Dolar/TL50,39
0.09%
Euro/TL55,49
0.01%
Gram Altın6.254,67
0.57%
BIST 10011.841,81
0.01%
Brent Petrol$93,59
2.35%
Gümüş/Ons$46,86
4.60%
Gedik Yatırım
Ekonomi

Bütçe Analizi: Vergi gelirleri eriyor, faiz giderleri patlıyor, mali disiplin bozuluyor

Ekimde bütçe açığı 481 milyar TL oldu. Vergi gelirleri reel olarak düşerken faiz giderleri arttı. Gedik ve Şeker Yatırım'dan mali disiplin uyarısı.

16 Kasım 2026

Bütçe Analizi: Vergi gelirleri eriyor, faiz giderleri patlıyor, mali disiplin bozuluyor

Türkiye'nin merkezi yönetim bütçesi ekim ayında 481,1 milyar TL açık verirken, son 12 aylık birikimli bütçe açığı 2,68 trilyon TL'ye yükseldi. Vergi gelirlerinde reel düşüş hızlanırken, faiz giderlerinin artması ve faiz dışı dengedeki bozulma mali disiplin üzerindeki baskıyı artırıyor. Gedik Yatırım ve Şeker Yatırım'ın analizlerine göre, bütçe açığı yıl sonunda Orta Vadeli Program (OVP) hedefinin belirgin biçimde üzerine çıkabilir.

Bütçe açığı bir yılda iki katından fazla arttı

Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın ekim ayı verilerine göre, merkezi yönetim bütçe gelirleri 1 trilyon 298,3 milyar TL, giderleri ise 1 trilyon 779,4 milyar TL oldu. Böylece bütçe 481,1 milyar TL, faiz dışı denge ise 179,8 milyar TL açık verdi.

Geçen yılın aynı ayında bütçe açığı 223,2 milyar TL, faiz dışı açık ise 65,8 milyar TL düzeyindeydi. Gedik Yatırım'ın hesaplamalarına göre, geçen yılın rakamları enflasyona göre düzeltildiğinde sırasıyla 289,6 milyar TL ve 85,4 milyar TL'ye karşılık geliyor.

Bu karşılaştırma, bütçe dengesindeki bozulmanın yalnızca enflasyondan kaynaklanmadığını gösteriyor.

Son 12 aylık birikimli bütçe açığı 2,42 trilyon TL'den 2,68 trilyon TL'ye yükselirken, faiz dışı fazla 221 milyar TL'den 107 milyar TL'ye geriledi.

Haziran sonunda 12 aylık bütçe açığı 1,76 trilyon TL, faiz dışı fazla ise 646 milyar TL düzeyindeydi. Dolayısıyla bütçe performansındaki bozulma son dört aydır kesintisiz devam ediyor.

Vergi gelirlerinde sert düşüş: Ekimde reel kayıp yüzde 9,9

Gedik Yatırım'ın analizinde, bütçe performansındaki bozulmanın temel nedenlerinden biri olarak vergi gelirlerindeki zayıflama gösteriliyor.

Yılın ilk altı ayında yıllık bazda reel yüzde 5,3 artan vergi gelirleri, ikinci yarıdan itibaren gerilemeye başladı.

Vergi gelirlerindeki yıllık reel değişim temmuzda eksi yüzde 1,3, ağustosta eksi yüzde 2,6, eylülde eksi yüzde 6,1 ve ekimde eksi yüzde 9,9 oldu.

Temmuz-ekim döneminde vergi gelirleri nominal olarak yüzde 24,4 artmasına rağmen, enflasyondan arındırıldığında yüzde 4,8 geriledi.

Gedik Yatırım, vergi tahsilatındaki zayıflığın bir bölümünü eşel-mobil sistemine bağlarken, asıl belirleyici unsurun tüketimdeki yavaşlama olduğuna dikkat çekiyor.

Otomobil ve dayanıklı tüketimdeki daralma vergi gelirlerine yansıdı

Ekim ayında Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tahsilatı yıllık bazda nominal yüzde 20, reel olarak ise yüzde 38 geriledi.

Akaryakıttan alınan ÖTV gelirleri, eşel-mobil uygulamasının etkisiyle geçen yılın aynı ayındaki 48,8 milyar TL'den 19,6 milyar TL'ye düştü. Bu kalemde reel kayıp yüzde 69'a ulaştı.

Ancak diğer tüketim vergilerindeki gerileme de dikkat çekici boyutlara ulaştı.

