ANALİZ: Bessent büyük bir bankayı yaptırımla tehdit etti: Neden Türkiye gündemde?

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran’la iş yapan finans kuruluşlarına yönelik baskının yeni haftada sertleşeceğini açıkladı. Bessent, pazartesi günü “büyük bir bankaya” yaptırım uygulanacağını söylerken bankanın adını veya ülkesini açıklamadı. Ancak Golden Global’e geçen hafta getirilen yaptırımlar nedeniyle Türkiye’de sosyal medya ve piyasa çevrelerinde hedefin bir Türk bankası olabileceği spekülasyonu hızla yayıldı. Mevcut bilgiler ise bu iddiayı doğrulamıyor.

ABD’nin İran’a yönelik ekonomik baskı kampanyası yeni ve potansiyel olarak çok daha önemli bir aşamaya giriyor.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, perşembe günü yaptığı açıklamada Trump yönetiminin gelecek hafta “büyük bir bankaya” yaptırım uygulayacağını söyledi.

Bessent, hedef alınacak finans kuruluşunun ne adını ne de hangi ülkede bulunduğunu açıkladı. Ancak yaptırımın 14 Eylül Pazartesi günü ilan edileceğini belirtti.

Bessent’in açıklaması Türkiye’de özellikle bankacılık hisseleri açısından yakından izleniyor. Bunun nedeni ise yalnızca yeni yaptırım tehdidi değil, Washington’ın bundan birkaç gün önce bir Türk bankasını İran bağlantılı işlemler gerekçesiyle yaptırım listesine almış olması.

Bessent: İran’la iş yapanların peşindeyiz

Bessent, yaptırım kararının aslında cuma günü açıklanmasının planlandığını, ancak 11 Eylül 2001 saldırılarının 25. yıldönümü törenleri nedeniyle pazartesi gününe ertelendiğini söyledi.

ABD’nin İran’la ekonomik ilişkileri kesmekte kararlı olduğunu vurgulayan Bessent, oldukça sert ifadeler kullandı:

“Herkes bu rejimle iş yapmayı bırakana kadar bu sürece devam edeceğiz.”

Bessent ayrıca İran’la ticari ilişkilerini sürdüren şirketler ve kişilerin mali açıdan çok ağır sonuçlarla karşılaşabileceğini belirterek bunu şirketler açısından bir “yok oluş düzeyinde olay” haline getireceklerini söyledi.

Washington, şubat ayında başlayan ABD-İran savaşından bu yana İran’ın petrol ihracatından deniz taşımacılığına, silah tedarik ağlarından finansal aracılara, dijital varlık platformlarından havacılık sektörüne kadar uzanan geniş bir alana yaptırımlar uyguluyor.

Trump yönetimi geçen ay “Operation Economic Outcast” adı verilen kampanyayla yaklaşık 60 şirket, kişi ve gemiye yaptırım uygulamış, İran’la denizcilik, havacılık, teknoloji, altın ve dijital varlık sektörlerinde çalışan üçüncü taraflara yönelik ikincil yaptırımların kapsamını da genişletmişti.

Türkiye'deki endişenin kaynağı Golden Global

Türk piyasalarında pazartesi günü açıklanacak bankanın Türkiye’den olabileceği yönündeki spekülasyonun önemli bir nedeni Bessent’in daha önce verdiği takvim.

Bessent, 1 Eylül’de ABD Hazinesi’nin o hafta bir bankaya, takip eden hafta ise başka bir bankaya yaptırım uygulamasının beklendiğini açıkça söylemişti.

İlk adım 4 Eylül’de geldi.

ABD yönetimi Golden Global Yatırım Bankası, Golden Global Portföy ve Golden Global Varlık Kiralama’yı İran bağlantılı işlemler yaptıkları iddiasıyla yaptırım listesine aldı.

Golden Global hakkındaki suçlamaları reddetti.

Yaklaşık 25 milyar TL, yani 517 milyon dolar büyüklüğünde aktiflere sahip olan Golden Global Türkiye'nin 35'inci büyük bankası konumundaydı. Dolayısıyla Türk bankacılık sistemi açısından küçük bir kurumdu.

Şimdi ise Bessent ikinci yaptırımın pazartesi günü geleceğini söylüyor ve bu kez özellikle “büyük banka” ifadesini kullanıyor.

Türkiye'deki spekülasyonun mantığı kabaca şöyle:

Golden Global → Türk bankası → Bessent ikinci bir bankaya yaptırım sözü verdi → yaptırım pazartesi geliyor → bu kez hedef “büyük bir banka”.

