Gelişmekte Olan Ülkelerde Borç Krizi Derinleşiyor: Dış Yardımlar Kurudu, Yeni Finansman Arayışı Hızlandı

Gelişmekte olan ülkelerin dış borç stoku 12,3 trilyon dolara ulaşırken, uluslararası kalkınma yardımları 2025 yılında yüzde 23 azalarak tarihinin en sert düşüşünü kaydetti. IMF ve Dünya Bankası toplantılarında yükselen borçlanma maliyetleri, özel sektör finansmanı ve borç yapılandırması tartışıldı.

Gelişmekte olan ülkeler, artan dış borç yükü, yükselen faiz maliyetleri ve gelişmiş ülkelerden sağlanan kalkınma yardımlarındaki keskin düşüş nedeniyle giderek ağırlaşan bir finansman sorunuyla karşı karşıya. IMF ve Dünya Bankası yıllık toplantılarında, mevcut kalkınma finansmanı modelinin sürdürülebilirliği ve alternatif kaynakların nasıl harekete geçirileceği gündemin başlıca konuları arasında yer aldı.

Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga, devam eden savaşlar, azalan resmi kalkınma yardımları ve büyüyen borç yükünün gelişmekte olan ülkeleri yeni finansman yöntemleri geliştirmeye zorladığını belirtti.

Dünya Bankası: 1,2 milyar genç işgücü piyasasına girecek

Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga, gelişmekte olan ekonomilerin karşı karşıya olduğu sorunların yalnızca borç ve finansmanla sınırlı olmadığını vurguladı.

Banga'ya göre önümüzdeki 10-15 yıl içinde yaklaşık 1,2 milyar genç işgücü piyasasına katılacak. Buna karşılık mevcut görünüm yalnızca 400 milyon yeni istihdam olanağına işaret ediyor.

Bu tablo, yüz milyonlarca genç açısından ciddi bir istihdam açığı riski yaratıyor.

Banga, çözümün kamu finansmanı, özel sektör yatırımları, hayırsever kuruluşların kaynakları ve teknolojik olanakların bir araya getirilmesinden geçtiğini söyledi.

Dünya Bankası'nın 2022 yılından bu yana kalkınma projelerine yönlendirdiği özel sermaye miktarının üç kattan fazla arttığı belirtildi.

Kalkınma yardımlarında tarihi düşüş: Yüzde 23

Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü'nün (OECD) Kalkınma Yardımları Komitesi üyesi ülkeler tarafından sağlanan uluslararası yardımlar, 2025 yılında reel olarak yüzde 23 azaldı.

Bu, resmi kalkınma yardımları tarihinde kaydedilen en büyük yıllık düşüş oldu.

ABD, Almanya, İngiltere, Japonya ve Fransa'dan oluşan en büyük beş bağışçı ülkenin tamamı yardımlarını azalttı. Bu ülkeler toplam düşüşün yüzde 96'sından sorumlu oldu.

Hindistan Uluslararası Ekonomik İlişkiler Araştırma Konseyi Direktörü Shekhar Aiyar, gelişmekte olan ülkelerin yavaşlayan büyüme ve artan ekonomik kırılganlık nedeniyle olumsuz bir döngüye girdiğini belirtti.

Aiyar, ikili kalkınma yardımlarındaki büyük kesintilerin bu sorunları daha da ağırlaştırdığını söyledi.

Dış borç 12,3 trilyon dolara ulaştı

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) verilerine göre, gelişmekte olan ülkelerin toplam dış borç stoku 2025 yılında 12,3 trilyon dolara yükseldi.

Bu rakam, 2024 yılına göre yaklaşık 500 milyar dolarlık artış anlamına geliyor.

Yüksek borç stokuna artan küresel faizler de eklenince, birçok ülkenin bütçesinde faiz ve anapara ödemelerine ayrılan kaynaklar büyüyor.

Borç servisi yükündeki artış, sağlık, eğitim, altyapı ve iklim yatırımlarına ayrılabilecek kamu kaynaklarını sınırlandırıyor.

Kalkınma kuruluşları, özellikle düşük gelirli ülkelerin yeni finansman kaynaklarına erişememesi halinde ekonomik ve sosyal sorunların ağırlaşabileceği uyarısında bulunuyor.

İngiltere G20 döneminde borç yapılandırmasına öncelik verecek

İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband, ülkesinin yaklaşan G20 dönem başkanlığında en yoksul ülkelerin borçlarının yeniden yapılandırılmasını temel gündem maddelerinden biri haline getireceğini açıkladı.

