Sosyal Medya

Veri Delisi Yazdı: Para Nasıl Yaratılır ?

15 Ocak 2020

Yüzyılın en büyük yalanlarından biri, paranın merkez bankaları tarafından yaratıldığıdır.  Parayı yaratan, doğrudan BANKALAR’ dır. Merkez bankaları sadece paranın fiyatını kontrol ederler yada etmeye çalışırlar. Bu yazıyı en iyi anlayacaklar, şimdiden söylüyorum, ekonomi eğitiminden geçmeyenler olacaktır. Ekonomi eğitiminden geçenlerin aşağıdaki yazıyı anlamaları için öncelikle para konusunda tüm öğrendiklerini unutmaları gerekmektedir.

Tüm eğitim hayatım boyunca makro iktisat yada para teorisi derslerini aldığımda bir türlü anlamadığım konu paranın nasıl yaratıldığı konusuydu. Bir yerde hata vardı fakat ben bir türlü çözemiyordum. Öğrenci kafasıyla “Koca adamlar yazmış işte ne hata olacak ” diye düşünüp işi kurcalamadan ezberleyip geçiyordum.

Peki kitaplarda ne yazıyordu ?

Mankiw’in “Principles of Economics” (2017) kitabının 29-3b Money Creation with Fractional-Reserve Banking bölümünde (sayfa 612)

Bankacılık sisteminin kısmi rezerv sistemine dayandığını ve bankaların topladıkları mevduatların bir kısmını rezervlere ayırarak borç verdiğini öne sürmektedir. İktisat kitaplarında örnek aşağıdaki gibidir. İlk banka elindeki 100 doların bir kısmını, mesela %10’luk kısmını, rezerv olarak ayırdıktan sonra kalanı kredi olarak verir.

 

Kaynak: Mankiw’in “Principles of Economics” (2017), s:613

 

Sonrasında 90 dolar krediyi alan vatandaşımız bir başka bankaya gidip bu parayı mevduat olarak yatırır. Yada aldığı parayı, bir ödeme için kullanır. Ödemeyi alan kişinin bankasına bu para mevduat olarak geçer. Sonra bildiğiniz hikaye, bu paranın mevduat olarak geçtiği banka, paranın bir kısmı rezerv olarak ayırıp gerisini kredi verir.

 

 

Kaynak: Mankiw’in “Principles of Economics” (2017), s:613

 

 

İkinci bankaya geçen 90 doların, %10’u rezerv olarak ayrıldı ve geri kalanı 81 doları kredi verildi.

İlk soru gelsin ? Tamam da, ilk mevduat olan 100 dolar nereden geldi ? İktisat kitaplarında bu anlatılmaz.

Bu konudaki en net doküman doğrudan 1968 yılında Chicago FED tarafından hazırlanmış olan “Modern Money Mechanicsadlı  kitapçıktır. Link

FED Chicago, bu doküman üzerinde, “The actual process of money creation takes place primarily in banks” diyerek paranın bankalar tarafından yaratıldığını kabul eder ama parayı ilk yaratanın merkez bankası olduğu konusunda iddiasını yineler. Bize şu cevabı verir ? 100 dolar, FED tarafından açık piyasa işlemleri yoluyla yaratılmaktadır.

 

 

Kaynak: “Modern Money Mechanics“, Federal Reserve Bank of Chicago (1968), s:7

 

 

FED, bankalardan değil piyasadaki aracılardan devlet tahvili alır. Bu aracıların FED bünyesinde doğrudan hesapları olmadığı için işlem bankalar üzerinden yürütülür.

İşlem sonucunda bankaların rezervleri ve mevduatları, işleme konu olan tutar kadar artar.  Mankiw’in cevaplayamadığı sorunun cevabını FED vermiş gibidir.

FED, bankalara açık piyasa işlemi yoluyla para vermiş, bankalarda bu parayı krediye çevirmiştir.

Hikaye kafanıza yatttıysa, bu yazının geri kalanını okumayın. Gerçekten üzülürsünüz. SAMİMİ SÖYLÜYORUM.

 

 

 

 

Bu konudaki tüm sıkıntılarımı ilk gideren yazı yukarıda gördüğünüz İNGİLTERE MERKEZ BANKASI yayını oldu. Daha önce post keynesyen yazında (ayrıca WERNER) dile getirilen “paranın, bankalar tarafından kredi verilerek yaratıldığı” tezini İNGİLTERE MERKEZ BANKASI yayını doğrudan savunuyordu.

