Yatırımcılarda Covid-19 krizinin bitmesinden bu yana neredeyse aralıksız süregelen rallinin getirdiği bir aşırı iyimserlik var. Bunun en güzel örneği, Trump’ın her saat İran’la ilgili birbirini yalanlayan açıklamalarında sadece iyimser olanların fiyatlara yansıması. Halbuki Trump yarın savaş filosunu Hint Okyanusu ve Akdeniz’den çekse de savaş bitmez. Savaşı ancak İran ya da İsrail’in cephanesinin bitmesi bitirebilir. Reuters’e göre İran’da en az 4-5 hafta daha İsrail ve Arap ülkelerini bombalayacak cephane mevcut.

Bendeniz bu satırları yazarken petrol pazarı ABD’nin Hürmüz Boğazı’ndan geçecek tankerlere eşlik edeceği haberiyle yatıştı. Halbuki haber geri çekildi ve başka kaynaklara göre Devrim Muhafızları Hürmüz Boğazı’na mayın döşemeye başladı.

Hadi İran savaşı haftaya bitti diyelim. Wall Street ve eşliğinde diğer riskli varlıkların coşkulu günlerine dönmesinin önünde bir dizi engel var. Savaştan önce yapay zekânın iş modellerini perişan edeceği sektörlerde yarattığı satışlar yeniden gündeme gelecek. Enflasyon yeniden yükselişe geçti, Fed’in faiz indirmesi hiç kolay olmayacak. Üstelik varlık değeri 4 trilyon doları bulan gölge bankacılık sisteminde de tedirginlikler başladı.

Piyasaların gayet kolaylıkla öngörülebilir riskleri fiyatlamadığını anlatan Bloomberg’in makalesinden uzun bir alıntı yapmak isterim.

---

Savaş, Yapay Zekâ ve Kredi Riskleri Aynı Anda Piyasaları Sarsıyor

Küresel finans piyasalarında son günlerde yaşanan dalgalanma tek bir nedene bağlı değil. İran savaşı, yapay zekâ kaynaklı sektör dönüşümü ve kredi piyasalarındaki kırılganlıkların aynı anda ortaya çıkması yatırımcı güvenini ciddi biçimde sarsıyor.

Analistlere göre yatırımcılar uzun süredir alıştıkları piyasa dinamiklerinin artık geçerli olmayabileceği bir döneme giriyor.

Amerivet Securities ABD faiz stratejisi başkanı Gregory Faranello, mevcut durumu şu sözlerle özetliyor:

“Eski oyun kitabı artık geçerli değil. Bu sürecin nasıl sonuçlanacağını tahmin etmek neredeyse imkânsız.”

Bu belirsizlik piyasalarda nisan ayındaki küresel tarife şokundan bu yana görülen en yüksek oynaklığa yol açtı.

---

Volatilite yeniden patladı

Cboe Volatility Index (VIX) kısa süreliğine 35 seviyesini aşarak yıl başındaki seviyesinin iki katından fazlasına çıktı.

Tahvil piyasalarında da oynaklık endeksi hızla yükseldi.

S&P 500 endeksi ise bu yılın işlem günlerinin yarısından fazlasında gün içi %1’den büyük hareketler yaşadı. Bu tempo sürerse piyasa 2022’den bu yana en çalkantılı dönemlerinden birine girmiş olacak.

Ancak yatırımcıların korkularının merkezinde sadece İran savaşı yok.

---

Yapay zekâ korkusu büyüyor

Son haftalarda yatırımcıları huzursuz eden ikinci büyük gelişme yapay zekânın ekonomik etkileri.

Başlangıçta yatırımcılar yapay zekânın beklentileri karşılayamayacağından korkuyordu. Şimdi ise tam tersi bir endişe ortaya çıktı:

Yapay zekâ beklenenden daha hızlı başarılı olabilir ve bu süreçte birçok sektörün iş modelini kökten değiştirebilir.

Özellikle şu sektörlerde ciddi satışlar görüldü:

• yazılım şirketleri

• profesyonel hizmetler

• medya

• finans sektörü

Bu alanlardaki şirketlerin iş modellerinin AI tarafından hızla aşındırılabileceği düşünülüyor.

---

Enflasyon ve faiz politikası belirsizliği

Piyasalardaki üçüncü büyük risk enflasyon.