Miliband, İngiltere ve diğer gelişmiş ülkelerin 2000'li yılların başındaki büyük borç silme girişimleri sırasında sağladıkları ölçüde mali destek sunamayacaklarını belirtti.

Bu nedenle özel sektörün kalkınma finansmanında daha büyük rol üstlenmesi gerektiğini savundu.

Miliband, gelişmekte olan ülkelere kredi vermenin risklerinin ve temerrüt olasılıklarının geçmişte olduğundan yüksek değerlendirildiğini ifade etti.

Trump'ın tarifeleri yeni ticaret ortaklıklarını hızlandırıyor

ABD Başkanı Donald Trump'ın kapsamlı gümrük tarifeleri, gelişmekte olan ülkelerin karşı karşıya olduğu ekonomik baskıları artırırken yeni ticaret ortaklıkları arayışını da hızlandırdı.

Birçok yükselen piyasa ekonomisi, ABD'nin yer almadığı ikili ve bölgesel ticaret anlaşmalarına yönelmeye başladı.

Hindistan Maliye Bakanı Nirmala Sitharaman, ülkelerin çok taraflı ticaret sistemini desteklemeye devam etmekle birlikte, bu sistemin ilerlemesini beklemeden ikili anlaşmalar geliştirdiğini söyledi.

Sitharaman, Hindistan'ın bu yaklaşımından önemli faydalar sağladığını belirtti.

IMF'ye eleştiri: Sorunlar konuşuldu, çözüm üretilmedi

IMF ve Dünya Bankası toplantıları, borç hafifletme alanında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarının eleştirilerine de neden oldu.

Borçların silinmesini savunan Jubilee USA Network'ün İcra Direktörü Eric LeCompte, toplantıların gelişmekte olan ülkeler açısından büyük hayal kırıklığı yarattığını söyledi.

LeCompte, yüksek borç servisi ödemeleri ve artan finansman maliyetleriyle mücadele eden ülkeler için kapsamlı yeni bir girişim açıklanmadığını belirtti.

IMF'nin düşük gelirli ülkelere uygun faizlerle kredi sağlayan Yoksulluğu Azaltma ve Büyüme Fonu'nu genişletmek için gerekli desteği sağlayamadığını ifade etti.

Ayrıca, dünyanın en yoksul ülkelerine afet dönemlerinde borç hafifletme desteği sunan Afetlerin Sınırlandırılması ve Borç Hafifletme Fonu'nun toplantılarda yeterince gündeme gelmediğini söyledi.

LeCompte, Küresel Egemen Borç Yuvarlak Masası kapsamında borç yapılandırma süreçlerinde yapılan sınırlı değişiklikler dışında kayda değer bir ilerleme sağlanmadığını savundu.

İklim krizi borç yükünü ağırlaştırıyor

Avrupa Borç ve Kalkınma Ağı Direktörü Jean Saldanha da gelişmekte olan ülkelerin sağlık ve eğitime ayırdıklarından daha fazla kaynağı borç ödemelerine harcamak zorunda kalmalarını eleştirdi.

Saldanha, güçlenen Süper El Niño koşullarının iklim krizini ağırlaştırabileceğine dikkat çekerek, düşük gelirli ülkelerin daha fazla hibe finansmanına ihtiyaç duyduğunu belirtti.

En az gelişmiş ülkelerin daha az borç, daha fazla iklim hibesi, finansmana daha kolay erişim ve daha hızlı kaynak aktarımı talep ettiğini vurguladı.

İslam Kalkınma Bankası 10 milyar dolarlık finansman hedefliyor

İslam Kalkınma Bankası Grubu Başkanı Muhammed Al Jasser, azalan kamu kaynaklarını tamamlamak amacıyla özel sektör finansmanına yönelik ilginin arttığını söyledi.

Al Jasser, kalkınma sorunlarının büyüklüğü nedeniyle hiçbir kuruluşun tek başına veya diğer kurumlarla birlikte kısa sürede kapsamlı bir çözüm üretemeyeceğini belirtti.

Bununla birlikte doğru yönde ilerleme kaydedildiğini ifade eden Al Jasser, İslam Kalkınma Bankası'nın gelecek yıl 10 milyar dolarlık finansman sağlamayı hedeflediğini açıkladı.

Gelişmekte olan ülkeler açısından önümüzdeki dönemin temel sorusu, yükselen borç yükleri ve azalan resmi yardımlar karşısında özel sermayenin kalkınma finansmanındaki açığı ne ölçüde kapatabileceği olacak.

Reuters

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

 Bize e-mail atın:  istanbulanalytics@gmail com

 Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez