Çetin Ünsalan Yazdı: ‘En büyük güç kümelenme…’
21 Aralık 2025Ekonomide zaten ölçek ve kapasite sorunumuz varken, üretim yapılarımızdaki girdi yönetiminden verimliliğe kadar farklı başlıklarda sorun yaşıyorken, tasarım, marka gibi kavramlara yeterince yaklaşamamışken, herkesin patronculuk oynadığı bir reel sektör fotoğrafını bugüne kadar sürükledik.
Ne var ki değişen dünya ekonomisi, üretim yapıları ve iş yapış modelleri içerisinde meseleyi daha fazla yürütebilmemizin olanağı kalmadı. Yeni ekonomide ‘paylaşım’ modeli üzerine kurgulanan ve işbirliklerinin öne çıktığı bir yapı ile karşı karşıyayız.
Zaten hacim ve firma yapısı olarak çok önümüzdeki bir reel sektör gerçeği rakip olarak ortada dururken, daha iptidai gözüken ülkelerin de ölçek ekonomisini yakalayarak, sıkıştığımız fiyat bazlı üretim noktasında yaşama şansımız bulunmuyor.
Dünyanın yeni ekonominin aktörlerine göz atalım. Neredeyse ilk 10 şirket ve sektörleri son 15 yılda sıralamada değişti. Daha önce petrol şirketlerini gördüğümüz listede, teknoloji şirketleri birbiriyle rekabet eder hale geldi.
Hatta bunlardan ikisi 4 trilyon dolarlık değerleme sınırını bile aştı. 4 trilyon dolar dediğiniz, bütün Türkiye’nin ekonomik büyüklüğünün resmi rakamlarla 2, gerçekçi rakamlarla 3 katından fazla bir gerçekliği önümüze koyuyor.
Şimdi bu denli büyümüş yapıların, kamu öncülüğünde bir araya gelerek teknoloji gücü oluşturmaya başlaması, ezberlerimizi bir kere daha bozmamız anlamına geliyor. ABD’de ‘Genesis Mission’ çatısı altında buluşuyor.
“Google, Microsoft, Nvidia, Amazon ve OpenAI’ın da aralarında bulunduğu 24 yapay zeka şirketi, ABD yönetiminin bilimsel keşifler ve enerji projelerinde yapay zeka kullanımını hızlandırmayı amaçlayan “Genesis Mission” girişimine katıldı.”
Düşünsenize, yeni ekonominin yükselen trendinde güçlerini birleştirip, ülkelerinin pozisyon alması için uğraşacaklar. Dünya devleti beraber yolculuk yapmaya hazırlanırken, biz ülkede üç hazır giyimciyi, makineciyi ya da ayakkabı üreticisini buluşturamıyoruz.
Yurtiçinde uzlaşamadıkları gibi, yurtdışına çıktıklarında da birbirleriyle rekabet içine girip, bunu da fiyat bazlı yaparak iş aldıklarını düşünüyorlar. Ama dünya ölçeğinde bir sipariş geldiğinde, sektörlerin toplamının kapasitesi bir siparişi karşılamaya yeterli gelmiyor.
O zaman yeni ekonominin de ruhuna bağlı olarak, ortak hareket etme, alırken satarken küme mantığını oluşturma, belki toplu siparişler alıp, bunu yurtiçinde üreticilerle paylaştırma gibi hamleleri artık inisiyatiften çıkarıp, zorunluluk haline getirmenin zamanı geldi.
Çünkü ikna ya da niyet çerçevesinde Türkiye’de bunu başaramıyoruz. Hukuksal açmazların da elbette bunda katkısı var. Küçük hissedarın çırak çıktığı bir sistem içinde işbirliğini geliştiremezsiniz. Ama işin şakası bitti. Artık Türkiye’nin en azından üretimde, satın almada ve satışta bu modele geçişi zorunlu olmalı. Aksi takdirde tek tek avlanacağız. Başarırsak, kim bilir belki sıra bir gün ortak teknoloji geliştirmeye de gelir.