Otomobillerden alınan ÖTV gelirleri reel yüzde 43, dayanıklı tüketim mallarından alınan ÖTV gelirleri ise yüzde 19 azaldı.

Dahilde alınan KDV gelirlerinde reel artış yüzde 0,7, ithalde alınan KDV gelirlerinde ise yüzde 1,3 ile sınırlı kaldı.

Bu veriler, iç talepteki yavaşlamanın bütçe gelirleri üzerindeki etkisinin giderek belirginleştiğine işaret ediyor.

Faiz giderleri 301 milyar TL'ye ulaştı

Vergi gelirleri zayıflarken, faiz ödemeleri bütçe üzerindeki baskıyı artırmaya devam ediyor.

Ekim ayında faiz giderleri yaklaşık 301 milyar TL'ye yükseldi. Geçen yılın aynı ayında bu tutar 157 milyar TL seviyesindeydi.

Şeker Yatırım'ın değerlendirmesine göre, yılın ilk dokuz ayında aylık ortalama 250 milyar TL düzeyinde bulunan faiz giderlerinin ekimde 300 milyar TL'yi aşması, kamu maliyesinin yüksek borçlanma maliyetlerinden olumsuz etkilendiğini gösteriyor.

Gedik Yatırım'ın hesaplamalarına göre, son 12 aylık faiz harcamalarının vergi gelirlerine oranı da yeniden yüzde 20'nin üzerine çıktı.

Şeker Yatırım, faiz ödemelerinin aylık 200 milyar TL'nin üzerinde kalıcı hale gelmesini, para politikası ve enflasyon görünümünün bütçe üzerindeki olumsuz yansıması olarak değerlendiriyor.

Faiz dışı harcamalarda da disiplin zayıflıyor

Bütçedeki bozulma yalnızca faiz giderlerinden kaynaklanmıyor. Faiz dışı harcamaların yılın ikinci yarısında hızlanması da mali dengeleri olumsuz etkiliyor.

Gedik Yatırım'a göre, yılın ilk yarısında yüzde 1'in altında kalan faiz dışı harcamalardaki yıllık reel artış, temmuz-ekim döneminde yüzde 5'e yükseldi.

Temmuzda yüzde 12,7, ağustosta yüzde 8,6 ve eylülde yüzde 7,2 reel artış kaydedilirken, ekimde yüzde 6,1'lik gerileme yaşandı.

Şeker Yatırım ise personel giderleri ve cari transferlerin bütçe üzerindeki baskısına dikkat çekiyor.

Ekim ayında cari transferler 679 milyar TL'den 615 milyar TL'ye gerileyerek bütçeye sınırlı destek sağladı. Bununla birlikte elektrik üretimine yönelik tek seferlik 65 milyar TL'lik transfer öne çıktı.

Kurumlar vergisi tahsilatı da iadeler nedeniyle ekim ayında negatife döndü.

Şeker Yatırım, personel giderleri ve cari transferlerdeki artışı karşılayacak vergi tahsilatı sağlanamaması halinde bütçe açığının yüksek seviyelerde kalıcı hale gelebileceği uyarısında bulunuyor.

Bütçe açığı OVP hedefini şimdiden aştı

Gedik Yatırım'ın analizine göre, ekim itibarıyla 2,68 trilyon TL'ye ulaşan 12 aylık birikimli bütçe açığı, tahmini milli gelirin yaklaşık yüzde 3,3'üne karşılık geliyor.

OVP'de yıl sonu bütçe açığı 2,63 trilyon TL, bütçe açığının milli gelire oranı ise yüzde 3,1 olarak öngörülmüştü.

Böylece 12 aylık birikimli bütçe açığı, yıl sonu için belirlenen nominal hedefin üzerine çıktı.

Gedik Yatırım, vergi ve vergi dışı gelirlerde son dört aydır gözlenen yavaşlamanın kasım ve aralık aylarında da devam etmesi halinde, yıl sonu bütçe açığının 2,8-3,0 trilyon TL aralığında gerçekleşebileceğini hesaplıyor.

Bu senaryoda bütçe açığının milli gelire oranı yüzde 3,3-3,5 seviyelerine ulaşabilir.

Kurum, OVP hedefinin yakalanabilmesi için yılın son iki ayında harcamalarda yavaşlama veya gelirlerde toparlanma gerektiğini belirtiyor.

Şeker Yatırım: Bütçe açığında yapısal bozulma var

Şeker Yatırım, bütçe açığındaki artışın yalnızca dönemsel gelişmelerle açıklanamayacağını vurguluyor.

