Erol Taşdelen Yazdı: ‘Kara Para ve Uyuşturucu Trafiğinde Bankaların Rolü…’

Uyuşturucu, silah ve organize suç gelirlerinin finansal sisteme girişi; birkaç “kurnaz suçlunun” işi değil, bilerek ya da göz yumarak çalışan finansal altyapının ürünüdür. POS cihazları, sahte faturalar, paravan şirketler ve sınır ötesi transferler… Bu zincirin bankasız çalışması mümkün mü?

Kara Para Bankasız Aklanabilir mi?

Kara para aklama literatüründe üç aşama vardır:

1. Placement (Sisteme sokma)

2. Layering (İz kaybettirme)

3. Integration (Ekonomiye sokma)

Bu üç aşamanın tamamı, bankacılık altyapısı olmadan ya imkânsızdır ya da sürdürülemez.

• POS cihazı yoksa kartlı işlem olmaz

• Banka hesabı yoksa fatura kesilmez

• SWIFT / muhabir banka yoksa sınır aşılmaz

Yani soru şu noktaya gelir:

Bu sistemleri kim verdi, kim izledi, kim görmezden geldi?

Libya – Kapalıçarşı – POS Üçgeni: Tesadüf mü, Sistem mi?

Türkiye’nin son yıllarda karşılaştığı en kritik vakalardan biri şudur:

• Libya merkezli paravan şirketler

• Laleli/Kapalıçarşı’da sahte fatura düzeni

• Türkiye’de yüksek limitli POS cihazları

• Kartla “mal satışı” gibi gösterilen milyonlarca dolar

Burada tek bir soru belirleyicidir:

POS cihazları nasıl ve neden verildi?

Bir POS tahsis sürecinde bankanın bildiği şeyler:

• Şirketin faaliyeti

• Ortaklık yapısı

• Ciro profili

• İşlem sıklığı

• Kart ülke dağılımı

• Ortalama işlem tutarı

Libya’da fiilen faaliyet göstermeyen, Türkiye’de dükkânı olmayan ama para sayım makineleri gibi POS üzerinden para çeviren şirketler için: “Bilmiyorduk” demek artık teknik olarak mümkün değil.

“Müşterini Tanı” (KYC): Kağıt Üzerinde mi, Gerçekte mi?

KYC sadece kimlik fotokopisi değildir.

Gerçek KYC şunları içerir:

• Gerçek faydalanıcı (UBO) analizi

• Faaliyet–ciro uyumu

• Coğrafi risk (Libya, Kolombiya, Afganistan vb.)

• Sektörel risk (nakit yoğun, POS ağırlıklı işler)

Bu yükümlülükler FATF (The Financial Action Task Force) standartlarında açıkça yazılıdır. Türkiye’de ise MASAK mevzuatının omurgasını oluşturur (MASAK).

Dolayısıyla mesele ihmal değil; ihlalin kendisidir.

Dünyadan Örnekler: “Bizde Olmaz” Denen Her Yerde Oldu

Danske Bank

• Estonya şubesi üzerinden 200 milyar € şüpheli para

• Rusya, Azerbaycan, organize suç ağları

• “İç kontrol zaafı” savunması çöktü, 2 milyar €  ceza aldı.

HSBC

• Meksika kartellerinin parası

• ABD’de 1,9 milyar $ ceza

• Banka yöneticilerine bireysel sorumluluk tartışması

Standard Chartered

• İran ve Afrika bağlantılı işlemler

• “Uyum eksikliği” bahanesi kabul edilmedi

Bankacılar Gerçekten “Haberimiz Yok” Diyebilir mi?

Bu savunma artık hukuken de teknik olarak da geçerli değil.

Çünkü:

• Anormal işlem algoritmaları var

• Günlük/aylık raporlar var

• Uyum birimleri var

• Risk komiteleri var

• Kart/POS izleme sistemleri var

Sorun bilgi eksikliği değil; çıkar çatışmasıdır.

Yüksek komisyon + yüksek hacim = sessiz tolerans

Asıl Soru: Bankalar Olmadan Bu İşler Olabilir mi?

Net cevap: Hayır.

• POS verilmeden olmaz

• Hesap açılmadan olmaz

• Transfer izni olmadan olmaz

• Muhabir banka kapısı açılmadan olmaz

Dolayısıyla: Sadece suçluları değil, bu altyapıyı bilerek ya da isteyerek açık tutanları sorgulamadan bu düzen bitmez.

Cezasızlık Oldukça Sistem Çalışır

Bugün kara para trafiği:

• Bankaya ciddi gelir sağlıyor

• Risk “kâğıt üzerinde” yönetiliyor

• Ceza geldiğinde “kurumsal” ödeniyor

Ama bireysel sorumluluk yoksa, aynı düzen başka ülkede, başka bankada tekrar kuruluyor.

Okura Not – Bankacılık Bir “Araçtır” Ama Masum Değildir

Bankalar suç üretmez; ama suçun sisteme girmesini kolaylaştırırlarsa, artık sadece araç değil, ortağı olurlar.

Bu sorunun takipçisi olmaya devam edeceğiz: “Bu POS’u kim verdi, kim onayladı, kim görmezden geldi, menfaatten elde edilen paralar nerede?”

Erol TAŞDELEN – Ekonomist     www.bankavitrini.com