Genel
Küresel Ekonomide Enerji Şoku ve Yapay Zeka Dalgası Çarpışıyor
Küresel piyasalar iki zıt yönlü dalga arasında. İyimserlik mi kazanacak, kötümserlik mi?
Küresel ekonomi aynı anda iki zıt gücün etkisi altında şekilleniyor: İran savaşı kaynaklı enerji şoku büyümeyi baskılarken, yapay zeka yatırımları bazı bölgelerde ticaret ve üretimi hızlandırıyor. Asya bu iki dinamiğin merkezinde yer alırken, Avrupa, ABD ve gelişmekte olan ülkelerde de farklı yönlerde ekonomik etkiler gözleniyor. Küresel büyüme beklentileri aşağı çekilirken, merkez bankaları temkinli duruşlarını koruyor.
Yapay Zeka Rüzgarı ile Enerji Krizi Aynı Anda Etkili
Son dönemde açıklanan veriler, küresel ekonominin iki farklı yönlü baskı altında olduğunu ortaya koyuyor. Bir yanda yapay zeka yatırımları ticaret, yatırım ve tüketimi desteklerken, diğer yanda İran savaşı sonrası yükselen enerji fiyatları büyüme üzerinde baskı yaratıyor.
Asya’da bu ayrışma oldukça net. Tayvan ekonomisi yılın ilk çeyreğinde yaklaşık %14 büyüyerek 1987’den bu yana en hızlı genişlemeyi kaydetti. Güney Kore’de ise çip ihracatındaki %173’lük artış sayesinde toplam ihracat iki ay üst üste yaklaşık %50 yükseldi.
Buna karşılık Japonya’da tablo daha zayıf. Japonya Merkez Bankası büyüme tahminlerini aşağı çekerken faizleri sabit tuttu. Yen’deki değer kaybı müdahaleyi tetiklerken, sanayi üretimi düşüş gösterdi. Ayrıca plastik ambalaj üretiminde kullanılan kritik bir girdide yaşanan sıkıntı nedeniyle gıda ve içecek fiyatlarında artış beklentisi oluştu.
Asya: Krizin ve Fırsatın Merkez Üssü
Asya ekonomileri hem enerji krizinin hem de yapay zeka kaynaklı büyümenin merkezinde bulunuyor. Enerji arzındaki daralma büyüme beklentilerini aşağı çekerken, veri depolama ve AI yatırımları ekonomik aktiviteyi destekliyor.
Ancak bu etkiler artık küresel boyuta taşınmış durumda. Yeni Zelanda’dan Norveç’e kadar birçok ülke bu gelişmelere karşı politika hazırlığı yaparken, yatırımcılar kazanan ve kaybedenleri ayrıştırmaya başladı.
Piyasalar İkiye Bölündü: Kazananlar ve Kaybedenler
Enerji fiyatlarındaki artış, finansal piyasalarda belirgin bir ayrışmaya yol açtı:
- Kazananlar: Emtia ihracatçısı ülkeler (Norveç kronu, Avustralya doları)
- Kaybedenler: Enerji ithalatçısı ülkeler (Hindistan rupisi, Güney Kore wonu)
Benzer bir ayrışma hisse senedi piyasalarında da görülüyor.
Çin’de ihracat güçlü kalırken, inşaat sektörü Covid döneminden bu yana en sert daralmayı yaşadı. Hizmet sektörü ise yeniden küçülme bölgesine girdi.
Piyasalar İran Savaşı Risklerini Hafife Alıyor: Petrol 4 Yılın Zirvesinde Dalgalanıyor
Avrupa ve ABD’de Karma Görünüm
Avrupa’da büyüme performansı ülkeden ülkeye değişiyor. İspanya, Almanya ve İtalya ilk çeyrekte büyüme gösterirken, Fransa ekonomisi duraksadı. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, kıtanın bu şokun etkilerini yıllarca hissedebileceği uyarısında bulundu.
ABD’de ise tablo daha dengeli:
- İşletme ekipman siparişleri Mart ayında 2020’den bu yana en güçlü artışı gösterdi
- Yapay zeka yatırımları büyümeyi destekledi
- Ancak tüketim artışı yavaşladı
- Benzin fiyatlarındaki yükseliş tüketici güvenini tarihi düşük seviyelere çekti
Oxford Economics’e göre enerji fiyatlarındaki artış, normalde güçlü geçmesi beklenen yılı gölgeleyecek.
Küresel Büyüme Beklentileri Aşağı Çekiliyor
Oxford Economics verilerine göre:
- Küresel ticaretin 2026 ve 2027’de %2,5 büyümesi bekleniyor
- Küresel büyüme tahmini %2’ye geriledi
- Bu oran savaş öncesine göre 0,4 puan daha düşük
Özellikle Güney Asya’da enerji ve gübre gibi girdilere bağımlılık nedeniyle enflasyon baskısı daha yoğun hissediliyor.
Hindistan ve Gelişmekte Olan Ülkelerde Alarm Zilleri
Hindistan’da yakıt kıtlığı nedeniyle tüketiciler akaryakıt istasyonlarında kuyruk oluştururken, rupi tarihi düşük seviyeye geriledi. Aşırı sıcak hava dalgaları elektrik talebini rekor seviyeye taşıyarak enerji krizini derinleştiriyor.
Asya Kalkınma Bankası bölge büyüme tahminini %5,1’den %4,7’ye düşürdü. Kurum, küresel enerji ve ticaret ağlarında kalıcı bozulmalar yaşandığını vurguladı.
Afrika ve Latin Amerika’da da enflasyon baskısı artıyor:
- Kenya’da enflasyon son iki yılın zirvesine çıktı
- Güney Afrika yakıt vergilerini düşürerek fiyat artışını sınırlamaya çalışıyor
- Meksika ekonomisi son altı yılın en sert daralmasını yaşadı
Merkez Bankaları Temkinli
Küresel merkez bankaları belirsizlik nedeniyle bekle-gör politikası izliyor:
- ABD Merkez Bankası (Fed), Avrupa Merkez Bankası (ECB) ve İngiltere Merkez Bankası faizleri sabit tuttu
- Piyasalar artık Fed’den 2026’da faiz indirimi bekliyor
Ancak enerji şokuna daha açık ekonomilerde tablo farklı:
- ECB için faiz artırımı beklentileri oluştu
- İngiltere’de faiz indirim beklentisi yerini artış beklentisine bıraktı
- Avustralya’da yeni bir faiz artışı bekleniyor
Brezilya sınırlı faiz indirimi yaparken temkinli duruşunu koruyor. Pakistan ise yaklaşık üç yıl sonra ilk kez faiz artırdı.
Ticaret Dengelerinde Olağandışı Gelişmeler
Bazı ülkelerde alışılmadık veriler dikkat çekiyor:
- Katar tarihindeki ilk ticaret açığını verdi
- Hong Kong’un açığı 74 yılın en yüksek seviyesine çıktı
Bu gelişmelerin büyük ölçüde savaş kaynaklı geçici etkilerden kaynaklandığı değerlendiriliyor.
Güvenli Liman Arayışı: Singapur Öne Çıkıyor
Artan belirsizlik yatırımcıları güvenli limanlara yönlendiriyor. Singapur bu süreçte öne çıkan merkezlerden biri oldu. Ülkedeki bankalarda yabancı mevduatlar 2021’den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.
Kaynak: Bloomberg
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
