FÖŞ yazdı: Savaş bitmez, stagflasyon kaçınılmaz

Savaşlar ya bir tarafın galibiyeti, ya da tarafların birbirlerini yenemeyeceklerini anladıkları gün biter. Ardından, savaşın gerekçesini çözümleyen bir barış imzalanır. ABD ve İran arasında Pakistan, Mısır ve Türkiye’nin kotardığı 15 günlük ateşkese baktığımızda, bu koşulların hiçbirinin geçerli olmadığını görüyoruz.

İran beklenmedik bir başarı kazandı. Barış antlaşması yapmak için de şunları talep edecek:

Savaş tazminatı
Hürmüz Boğazı’nın yönetiminin ona devredilmesiBalistik füze programı tartışmaya açık değildir.

Trump bölgeden çekildiğinde, Körfez ülkelerine de ultimatom verecek: topraklarınızdaki tüm ABD üslerini kapatacaksınız.

Trump’ın umurunda olmaz bu koşullar. Onun derdi, Kasım ara seçiminde Kongre’nin iki kanadından birinde çoğunluğu kaybetmemek. Çünkü, örneğin Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğu kaybederse, yaptığı her icraat Demokratlar tarafından veto yiyecek ve Başkan tam anlamıyla topal ördek konumuna düşecek.

İsrail için ise belki de Netanyahu’ya sorulmadan alınan ateşkes kararı soğuk duş ve hezimet oldu. İsrail’in muhalif basını bile “Kükreyen Aslan operasyonu miyavlayan kedi oldu” diye kafa buldu Soykırımcı Bibi’yle. Bibi’nin asıl derdi Ekim’de yapılacak seçimler. Eğer muhalefete düşerse, siyasi kariyeri bitecek. Bu yüzden savaşı uzatmak onun için şart. Üstelik, İsrail açısından İran gerçek bir tehdit. Düşmanın balistik füze atma kapasitesi korunup, Hizbullah, HAMAS’tan geri kalanlar ve Husileri finanse ettiği bir dünyada, İsrail asla kendini güvenli görmez.

Bir de savaşı hiç istemeyen Körfez Arap ülkeleri var. Akıl almaz ekonomik hasar gördüler. ABD onları korumadı. Silah alımı ve doğrudan yatırım için ABD’de harcadıkları yüz milyarlarca dolar boşa gitti. Şimdi, onlar da Trump’a baskı yapacak: İran’ı Taş Devri’ne göndermeden bu işin peşini bırakma diye.

Zaten fazla teori kurmaya da gerek yok. Ateşkes anlaşmasının mürekkebi kurumadan karşılıklı ihlaller başladı. Financial Times, bugün yaşananları şöyle özetliyor:

Orta Doğu’daki ateşkes Çarşamba günü kırılgan görünüyordu; İran, Lübnan’daki İsrail saldırıları dalgası nedeniyle anlaşmadan çekilmekle tehdit etti.

İran ayrıca, saldırıların Salı günü üzerinde uzlaşılan şartları ihlal ettiğini belirterek, Hürmüz Boğazı’ndan petrol tankerlerinin geçişini durdurdu.

İsrail, ateşkesin Lübnan’ı kapsadığını kabul etmedi. ABD Başkanı Donald Trump da PBS’e yaptığı açıklamada Lübnan’ın “anlaşmaya dahil olmadığını” söyledi.

Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif, devam eden saldırılara atıfta bulunarak ABD, İsrail ve İran’a ateşkese “saygı göstermeleri” çağrısında bulundu.

Suudi Arabistan’ın Körfez’den Kızıldeniz’e ham petrol taşıyan hayati Doğu-Batı petrol boru hattı da Çarşamba günü vuruldu. Ayrıca, bağımsız kaynaklardan doğrulatamadığım bir de önde gelen bir İran rafinerisine saldırı haberi var (İsrail biz yapmadık diyor). Peki ne olacak? Bu ateşkesin tek amacı tarafların biraz nefeslenip, iyice eksilen füze ve SİHA stoklarını yenilemeleri. Bu işlem tamamlanınca, yine karşılıklı bombalama devam edecek.

Dünya Bankası ve IMF’den İran Savaşı Uyarısı: Küresel Büyüme Yavaşlayacak, Enflasyon Artacak

Nasıl yani, bu savaş hiç bitmeyecek mi? “Kinetik aşama” dediğimiz karşılıklı bombalama ne geç 1-1.5 ayda biter, çünkü her 3 tarafta da füze stokları ciddi şekilde eridi. İran açısından bile bunları yenilemek en az bir yıl sürer. Bir de Trump’ın İran’a silah satan ülkelere %50 ek gümrük vergisi uygulama tehdidi var, İran Rusya ve Çin’den ikmal yapmakta zorlanacak. Sonra da barış falan yok, çünkü savaşı başlatan anlaşmazlıkların hiçbirine çare yok. Taraflar somurtup köşelerine çekilecekler, belki altı ay, belki de bir yıl içinde bu sahneleri tekrar yaşayacağız.

Ateşkesin piyasalar açısından önemli bir faydası oldu. Wall Street özelinde konuşuyorum, savaş sadece Trump ve Hegseth açıklamaları üzerinden fiyatlanıyordu 3 büyük borsa endeksi. Şimdi kafalar yatışacak ve uzmanların uzun süredir tekrarladıklarını fiyatlayacaklar. O da şu: İran’ın petrokimya, Körfez ülkelerinin ise petrol, doğal gaz, alüminyum üretim tesisleri kalıcı hasar gördü. Bunların tamiri 18 ay gibi çok uzun bir süreye yayılabilir.

Bu süre zarfında da yukarıda saydığım metallerde fiyatlar çok yüksek seyredecek. Bence Brent bu yıl $100/varilin altına inmez. Bir de şunu altını çizeyim: Basında okuduğunuz ya da ekranlardan geçen petrol fiyatları “kağıt variller”, fiziki piyasada özellikle Asya’da Brent $130-140/varil arası işlem görüyor.

Dünya Bankası dün şu tahmini yaptı: Küresel büyüme 0,3 – 0,4 puan düşebilir. Enflasyon 0,9 puana kadar artabilir. Haberin detayını bulamadığım için, hangi petrol fiyatı varsayımı ile bu tahmini yaptılar kestiremiyorum. Ama yine güvendiğim bir kaynak olan OilPrice.com’a göre, Brent’in $150/varilde seyretmesi, dünya büyümesini yarıya indirip küresel enflasyona da neredeyse 1 puan ilave yapıyor. Bence bu tahmin Dünya Bankası’na nazaran daha gerçekçi.

Özetle, stagflasyona girdik bile. Savaşın gidişatı stagflasyonu derin bir buhrana, hatta Fed ve AMB faiz artırmaya zorlanırsa finansal krize kadar uzanan bir olumsuz geri bildirim döngüsü yaratabilir. Ama savaş bitti desek de, enflasyon reel sektöre girdiği sürece bir daha çıkmaz. Nitekim, bir tahmine göre sene sonunda ABD’de TÜFE %4 olacak.

Siz de akıllı olun, risk almadan önce Trump’ı değil, Tahran’ı ve Bibi’yi dinleyin. Onlar uzlaşma yolunda adım atarsa dev bir “HER ŞEY RALLİSİ”ne şahit oluruz, aksi halde mal elinizde patlar.

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]