Çetin Ünsalan Yazdı: Net gelir oranı ne?
23 Şubat 2026Türkiye bir dolaylı vergiler ülkesi. Dolaylı vergi dünya ortalamasında yüzde 20’yi aşmazken, bizde bu oran yüzde 70’ler mertebesine kadar çıkıyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in söylemlerine göre bütçe açığını yüzde 3’e düşürürken, dolaylı vergi payını da yüzde 66’dan 62’ye çektik.
Elbette sağlıklı bir ekonomi yapılanması içerisinde halen yüzde 62 de tahammül edilemez bir oran olmakla birlikte gerileme kaydetmesi önemli. Fakat bütçe açığının oransal azaltımı biraz kafaları karıştırıyor.
Bakan Şimşek’in buradaki yaklaşımı da yemin etsen başın ağrımaz cinsten ama, gerçekleri biraz mercek altına aldığımızda yanıtlanması gereken başka soruların da olduğu açık. Mesela dolaylı vergilerin payına, ÖTV’nin KDV’sini almak da dahil mi?
Çünkü vergicilik bakış açısına son derece sakıncalı olan, verginin vergisi olmak ilkesine ters bir durumu yıllardır yaşıyoruz. Bu konudaki eleştirilere de akla yatkın bir cevap verilmediği gibi, icraat da devam ediyor.
Dolaylı vergilerin gelirler içeresindeki oranı nasıl düşer? Sahadaki tespitlere baktığımızda e-haciz uygulaması başta olmak üzere, bloke edilen hesaplar üzerinden piyasanın ödemeler zincirini kırmak pahasına insanları köşeye sıkıştırdığımız açık.
Ülke ekonomisinin neredeyse yarısının kayıt dışı ya da merdiven altı faaliyet gösterdiği gerçekliği yok sayılarak, zaten mükellef olanların üzerine gitmek ne kadar akılcı bir tavır, tartışılır.
En önemlisi vergi gelirleri bütçede gelir hanesinde gözüküyor ama tahakkuk / tahsilat oranı ne boyutta? Bakan Şimşek’in biraz da bundan söz etmesi gerekiyor. Her seferinde insanlardan alınamayacak vergileri dayatıp, sonra da belli bir oranı af ediyoruz, ama bunlar gelir kaleminden sonrasında düşülmüyor.
Bakan gelir ve giderleri açıklarken, net gelirleri, yani kasaya girenleri ve bunun sağlıklı yollardan girip girmediğini de açıklamak durumunda. Yani mükellef vergi borcunu ödeyemediğinde, nedenlerini sormak yerine, gırtlağına basarsanız, kısa vadede küçük tahsilâtlar yapar, ardından önce piyasanın dengelerini, akabinde de vergide gelir güvenliğini riske edersiniz.
İş burada bitmiyor. Dolaylı vergilerin payı yüzde 62 ise, burada çöken satın alma gücünü de hesap ederek bir fotoğrafı analiz etmeniz gerekir. Çünkü geliri 100 bin TL olan insanın cebindeki 2 bin TL’nin şiddetiyle, ortalama 30 bin TL olan bir ülkedeki bireylerin gelirlerindeki 2 bin TL’nin şiddeti aynı değildir.
Velev ki bunların hepsi geçersiz olsun. O zaman gelirlerini bu kadar arttıran, son yıllarda yüzde 50 ve üzeri gelir artışına imza atan bir ekonomi yönetiminin bütçe açıklarını 1,3 trilyon TL’den 2,7 trilyon TL’ye, faiz ödemelerini de 1,2 trilyon TL ortalamadan 2,7 trilyon TL ortalamaya hedeflemenin de bir açıklaması olsa gerek. Bu ve benzeri soruları yanıtlamadan, tek kale maç yapar gibi, gelirlerden bahsedip kenara çekilemezsiniz.
