FÖŞ yazdı:  İran’da oyun sonu için 3 senaryo

Yüzyılın en büyük reklam kampanyası ardından, önce İsrail, sonra da ABD İran’a saldırdı. O elim saatten bu yana İran’ın dini lideri Hamaney ve üst düzey komutanların suikaste kurban gittiğini öğrendik. İran savaşı tüm Körfez ülkeleri ve Hürmüz Boğazı’na yaydı sonra ateş Kıbrıs, Irak, Lübnan’a da sıçradı. Bize uğrmraz, ama ekonomiyi ateşe sokar. Neyse, o ikinci makaleminin konusu olsun Lafı uzatmadan, savaş sürüdkçe altın ve petrolde yüksek dozda prim, tüm riskli varlıklardan ise  kaçış bekliyorum.

Savaş hiç beklenildiği gibi başlamadı, nasıl biteceğini kestirmek ise imkânsız, çünkü her 3 aktörün de politikası her an değişebilir. Örneğin, İran’da halen seçimi yapılan yeni lider nükleer zenginleştirmeden vazgeçer, ya da İsrail sivil can kayıplarından yılıp ateşkes dilenir. Savaşı başlatan ABD ve İsrail, ama  bitiren İran olacak. Nitekim, Pazartesi günü  Tahran Trump’ın  görüşme teklifini reddetti.

Elimdeki kısıtlı bilgilerle İran odaklı 3 senaryo sunuyorum. Bunların biri iyi huylu, öteki ikisi, yalnız dünya için değil, Türkiye açısından da kabuslar üretmeye kadir. Örneğin, Brent petrolde her on dolar artış global enflasyona %0.5 kadar katkı yaparken, Brent’in $100/varile erişip o seviyede birkaç ay kalması dahi Mehmet Şimşek’in Ekonomik İstikrar Programı’nı felç eder.

Geçelim şimdi senaryolarımıza

Göz açıp kapatmadan bitti

İran’ı halen geçici bir Konsey yönetiyor. Bu ekibin içinde pragmatik ve milliyetçi unsurların ağır basması, komşunun nükleer programından resmen vazgeçmesi sonucunu getirebilir. Tahran, ABD-İsrail veya BM denetimi altında balistik füze programını korur. Yeni hükümet tüm kaynaklarını halkı beslemekte kullanacağı için, bölgesel vekil güçler aç kalır ve İsrail ve Batılı müttefikler tarafından etkisizleştirilirler. Petrol fiyatları birkaç hafta içinde jeopolitik primini içinden atar, Brent yeniden $60/varile döner.

Göze göz dişe diş

Pazar günü İran savaşta tarafsız kalan, hatta Trump’a barış araması için yalvaran veren Körfez monarşilerinin sivil tesislerine de saldırı başlattı. Hürmüz Boğazı’nda tanker geçişini yasakladı. ABD uçak gemisi Abraham Lincoln’a saldırı deneyiminde bulundu. En az 3 ABD askeri hayatını kaybetti, 5’i de ağır yaralı. İsrail’de 9 sivil ölü var. Yukarıdan bakışla, İran’ın belki komuta eksikliğinden dolayı tüm bölgeye saldırdığını söyleyebilirim, yoksa hiç savaş istemeyen Arap ülkelerini bu çamurun içine çekmesi pek anlaşlır değil. Belki de maksadı Arap ülkelerinin petrol tesislerini devre dışı bırakmak ya da turizm gelirlerine zarar vererek onları İsrail-Trump’a karşı cephe aldırmak olabilir. Ancak görünen, eğer Konsey’den ılımlı bir lider çıkmazsa, İran’ın hâlâ bu savaşı kazanabileceğini düşünmesi. İran stratejistleri, ABD donanmasının dört hafta içinde cephanesi biteceği için çekip gideceğini, sonra İsrail’le hesaplaşacaklarını düşünüyor olabilir. Bence İran’ın sonsuz sayılacak miktarda balistik füze ve SİHA stoğu var, ya da halen eksiklerini Çin ve Kuzey Kore’den temin etmekte.

Bu senaryoda, rejimi devirerek küresel tehdidi bitirmek için tek çare, İran’ın enerji üretim ve dağıtım tesislerini vurmak, ardından da Hürmüz Boğazı’na kesiksiz bir ambargo uygulayarak tek litre dahi İran petrolünün küresel pazarlara erişmesini engellemek. Döviz geliri biten İran, halkını besleyemez hale gelir ve doğaçlama bir ayaklanma ile rejimin devrildiğini görebiliriz. Ya da ılımlılar karşı darbe yaparak yönetimi ele alır ve savaşı bitirmenin yolunu arar.

İran Suriye yolunda

En kötü senaryo ise rejimin yüksek nüfuslu kentlerde hâkimiyetini sürdürmesi fakat Azeri, Kürt, Arap ve diğer azınlıkların çoğunlukta olduğu vilayetlerde komutayı kaybetmesi. Bu azınlıklar dış güçler tarafından silahlandırılarak rejime karşı yıllar sürecek bir iç savaş başlatabilir. Bu senaryoda, İran Suriye’ye döner ve çok uzun süre milli birliği korumayı önceleyeceği için bölgeye tehdit olmaktan çıkar. İran petrolü tamamen küresel piyasaları terk etse de, OPEC ve diğer üretici ülkelerdeki arz fazlası sayesinde birkaç ay içinde Brent yine 60 dolara döner.

Bu senaryolara olasılık iliştirmek için yeni lideri ve politik danışmanları görmek ilk ipucumuz olacak. Eğer ABD ve İsrail kayıpları devam ederse, seçmenin bir şekilde devreye girip savaşı bitirmesi de söz konusu olur. Örneğin, ABD Kongresi Trump’a savaşı durdurmasını emreder. Ya da bir sonraki seçimi kaybedeceğini anlayan Netanyahu sivil kayıpları önlemek için tek taraflı ateşkes ilan eder.

Çok uzattın, sen ne düşünüyorsun söyle, lanet bunak derseniz. Dört-5 hafta derim.

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]