Çetin Ünsalan: Ganimet ekonomisine dönüş
1 Mart 2026
Dünya İran’da olanları büyük bir sessizlik içinde izliyor. Baktığınızda İsrail’in, İran, ABD’nin sesi çıkıyor, ama onun dışında büyük bir sessizlik olduğunu görüyorsunuz. İşin siyasi tarafı zaten büyük bir pervasızlığın gölgesinde adım adım Büyük Ortadoğu Projesi’nin hayata geçirilme çabası olduğu açık.
Ama siyasetin temelinin oluşturan ekonomide büyük bir kırılmanın tekrar yaşandığına şahit oluyoruz. Trump yönetiminin başa geldiği günden beri fütursuz tavırları, dünyaya saldığı vergiler, ülkeleri tehdit eden tavrı ve uluslararası camiayı oluşturan yapıları tanımaz görüntüsü, İran fazıyla birlikte başka bir noktaya evrildi.
Daha önceki yıllarda da iki ayaklı büyük kediler diye nitelendireceğimiz, dünyanın büyük devletlerinin kaynaklara ulaşma çabasını esas alan hamleleri olduğunu biliyoruz. Hatta Rusya – Ukrayna hattında yaşananları da, Venezüella’daki operasyonu da bu çerçeveden okumak lazım.
Trump yönetiminin yıllarca kendi finanse ettiği, bu nedenle de aslında işi kitabına uydurarak üzerlerinden hamle yaptığı uluslararası kuruluşları açıkça tanımayan bakı açısı, İran ile birlikte paylaşım savaşının yeni bir evresine geçildiğini gösterirken, diğer yandan ekonomik modelin de geriye döndüğünü ortaya koyuyor.
Mesele korumacılık ve benzeri sınırlardan çıkmıştır. ABD Venezüella hamlesinde bile dünyaya küçük de olsa açıklama yapan tavrından, Grönland meselesindeki çirkin üslubunu ‘satın almaya’ çeviren garip yaklaşımından öteye bir adım attı.
İran hamlesi, sanayi devrimi ile birlikte görece kuralların oluşturulduğu, bir hamle yapılacaksa dahi, bunu kitabına uydurmaya niyetli tavrından çıkan bir ülke fotoğrafını önümüze koyuyor.
En son Kuzey Afrika’da, adına Arap Baharı denilen Banker Cehennemi sırasında uluslararası kuruluşlara rağmen hamle atan ABD, şimdi İran hamlesiyle ve burada gösterdiği tavırla kural tanımaz bir biçimde ve model değişikliğinin ilanını yapıyor.
İran hattında yaşananlar, uluslararası hukukun tanınmaksızın, tekrar ganimet ekonomisine döndüğümüzün açık bir ilanıdır. Dünyada ülkelerin bu nedenle fethedildiği, kılıçla vergiye bağlandığı, kaynakların işgalle sömürüldüğü bir döneme resmen geçiyoruz.
Aradaki Yüksek Mahkeme’nin yetki aşımı nedeniyle Trump’ a ayar vermesi, yeterli gelmek bir yana, bu bakış açısının karaktere de bağlı olarak daha çok kontrolden çıkmasına neden olmuş ve İran hamlesi gelmiştir.
Meseleyi de sadece Trump’ın üzerine yıkamayız. Bunun bir ABD projesi olduğunu zaten biliyoruz. BOP bunun açıkça itirafıdır. Fakat mesele eski sistem içinde, yine ‘yersen’ tavrıyla ve uluslararası hukukta kitaba uydurarak yapılacakken, şimdi net bir şımarıklık içinde ganimet ekonomisine geçilmiş ve ‘istediğimi alırım’ tavrıyla da bezenmiştir.
Tüm bunları alt alta koyduğumuzda karşılığı da böyle gelirse, bence asıl film şimdi başlıyor.
