KÜRESEL EKONOMİ: İran Savaşı Bir Ayda Dengeleri Nasıl Altüst Etti?

ABD-İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyonunun bir ayı geride kalırken, savaşın etkileri enerji piyasalarından gıda fiyatlarına, finansal varlıklardan hava taşımacılığına kadar küresel ekonominin tüm katmanlarına yayılmış durumda. Petrol fiyatlarındaki sert yükseliş, arz zinciri kırılmaları ve artan stagflasyon riski, dünya ekonomisini yeni bir belirsizlik dönemine sürüklüyor.

Enerji Şoku: Petrol 100 Doların Üzerine Yerleşti

İran savaşıyla birlikte küresel enerji piyasalarında yaşanan kırılma, ekonomik etkilerin merkezinde yer alıyor.

Savaş öncesinde 70 dolar civarında olan petrol fiyatları, bir ay içinde 100 doların üzerine yerleşti. ABD’de benzin fiyatları yeniden galon başına 4 dolara yaklaşırken, Asya’da bazı ülkelerde yakıt kıtlığı baş göstermeye başladı.

Özellikle: Filipinler ve Hindistan’da uzun yakıt kuyrukları oluştu Bazı ülkeler enerji tüketimini sınırlayıcı önlemler aldı Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol, krizin devam etmesi halinde “hiçbir ülkenin etkilerden kaçamayacağını” vurguladı.

Hürmüz Boğazı: Küresel Arzın Kalbi Tıkandı

Petrol fiyatlarındaki yükselişin temel nedeni, Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması.

Bu kritik geçit: Küresel petrol arzının yaklaşık %20’sini Sıvılaştırılmış doğalgazın önemli bir kısmını taşıyor.

Ayrıca Orta Doğu’daki diğer enerji merkezlerinin de zarar görmesi, arz şokunu derinleştirdi.

Brent petrol 112 dolar, ABD tipi ham petrol ise yaklaşık 100 dolar seviyelerinde işlem görüyor.

Tüketiciye Yansıma: Akaryakıt ve Enerji Faturaları Artıyor

Bu gelişmelerin doğrudan etkisi tüketiciye yansıyor: Yakıt fiyatları hızla yükseliyor Elektrik ve enerji faturaları artıyor ABD’de ortalama benzin fiyatı Şubat ayındaki 2,98 dolardan 3,98 dolara yükseldi.

Bazı ülkeler ise krizin etkisini hafifletmek için: Kısa çalışma haftası Uzaktan çalışma uygulamaları Enerji tasarrufu çağrıları gibi önlemler devreye aldı.

IEA, piyasalardaki oynaklığı azaltmak amacıyla rezervlerden 400 milyon varil petrol serbest bıraktı.

Finansal Piyasalar Alarm Veriyor

Savaşın etkileri finansal piyasalarda da hissediliyor.

ABD borsalarında: Dow Jones ve Nasdaq 100 düşüş trendine girdi Nasdaq teknoloji hisseleri öncülüğünde düzeltme bölgesine yaklaştı S&P 500 üst üste beş haftalık kayıp yaşadı Yatırımcıların, Trump’ın söylemlerine karşı daha temkinli bir tutum sergilemeye başladığı görülüyor.

Buna rağmen bazı ekonomistler, yapay zekâ yatırımları ve mali teşviklerin ekonomiyi desteklemeye devam ettiğini savunuyor.

Stagflasyon Riski Yeniden Gündemde

Ekonomistler için en büyük risklerden biri stagflasyon ihtimali.

Bu senaryo: Yüksek enflasyon Düşük büyüme Artan işsizlik kombinasyonunu ifade ediyor.

1970’lerde petrol krizinin tetiklediği stagflasyon, küresel ekonomide ciddi hasar yaratmıştı.

Bugün de benzer bir risk yeniden tartışılıyor.

ABD Merkez Bankası (Fed) açısından bu durum zor bir ikilem yaratıyor: Faiz artırmak → büyümeyi baskılar Faiz indirmek → enflasyonu artırır Fed Başkanı Jerome Powell stagflasyon riskini şimdilik sınırlı görse de, bazı ekonomistler bu konuda daha temkinli.

Havacılık Sektörü: Uçuşlar Aksadı, Maliyetler Patladı

Savaşın ilk etkilerinden biri de havacılık sektöründe görüldü.

Orta Doğu hava sahasının kapanması Uçuş iptalleri ve rotaların değişmesi Binlerce yolcunun mahsur kalması Dubai başta olmak üzere bazı merkezler sınırlı şekilde yeniden açılmaya başlasa da, operasyonlar hâlâ aksak ilerliyor.

Jet yakıtı fiyatları da hızla yükseldi: Şubat sonunda 99 dolar olan jet yakıtı Mart ortasında 197 dolara çıktı Bu artış, bilet fiyatlarına da yansımaya başladı.

Tedarik Zincirleri: AI ve Gıda da Risk Altında

Enerji dışındaki kritik emtialarda da ciddi aksaklıklar yaşanıyor.

1. Yapay zekâ ve teknoloji üretimi Helyum arzı daralıyor (Katar önemli tedarikçi) Yarı iletken üretimi risk altında 2. Endüstriyel üretim Kükürt arzı etkileniyor Bakır ve lityum üretim süreçleri baskı altında 3. Tarım ve gıda Gübre üretiminde kritik olan üre arzı daralıyor Küresel gübre arzının üçte biri Hürmüz’den geçiyor Bu durum: Tarımsal üretimde düşüş Gıda fiyatlarında artış riskini beraberinde getiriyor.

Küresel Ekonomi: Kırılgan Denge

İran savaşı, küresel ekonomide çok katmanlı bir şok yaratmış durumda: Enerji fiyatları yükseliyor Enflasyon baskısı artıyor Tedarik zincirleri bozuluyor Finansal piyasalar zayıflıyor Bu tablo, ekonomik dengelerin ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.

Sonuç: Barış Olmadan Normalleşme Zor

Mevcut görünüm, küresel ekonominin savaşın süresine bağlı olarak daha da kırılgan hale gelebileceğini gösteriyor.

Enerji, gıda, teknoloji ve finansal sistem üzerindeki baskının hafiflemesi için: ABD İsrail İran arasında bir anlaşma şart.

Ancak şu aşamada böyle bir uzlaşı ihtimali zayıf görünüyor.

Kaynak: Business Insider, IEA, Bloomberg Yazar: WS37 News Desk

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail.com