Ancak bu zincir, hedefin başka bir Türk bankası olduğunu kanıtlamıyor.

Türkiye neden yine de olası adaylardan biri?

Piyasanın tedirginliğini tamamen temelsiz görmek de doğru değil.

ABD Hazinesi, Golden Global'e yönelik yaptırım kararını münferit bir uyum sorunu olarak açıklamadı.

Washington, bankanın İran petrol gelirlerinin Çin’den Türkiye’ye aktarılmasına yardımcı olduğunu ve Türkiye’ye getirilen paranın nakit ve altına dönüştürülmesinde rol oynadığını öne sürdü.

Golden Global ayrıca mevcut İran yaptırım kampanyasında bir NATO ülkesinde yaptırım uygulanan ilk banka oldu.

ABD Hazinesi’nin 8 Eylül’de İran’ın havacılık ağına karşı açıkladığı yeni yaptırım paketinde de Birleşik Arap Emirlikleri, Malezya ve Kazakistan’ın yanı sıra Türkiye merkezli şirketler yer aldı.

Dolayısıyla Washington'ın İran'ın uluslararası ticaret ve finans sistemine erişiminde Türkiye'yi kullanılan merkezlerden biri olarak değerlendirdiği anlaşılıyor.

Türkiye'nin geçmişte İran'ın altın ve finans işlemlerindeki rolü düşünüldüğünde, piyasanın hafızasında Halkbank dosyasının yeniden canlanması da şaşırtıcı değil.

Ancak hedefin Türk bankası olmadığına işaret eden güçlü nedenler de var

Türkiye merkezli tartışmada gözden kaçan nokta, ABD'nin İran'ın finansal ağını çok daha geniş bir coğrafyada takip ediyor olması.

Washington son dönemde Çin, Hong Kong, Birleşik Arap Emirlikleri ve diğer finans merkezlerinde İran bağlantılı para transferlerine aracılık ettiği iddia edilen banka, şirket ve aracıları hedef alıyor.

Ağustos sonunda ABD Hazinesi, Mısır'ın ikinci büyük bankası Banque Misr'in BAE şubelerini İran bağlantılı işlemler gerçekleştirmekle suçladı.

Washington bankanın tamamına yaptırım uygulamadı ancak söz konusu şubelerin ABD finans sistemine erişiminin kesilmesini gündeme getirdi.

Çin de önemli adaylardan biri.

Bessent, 30 Ağustos'ta yaptığı açıklamada Çin'in İran petrolü satın almaya devam etmesi konusunda “tüm seçeneklerin masada olduğunu” söylemişti.

Dolayısıyla pazartesi günü hedef alınabilecek banka için Türkiye dışında çok sayıda olası ülke bulunuyor.

Tom Barrack'ın açıklaması önemli bir karşı sinyal

Türkiye açısından belki de en dikkat çekici karşı argüman, ABD'nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack'ın Golden Global yaptırımlarının hemen ardından yaptığı açıklama.

Barrack, kararın Türkiye'nin bankacılık sistemine yönelik genel bir suçlama olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek şu ifadeyi kullandı:

“Türk finans sisteminin sağlığı sorgulanmıyor; söz konusu olan tek bir kurumun davranışıdır.”

Bu açıklama önemli.

Washington'ın yalnızca birkaç gün sonra Türkiye'nin sistemik öneme sahip büyük bankalarından birine yaptırım uygulamaya hazırlanması halinde Barrack'ın bu kadar açık biçimde güvence vermesi oldukça garip olurdu.

Elbette bu ihtimali tamamen ortadan kaldırmıyor. ABD yönetiminin farklı kurumlarından farklı mesajlar gelebilir.

Ancak büyük bir Türk bankasının hedef olduğu senaryosunun olasılığını azaltan bir işaret olarak değerlendirilebilir.

Halkbank dosyasının kapanması da dikkat çekiyor

Zamanlama açısından başka bir gelişme de önemli.

Golden Global'e yaptırım uygulanmasından yalnızca bir gün önce Halkbank, İran yaptırımlarının ihlal edildiği iddiaları nedeniyle ABD Adalet Bakanlığı ile yaklaşık dokuz yıldır devam eden hukuki süreci sonuçlandırdığını açıkladı.

Ortaya ilginç bir tablo çıkıyor:

Washington eski Halkbank dosyasını kapattı → küçük bir Türk bankasına yaptırım uyguladı → ardından Türk finans sisteminin genel olarak hedef alınmadığı mesajını verdi.