Yılbaşından bu yana verilen bütçe açığı yaklaşık 2,3 trilyon TL'ye ulaşırken, 12 aylık birikimli açık 2,7 trilyon TL'ye yaklaştı.

Geçen yılın aynı döneminde bu rakamlar sırasıyla 1,44 trilyon TL ve 2,3 trilyon TL düzeyindeydi.

Şeker Yatırım'a göre, bütçe açığının enflasyonun üzerinde artması, fiyat etkisinden arındırıldığında da olumsuz eğilimlerin sürdüğünü gösteriyor.

Kurumun analizinde, gelir politikası ve vergi tahsilatındaki yatay seyre karşılık, gider kalemlerinde enflasyonun etkisinin belirgin biçimde hissedildiği ifade ediliyor.

Bununla birlikte, 12 aylık birikimli faiz dışı dengenin gerilemesine rağmen pozitif bölgede kalması, bütçe açısından sınırlı bir olumlu unsur olarak değerlendiriliyor.

Mali disiplinin sağlanması 2027 sonuna kalabilir

Şeker Yatırım, bütçe performansında kalıcı iyileşmenin enflasyon beklentilerinin gerilemesine ve borçlanma faizlerinin düşmesine bağlı olduğunu belirtiyor.

Ancak kısa vadeli fonlama faizindeki düşüşe uzun vadeli faizlerin aynı ölçüde eşlik etmemesi, kamu borçlanma maliyetlerinin yüksek kalmasına neden oluyor.

Kurumun tahminine göre, önümüzdeki 12 ayda fonlama faizinin yüzde 27-36 bandında dalgalanması ve enflasyon beklentilerinin yüzde 20'nin üzerinde kalması, mali disiplin hedeflerine ulaşılmasını geciktirebilir.

Şeker Yatırım, bütçe üzerindeki faiz baskısının hafiflemesi ve mali disiplinin yeniden sağlanmasının 2027 yılının sonlarına kadar uzayabileceğini öngörüyor.

Para politikası ile maliye politikası arasındaki olumsuz etkileşimin ise 2027-2028 döneminde kırılması bekleniyor.

Gedik Yatırım ve Şeker Yatırım'ın analizleri, bütçe dengesinde kalıcı bir iyileşme için vergi gelirlerinin toparlanması, harcama artışının kontrol altına alınması ve faiz yükünün hafiflemesi gerektiği konusunda birleşiyor.

Gedik Yatırım, Şeker Yatırım

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.

Piyasalarda yalnız değilsiniz

Bu haberle ilgili detaylı rapor ve analizlere, uzman desteğiyle Akanak Insights'a ulaşın.

Uzman Desteğine Göz Atın
Paylaş

İlgili Haberler

Fon Soruşturmasında Yeni Parti'den beklenen açıklama geldi: Ümit Özlale, AK Partili Karaaslan’ın Ailesini İşaret Etti
Ekonomi

Fon Soruşturmasında Yeni Parti'den beklenen açıklama geldi: Ümit Özlale, AK Partili Karaaslan’ın Ailesini İşaret Etti

Yeni Parti İzmir Milletvekili Prof. Dr. Ümit Özlale, Türkiye gündemini sarsan fon soruşturmasında siyasi ayaklara ilişkin çarpıcı belgeler açıkladı. Özlale, AK Parti MKYK Üyesi Çiğdem Karaaslan’ın eşi ve kardeşinin, soruşturmanın kilit isimlerinden Ünsal Ban ve TERA Yatırım çevresiyle ticari ortaklıklar ve şüpheli borsa işlemleri yürüttüğünü öne sürdü.

16 Kasım 2026
Ekim Ayı Bütçe Verileri Açıklandı: 10 Aylık Açık 2,3 Trilyon Lirayı Aştı
Ekonomi

Ekim Ayı Bütçe Verileri Açıklandı: 10 Aylık Açık 2,3 Trilyon Lirayı Aştı

Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından paylaşılan verilere göre, merkezi yönetim bütçesi Ekim ayında 481,1 milyar TL açık verdi. Geçen yılın aynı döneminde 223,2 milyar TL olan açık, yıllık bazda yüzde 115,5 oranında artış göstererek bir yılda iki katının üzerine çıktı. Yılın ilk 10 ayını kapsayan Ocak-Ekim dönemindeki kümülatif bütçe açığı ise 2 trilyon 321,4 milyar TL seviyesine ulaştı.

16 Kasım 2026