ANALİZ: Bütçe Temmuzda Yeniden Açığa Döndü: Kurumların Odağında Hızla Artan Faiz Giderleri Var

Merkezi yönetim bütçesi temmuz ayında 378,1 milyar TL açık verirken, faiz giderlerindeki yüzde 142,8’lik yıllık artış dikkat çekti. Matriks Haber’in altı banka ve aracı kurumun raporlarından yaptığı derlemeye göre, yıl sonu bütçe hedeflerinden şimdilik belirgin bir sapma beklenmiyor. Ancak yüksek faiz giderleri, akaryakıt ÖTV gelirlerindeki kayıp ve harcama disiplininin seyri önümüzdeki aylar için temel riskler olarak öne çıkıyor.

Merkezi yönetim bütçesi, haziran ayında kaydedilen 114,2 milyar TL’lik fazlanın ardından temmuzda yeniden açığa döndü.

Hazine ve Maliye Bakanlığı verilerine göre merkezi yönetim bütçesi temmuz ayında 378,1 milyar TL açık verdi. Faiz dışı dengede de 51,3 milyar TL açık kaydedildi.

Matriks Haber’in Tacirler Yatırım, TSKB, Gedik Yatırım, İş Bankası, Albaraka Türk ve Şeker Yatırım tarafından yayımlanan toplam altı rapordan derlediği değerlendirmelerde özellikle faiz giderlerindeki sert yükseliş öne çıktı.

Temmuz ayında bütçe gelirleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 28,8 artarak 1,41 trilyon TL'ye, bütçe giderleri ise yüzde 59,8 yükselerek 1,79 trilyon TL'ye ulaştı.

Faiz giderlerinde yüzde 142,8'lik sıçrama

Temmuz bütçesinin en çarpıcı kalemlerinden biri faiz giderleri oldu.

Faiz harcamaları yıllık bazda yüzde 142,8 artarak 326,8 milyar TL'ye yükseldi. Böylece bütçe giderlerinin gelirlerden çok daha hızlı artmasında faiz yükü önemli rol oynadı.

Faiz dışı harcamalar da yüzde 48,4 artarak yaklaşık 1,5 trilyon TL'ye ulaştı.

Personel giderleri yüzde 43,3 artışla 461,6 milyar TL olurken, cari transferler yüzde 57,2 yükselerek 611,5 milyar TL'ye çıktı. Mal ve hizmet alım giderlerinde yüzde 42,2, sermaye giderlerinde ise yüzde 29 artış kaydedildi.

Bu tablo, temmuz ayında harcama baskısının yalnızca faiz ödemeleriyle sınırlı kalmadığını, giderlerdeki yükselişin geniş tabana yayıldığını gösterdi.

Yedi aylık bütçe açığı 1,32 trilyon TL

Ocak-temmuz döneminde merkezi yönetim bütçe açığı 1,32 trilyon TL'ye ulaştı.

Böylece 2026 yılı için başlangıçta öngörülen yaklaşık 2,7 trilyon TL'lik bütçe açığı hedefinin yaklaşık yarısı yılın ilk yedi ayında gerçekleşmiş oldu.

Tacirler Yatırım hesaplamasına göre hedefin yüzde 48,7'sine ulaşılmış durumda.

Buna karşılık yılın ilk yedi ayında 470,1 milyar TL faiz dışı fazla verilmesi, bütçe görünümünün olumlu taraflarından biri olarak değerlendiriliyor.

Ocak-temmuz döneminde bütçe gelirleri 9,2 trilyon TL'ye ulaşarak OVP'deki 16,3 trilyon TL'lik yıllık gelir hedefinin yüzde 56,6'sını karşıladı.

Toplam giderler ise 10,5 trilyon TL ile 2026 için öngörülen yaklaşık 19 trilyon TL'lik harcama hedefinin yüzde 55,4'üne ulaştı.

Vergi gelirleri arttı ancak enflasyonun gerisinde kaldı

Temmuz ayında vergi gelirleri yıllık yüzde 30 artarak 1,2 trilyon TL oldu.

Gelir vergisi tahsilatı yüzde 48 yükselişle 432 milyar TL'ye ulaşırken, iç talebin önemli göstergelerinden dahilde alınan KDV yüzde 46,2 artarak 183,4 milyar TL olarak gerçekleşti.

Buna karşılık kurumlar vergisi gelirleri yıllık bazda yaklaşık yüzde 70 düşerek 3,6 milyar TL'ye geriledi.

Toplam bütçe gelirlerindeki yaklaşık yüzde 29'luk artış ise aynı dönemde yüzde 31,8 düzeyinde gerçekleşen yıllık TÜFE'nin hafif altında kaldı.

Akaryakıt ÖTV'si bütçeyi baskılıyor

Vergi gelirlerinin zayıf noktalarından biri akaryakıt oldu.

Toplam ÖTV gelirleri temmuz ayında yıllık bazda yalnızca yüzde 5,1 artarken, petrol ve doğalgaz ürünlerinden alınan ÖTV yüzde 36,1 geriledi.

Bu gelişmede, yüksek petrol fiyatlarının tüketici enflasyonuna yansımasını sınırlamak amacıyla kullanılan eşel mobil sistemi etkili oldu.

Tacirler Yatırım, petrol fiyatlarının yeniden yükselişe geçmesi ve jeopolitik risklerin devam etmesi nedeniyle akaryakıt kaynaklı vergi geliri baskısının önümüzdeki dönemde de sürebileceğine dikkat çekti.

Motorinde ÖTV tutarının ağustos sonuna kadar sıfırlanması ve eylülde kademeli olarak artırılmasına yönelik düzenlemenin akaryakıt fiyatlarından enflasyona geçişi sınırlaması bekleniyor.

Ancak bunun bütçe açısından bir maliyeti var: Devlet, enflasyonu frenlemek amacıyla ÖTV gelirlerinin bir bölümünden vazgeçiyor.

Kurumlar yıl sonu hedeflerinden büyük sapma beklemiyor

Matriks Haber'in derlediği kurum raporlarının genelinde, temmuz ayındaki belirgin bozulmaya rağmen mevcut bütçe görünümünün yıl sonu hedeflerinden ciddi bir sapmaya işaret etmediği değerlendiriliyor.

Ancak yılın kalan bölümünde üç başlık yakından takip edilecek: faiz giderlerinin seyri, vergi tahsilatının performansı ve kamu harcamalarında disiplinin korunup korunamayacağı.

Sayısal tahmin açıklayan kurumlardan Tacirler Yatırım, 2026 yılı merkezi yönetim bütçe açığını 2,8 trilyon TL, yani GSYH'nin yaklaşık yüzde 3,4'ü seviyesinde öngörüyor.

Gedik Yatırım ise yıl sonunda bütçe açığının GSYH'ye oranının yaklaşık yüzde 3 seviyesinde gerçekleşmesini bekliyor.

Temmuz rakamları böylece bütçenin henüz yıllık hedeflerden kontrolden çıkmış bir sapmaya işaret etmediğini gösterirken, borçlanma maliyetlerindeki yükselişin kamu maliyesi üzerindeki yükünün giderek daha görünür hale geldiğini ortaya koyuyor.

Matriks Araştırma'nın izniyle yayınlandı