Erol Taşdelen: SANAYİDE “ANİ DURUŞ” KAPIDA MI?
13 Nisan 2026Sanayicinin temel girdi kalemlerinden biri olan kömür fiyatlarında yaşanan sert artış, üretim cephesinde yeni bir kırılganlık dalgasını tetikledi. Özellikle Soma kömüründe 2026 yılının başında yaklaşık 4.500 TL seviyesinde olan fiyatların kısa sürede 6.500 TL bandına yükselmesi, maliyetlerde %40’ın üzerinde artış anlamına geliyor. Bazı markalarda Komür fiyatı 9.000 TL’ye kadar yükseldi.
Bu artış tek başına bir emtia fiyat hareketi değil; sanayide derinleşen maliyet krizinin açık bir göstergesi.
MALİYET ŞOKU: SANAYİCİ ÇİFTE SIKIŞMA ALTINDA
Sanayi işletmeleri bugün iki yönlü baskı altında:
Yüksek finansman maliyeti (faiz yükü)
Artan enerji ve hammadde fiyatları
Kömür, özellikle enerji yoğun sektörlerde (demir-çelik, seramik, çimento vb.) kritik bir girdi. Bu nedenle Soma kömüründeki artış, zincirleme şekilde üretim maliyetlerini yukarı çekiyor.
Ancak asıl sorun maliyet artışı değil… Bu maliyetlerin satış fiyatlarına yansıtılamaması.
KUR BASKISI: İTHALAT AVANTAJI, YERLİ ÜRETİME DARBE
Mevcut ekonomi politikası çerçevesinde kurun baskılanması:
İthal ürünleri görece ucuz hale getiriyor
Yerli üreticiyi rekabet dışı bırakıyor
Bu durum şu sonucu doğuruyor:
İç pazarda ithal ürün baskısı artıyor
Yerli üretici fiyat tutturamıyor
Marjlar eriyor
Üretim iştahı düşüyor
Kısa vadede enflasyon kontrolü sağlanıyor gibi görünse de, orta vadede üretim kapasitesi zayıflıyor.
PMI VERİSİ ALARM VERİYOR
İmalat sanayinin öncü göstergesi olan PMI verilerinin 50 eşik değerinin altında kalması, sektörde daralmanın başladığını net şekilde ortaya koyuyor.
Bu tablo bize şunu söylüyor:
Yeni siparişler azalıyor
Üretim yavaşlıyor
İstihdam baskı altına giriyor
“SUDDEN STOP” RİSKİ: SANAYİDE ANİ DURUŞ SENARYOSU
Ekonomide “sudden stop” yani ani duruş: Üretimin bir anda değil, kademeli şekilde durma noktasına gelmesidir.
Süreç genellikle şu şekilde ilerler:
Siparişler düşer
Kapasite kullanım azalır
Nakit akışı bozulur
Yatırımlar ertelenir
Üretim kısılır
İşten çıkarmalar başlar
Bugün yaşanan gelişmeler, bu zincirin ilk halkalarının devreye girdiğini gösteriyor.
YANLIŞ TERCİHİN MALİYETİ
Son 2,5 yılda uygulanan politika seti:
Talebi baskıla
Enflasyonu düşür
Ancak alternatif bir yol mümkündü:
Üretimi destekle
Maliyetleri düşür
Arzı artırarak enflasyonu kontrol et
Eğer üretim tarafı yeterince desteklenmiş olsaydı:
ÜFE daha kontrollü olurdu
TÜFE üzerindeki baskı azalırdı
Sanayi daha dirençli kalırdı
SANAYİ SİNYAL VERİYOR
Soma kömüründeki fiyat artışı aslında tek başına bir haber değil;
bir sistem uyarısıdır.
Bugün sanayici şunu söylüyor: “Maliyet artıyor, satış zorlaşıyor, rekabet gücü düşüyor.”
Eğer bu tabloya zamanında müdahale edilmezse:
Türkiye ekonomisi üretim bazlı bir yavaşlama ile karşı karşıya kalabilir
“Ani duruş” riski, teorik olmaktan çıkıp gerçek bir senaryoya dönüşebilir
