Hürmüz Kükürdü Boğuyor.. Sarı Tanecikler Dünya Gıdasını ve Madenlerini Nasıl Tehdit Ediyor?

Hürmüz Boğazı'nın kapanması; petrol ve gazın ötesinde tarım, madencilik ve batarya üretimi gibi kritik sektörlerin temel girdisi olan kükürt tedarikini sekteye uğrattı. Körfez ülkeleri kriz öncesinde küresel kükürt üretiminin çeyreğini, deniz yoluyla yapılan kükürt ticaretinin ise yaklaşık yarısını karşılıyordu.

Savaş öncesinde Hürmüz Boğazı'ndan ayda ortalama 1,27 milyon ton kükürt geçerken, Nisan ayında bu miktar %98 azalarak 30 bin tona geriledi. Bu durum küresel pazarlarda sert fiyat artışlarını beraberinde getirdi:

Örneğin Katar (QatarEnergy) Ton fiyatını 520 dolardan %71 artışla 890 dolara çıkardı, Birleşik Arap Emirlikleri menşeli ADNOC firması ise, fiyatı %89 artışla 1.000 dolara sabitledi. Brezilya'da ise artış daha büyük oldu; ton fiyatı savaştan önceki 525 dolardan krizin zirve noktasında %129'a yakın bir artışla 1.200 dolara yükseldi.

Kükürtten gıdaya gübre sektörü, kükürdün küresel talebinin yaklaşık %60'ını oluşturmakta; nitekim bu madde tohum üretimine, kök gelişimine ve çiçek oluşumuna katkıda bulunan fosfatlı gübrelerin üretiminde kullanılmaktadır. Böylece kükürt eksikliği sadece hammadde piyasasında bir kriz oluşturmamakta, özellikle her türlü gübre küresel gıda üretiminin yaklaşık yarısını desteklemeye katkıda bulunduğu için temel tarımsal üretim girdilerinden birini tehdit etmektedir.

Savaştan önce küresel gübre ticaretinin yaklaşık üçte birinin Hürmüz Boğazı'ndan geçmesiyle bu zincirin hassasiyeti daha da arttı. Bu durum, kükürt hareketinin aksamasının fosfat üretimini baskı altına aldığı ve tüketicilere yansımadan önce maliyetlerin önce çiftçilere yansıdığı anlamına geliyor.

Dünyanın en büyük fosfat ihracatçısı olan Faslı OCP Grubu, krizin yansımalarına bir örnek; nitekim grubun Körfez kükürdü ithalatı savaştan önce ihtiyaçlarının %52'sini karşılık geliyordu. Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasıyla birlikte grup, yılın ikinci çeyreğinde üretimini yaklaşık %30 oranında düşürürken, ihtiyaçlarını karşılamak için kükürt siparişlerini Rusya'da yönlendirmeye başladı.

Brezilya'da Mosaic şirketi kükürt eksikliği ve yüksek maliyeti nedeniyle operasyonlarını geçici olarak durdururken, ülkenin kükürt ithalatı yılın ilk yarısında geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık %42 geriledi. Dünyanın en büyük tarımsal girdi üreticisi ve sağlayıcısı olan Kanadalı Nutrien şirketinin ise fosfat sektöründeki kârı, geçen yılın ikinci çeyreğindeki 92 milyon dolara kıyasla %75 düşüşle 23 milyon dolara geriledi ve şirket bunu doğrudan kükürt maliyetinin yükselmesine bağlıyor.

Gübreden madenlere kükürt fiyatlarının yükselmesinin yansımaları gıda sektörüyle sınırlı kalmayıp maden sanayisine de uzanıyor. Nitekim küresel rafine bakır üretiminin yaklaşık beşte biri, özütleme işleminde sülfürik asit kullanılan süreçlere dayanmaktadır. Ayrıca Macquarie şirketi, kükürt fiyatlarının yılbaşından bu yana yükselmesinin Endonezya'daki nikel üretim maliyetine ton başına yaklaşık 4 bin dolar eklediğini tahmin etmekte ve bu da etki alanının gübre ve tarım sektöründen madencilik sanayilerine ve elektrikli araçlara geçişle bağlantılı sektörlere kadar genişlediğini göstermektedir. Böylece kükürt krizi, özel bir emtiadaki aksamadan; Hürmüz Boğazı'ndan gübre ve gıdaya, oradan da maden üretimine ve elektrikli araçlara geçişle bağlantılı sanayilere uzanan tedarik zincirlerinde etkili bir halkaya dönüştü.

2025 yılında 84 milyon ton olarak gerçekleşen küresel kükürt üretiminde ilk 10 ülke şu şekildedir:

1.     Çin: 19 milyon ton

2.     ABD: 8,1 milyon ton

3.     Rusya: 7,5 milyon ton

4.     Suudi Arabistan: 7,2 milyon ton

5.     BAE: 6,3 milyon ton

6.     Kanada: 5 milyon ton

7.     Kazakistan: 4,8 milyon ton

8.     Hindistan: 3,7 milyon ton

9.     Katar: 3,1 milyon ton

10.  Güney Kore: 3,1 milyon ton