İran savaşı başladıktan sonra enerji fiyatlarının yükselmesi enflasyon beklentilerini de yukarı çekti. Bu durum merkez bankalarının faiz indirim planlarını da tehlikeye soktu.

Örneğin:

• İngiltere’de traderlar kısa süreliğine faiz indirimi beklentisini terk edip faiz artışı fiyatladı

• Euro Bölgesi piyasalarında iki ECB faiz artışı ihtimali bile konuşuldu

Bu beklentiler daha sonra kısmen geri çekilse de piyasalardaki belirsizliğin ne kadar hızlı değişebildiğini gösterdi.

---

Petrol şoku

En acil tehdit ise enerji piyasasından geliyor.

Hürmüz Boğazı üzerinden geçen petrol miktarı günlük yaklaşık 20 milyon varil ve bu rakam küresel petrol ticaretinin çok büyük bölümünü temsil ediyor.

Savaşın etkisiyle:

• Brent petrol 119 doların üzerine çıktı

• gün içinde sert dalgalanmalar yaşandı

• kapanışa doğru fiyatlar geri çekildi

Bu hareket petrol piyasasında tarihin en sert günlük dalgalanmalarından biri olarak kaydedildi.

Yüksek petrol fiyatları ise küresel ekonomiyi birçok kanaldan etkiliyor:

• üretim maliyetleri artıyor

• havayolu ve lojistik şirketlerinin giderleri yükseliyor

• tüketici harcamaları baskı altına giriyor

---

Asya ve Avrupa daha büyük risk altında

Enerji ithalatına bağımlı olan Asya ve Avrupa ekonomileri bu şoktan ABD’ye göre çok daha fazla etkileniyor.

Son haftada küresel borsalarda yaşanan kayıpların büyük bölümü de bu bölgelerde görüldü.

Yapay zekâ yatırım dalgasından yararlanan yarı iletken üreticileri için de enerji fiyatları kritik bir sorun. Çünkü modern çip fabrikaları son derece enerji yoğun tesisler ve önemli bir kısmı Orta Doğu kaynaklı LNG’ye bağımlı.

---

Piyasaların yeni korkusu: Stagflasyon

Traderlar arasında en sık kullanılan kelime ise stagflasyon oldu.

Stagflasyon şu iki unsurun aynı anda ortaya çıkması anlamına geliyor:

• yüksek enflasyon

• düşük büyüme

Petrol fiyatlarının yükselmesi bu senaryoyu güçlendiriyor.

Üstelik ABD ekonomisi bile zayıflama sinyalleri vermeye başladı. Şubat ayında açıklanan verilerde ABD istihdamının beklenmedik şekilde gerilediği görüldü.

Barclays stratejisti Moyeen Islam bu durumu şöyle yorumluyor:

“Küresel makro riskin fiyatı yeniden belirleniyor.”

---

Gölge bankacılık sistemi alarm veriyor

Piyasalardaki üçüncü kırılganlık noktası ise özel kredi piyasası (private credit).

Yaklaşık 2 trilyon dolarlık büyüklüğe ulaşan bu piyasa, bankacılık sistemi dışında faaliyet gösteren fonların şirketlere kredi verdiği bir yapı.

Son aylarda burada şu sorunlar ortaya çıkmaya başladı:

• yatırımcı çıkışları

• artan temerrüt oranları

• zayıflayan kredi kalitesi

Fitch verilerine göre ABD özel kredi piyasasında temerrüt oranı %5,8’e yükseldi. Bu oran 2024’ten bu yana görülen en yüksek seviyede.

Özellikle yazılım sektörüne yoğun kredi verilmiş olması, yapay zekâ şokuyla birlikte sistemde yeni riskler yaratabileceği endişesini artırıyor.

---

Birden fazla şok aynı anda

Tek tek ele alındığında bu risklerin her biri yönetilebilir olabilir.

Ancak şu anda piyasalar aynı anda üç büyük şokla karşı karşıya:

1. İran savaşı ve enerji şoku

2. Yapay zekânın yarattığı sektör dönüşümü

3. kredi piyasalarında artan kırılganlık

Savaş bittiğinde, yatırımcıların 2 ve 3  nolu riskleri fiyatladığını göreceğiz.

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]