 

 

 

 

Sonra 2017 yılında bu kervana ALMAN MERKEZ BANKASI da katıldı. Olay bize öğretildiği gibi değildi, KISACA bankalar Hasan’dan para alıp Hüseyin’e para vermiyordu.  Aktif ve Pasif kalemlerinden uyulması gereken standartları geçmedikleri sürece , borç verme faizi yüksek olmadığı sürece ve KİŞİLER BORÇLANMAK İSTEDİKLERİ sürece kredi verip para yaratıyorlardı.

 

 

Kaynak : Deutsche Bundesbank, Monthly Report, April 2017, s:4

 

 

Alman Merkez Bankası durumu açıklamak için banka hesaplarını kullanmış. Görüldüğü üzre, X müşterisine verilen kredi karşılığında, bankanın pasifinde aynı müşteri için mevduat hesabı açılmış.

NE ALA MEMLEKET ! Siz de düşünün ki, bankalar mevduat topluyor sonra bunu kredi olarak veriyor.

Şu sorulabilinir ? Ama mevduatlarının bir kısmını rezerv olarak tutmak zorundalar ? Kanada, Norveç ve Yeni Zelanda’da rezerv zorunluluğu
uygulanmamaktadır.  Diyelim rezerv zorunluluğu var, açık piyasa işlemlerinde merkez bankasından temin edersin. 🙂

Kafanızı karıştırmak istemem ama hiç düşündünüz tüm dünyada bankacılık sisteminde yerel para cinsinden VADESİZ MEVDUATLARIN miktarı neden bu kadar fazla ?

 

 

Kaynak: FDIC – Statistics on Depository Institutions Report,09/30/2019,Link

 

 

Amerika’da toplam mevduat 12 trilyon dolar bunun 3 trilyonu vadesiz mevduat hesaplarında.  Başka ülkelerde vadesiz mevduat miktarı, vadeli mevduatı geçiyor.

Düşünün, klasik teoriye göre amerikan vatandaşlarının bir kısmı bankacılık sistemine 3 trilyon dolarlık vadesiz mevduat vermiş.

Bu konuda en yetkin isim Prof. Dr. Werner dir. Kendisi benim yapmak istediğimi yapmıştır.

Bir tatil günü, Noter huzurunda, bankanın izniyle bankadan 200.000 euro çekmiş ve banka bilançosundaki yansımasını görmüştür.

 

 

Kaynak: Werner, Can banks individually create money out of nothing? — The theories and the empirical evidence, 2004, s:14

 

 

Beklenildiği gibi bankanın aktifinde krediler ve pasifinde mevduatlar aynı miktarda artmıştır. 🙂

Hadi kendi ülkemize dönelim, bankalar birliğinin 2018 yılı BANKA MUHASEBESİ kitabının  188 nolu sayfasında kredinin nasıl verildiği muhasebeleştirilmiştir.

 

 

Kaynak: TBB Banka Muhasebesi 2018, https://www.tbb.org.tr/Content/Upload/Dokuman/7534/Kitap-Banka_Muhasebesi_s.new.pdf
Sayfa :188

 

 

Müşteriye verilen  10.000 liralık kredi karşılığında, pasifte vadesiz mevduatı açılmıştır.

Neyse çok uzatmayayım. Bankalar kredi vererek para yaratırlar. Hasan da Hüseyin de sadece teori de kalır.

Bu konuya ülkemizde ilgi gösterip tek olmadığımı anlamamı sağlayan SABRİ ÖNCÜ hocama teşekkürü bir borç bilirim.

 

Bu konuyla ilgili güzel kaynaklar:

The Bank : https://en.wikipedia.org/wiki/The_Bank_(2001_film)

Positive money :https://positivemoney.org/videos/

THE SWISS SOVEREIGN MONEY INITIATIVE : https://internationalmoneyreform.org/news/2017/11/swiss-sovereign-money-initiative-five-questions-answers/

BOE: https://www.bankofengland.co.uk/-/media/boe/files/quarterly-bulletin/2014/money-creation-in-the-modern-economy.pdf

BUNDESBANK :https://www.bundesbank.de/resource/blob/654284/df66c4444d065a7f519e2ab0c476df58/mL/2017-04-money-creation-process-data.pdf

WERNER :Can banks individually create money out of nothing? — The theories and the empirical evidence, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1057521914001070

 

Yorumlar

Diğer Yazarlar

Yazarın Diğer Yazıları