Bu gelişmeler, ABD'nin yalnızca bir hafta sonra Türkiye'nin sistemik öneme sahip büyük bankalarından birini yaptırım listesine almaya hazırlandığı tezini destekleyen güçlü bir görüntü oluşturmuyor.

En önemli kelime: “Büyük”

Bessent'in son açıklamasındaki en kritik ayrıntı hedefin ülkesinden çok kullandığı “büyük banka” ifadesi olabilir.

Golden Global büyük bir banka değildi.

Dolayısıyla Washington'ın ikinci adımının ilkinden niteliksel olarak daha önemli olması ihtimali yüksek.

Eğer Bessent “büyük” ifadesini yalnızca bankanın kendi ülkesindeki konumu için değil, uluslararası finans sistemi açısından kullanıyorsa, pazartesi günkü karar İran'a yönelik ikincil yaptırım politikasında ciddi bir tırmanış anlamına gelebilir.

Bessent'in son derece sert söylemi de Washington'ın bir “ibret hedefi” seçmeye hazırlanıyor olabileceğini düşündürüyor.

Amaç, İran'la çalışan diğer finans kuruluşlarına ABD yaptırımlarının maliyetinin artık kabul edilemeyecek kadar yüksek olduğu mesajını vermek olabilir.

Hedef kim olabilir?

Mevcut bilgiler ışığında birkaç senaryo öne çıkıyor.

Başka bir Türk bankasının hedef alınması mümkün olmakla birlikte bunu destekleyen somut bir bilgi henüz bulunmuyor.

Türkiye'nin sistemik öneme sahip büyük bankalarından birinin yaptırım listesine alınacağı iddiasını destekleyen kanıt ise daha da zayıf.

Buna karşılık ABD'nin son dönemde araştırdığı İran finans ağları dikkate alındığında Körfez, BAE veya Mısır bağlantılı bir banka güçlü adaylar arasında.

Asya veya Çin bağlantılı büyük bir finans kuruluşu da ihtimaller arasında bulunuyor. Böyle bir karar ise Washington-Pekin ilişkileri açısından çok daha büyük jeopolitik sonuçlar yaratabilir.

İran'ın gölge finans ağında kullanılan başka bir ülkedeki aracı banka da hedef olabilir.

Bu nedenle ABD Hazinesi resmi açıklamayı yapmadan herhangi bir Türk bankasının adını gündeme getirmek için yeterli kanıt bulunmuyor.

Üstelik finans kuruluşları hakkındaki doğrulanmamış yaptırım söylentileri kendi başına mevduat çıkışına, hisse fiyatlarında sert hareketlere ve finansal istikrarsızlığa neden olabilir.

Borsa İstanbul açısından gerçek risk ne?

Hedef bankanın kimliği henüz bilinmese de Bessent'in açıklamasının Türkiye piyasaları açısından önemsiz olduğu söylenemez.

ABD'nin yalnızca geçen hafta bir Türk bankasına yaptırım uygulamış olması nedeniyle yatırımcıların pazartesi günü açıklanacak hedefin Türkiye'den olmasına küçük de olsa bir olasılık vermesi, BIST banka hisselerinde yaptırım risk priminin yükselmesine neden olabilir.

Eğer —şu anda bunu destekleyen somut bir bilgi bulunmamakla birlikte— OFAC gerçekten Türkiye'nin büyük ve sistemik bankalarından birini SDN yaptırım listesine alırsa, etkileri Golden Global vakasıyla karşılaştırılamayacak ölçüde büyük olur.

Dolar işlemleri ve muhabir bankacılık ilişkileri, yurtdışı borçlanma, sendikasyon kredileri, uluslararası karşı taraf ilişkileri ve yabancı yatırımcı pozisyonları bundan etkilenebilir.

Dolayısıyla iki farklı iddiayı birbirinden ayırmak gerekiyor:

“Bessent pazartesi günü bir Türk bankasına yaptırım uygulayacak.”

Bunu bilmiyoruz ve şu anda bunu kanıtlayan somut bilgi yok.

Ancak:

“ABD'nin geçen hafta bir Türk bankasını yaptırım listesine almasının hemen ardından Bessent'in büyük bir bankayı hedef göstereceğini açıklaması Türkiye finans piyasaları açısından önemli bir kuyruk riski yaratıyor.”

Bu ise göz ardı edilmemesi gereken bir risk.

Pazartesi günü açıklanacak isim yalnızca İran yaptırımlarının geleceği açısından değil, Borsa İstanbul ve özellikle banka hisseleri açısından da haftanın en önemli gelişmelerinden biri olabilir.

ParaAnaliz