ABD tahvil faizleri neden yükseliyor? YZ balonundan daha büyük tehlike: Borç krizi

ABD'de 10 yıllık Hazine tahvili faizi, yıl içinde 100 baz puandan fazla yükselerek yüzde 5'in üzerine çıktı ve 24 yılın zirvesini gördü. Wall Street'te yükselişin YZ yatırımlarından mı, yoksa giderek ağırlaşan kamu borcu yükünden mi kaynaklandığı tartışılıyor. Brookings Institution ekonomisti Robin Brooks'a göre son borsa çöküşü bu soruya önemli bir yanıt verdi: Asıl sorun YZ şirketlerinin borçlanması değil, ABD'nin giderek büyüyen mali risk primi. Demokratların Kongre'de çoğunluğu kazanması ise Trump'ın 1,5 trilyon dolarlık savunma bütçesini tehlikeye attı.

ABD tahvil faizleri neden yüzde 5'in üzerine çıktı?

ABD tahvil piyasasında bu yıl yaşanan sert hareketler, küresel finans piyasalarının en önemli tartışma konularından biri haline geldi.

10 yıllık ABD Hazine tahvili faizi, son haftalarda yatırımcıların güvenli liman arayışıyla tahvillere yönelmesi sonucunda geriledi.

Ancak bu düşüşten önce faizlerde 100 baz puanı aşan bir yükseliş yaşanmış, 10 yıllık tahvil faizi yüzde 5'in üzerine çıkarak son 24 yılın en yüksek düzeyine ulaşmıştı.

Yükselişin başlangıcı, şubat ayı sonunda ABD-İran savaşının başlamasına kadar uzanıyor.

Savaşın petrol fiyatlarını hızla yükseltmesi, ABD'de enflasyonun yeniden hızlanacağı endişelerini güçlendirdi.

Bunun sonucunda yatırımcılar, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) enflasyonla mücadele için yeniden faiz artırmak zorunda kalabileceği ihtimalini fiyatlamaya başladı.

Ancak enerji fiyatları ve Fed beklentileri, tahvil faizlerindeki yükselişi açıklamak için yeterli olmayabilir.

Wall Street'te giderek daha fazla tartışılan ikinci unsur, ABD'nin devasa bütçe açıkları ve kamu borcunun sürdürülebilirliği.

YZ yatırımları tahvil piyasasını nasıl etkiliyor?

Tahvil faizlerindeki yükselişi açıklamak için öne sürülen görüşlerden biri, büyük teknoloji şirketlerinin YZ altyapı yatırımlarını finanse etmek amacıyla yoğun biçimde borçlanması.

Microsoft, Amazon, Alphabet ve Meta gibi dev şirketlerin de aralarında bulunduğu büyük bulut bilişim kuruluşları, veri merkezleri ve işlemci altyapılarını genişletmek için yüz milyarlarca dolarlık yatırım programları yürütüyor.

Bu yatırımların finansmanında şirket tahvili ihraçları da önemli rol oynuyor.

Aynı dönemde ABD Hazine Bakanlığı, yaklaşık 2 trilyon dolarlık federal bütçe açığını finanse etmek ve 40 trilyon dolara yaklaşan kamu borcunun faiz yükünü karşılamak için tahvil piyasasından kaynak sağlıyor.

Bazı Wall Street analistlerine göre teknoloji şirketlerinin yoğun borçlanması, yatırımcıların sermayesini ABD Hazine tahvillerinden şirket tahvillerine yönlendiriyor.

Bu görüşe göre Hazine, yatırımcıları çekebilmek için daha yüksek faiz teklif etmek zorunda kalıyor.

Dolayısıyla tahvil faizlerindeki artışın temel nedeni kamu maliyesindeki bozulma değil, özel sektörün olağanüstü büyüklükteki YZ yatırımları olabilir.

Ancak Brookings Institution'dan Robin Brooks bu açıklamaya katılmıyor.

Robin Brooks: Asıl sorun ABD'nin mali risk primi

Brookings Institution kıdemli araştırmacısı Robin Brooks, cumartesi günü Substack platformunda yayımladığı değerlendirmede, ABD tahvil faizlerindeki yükselişin temel nedeninin giderek büyüyen mali risk primi olduğunu savundu.

Brooks'a göre son haftalarda yaşanan borsa satışları, bu tartışmada iki farklı açıklamayı sınamak için önemli bir fırsat yarattı.

Bir tarafta ABD'nin kontrolsüz biçimde büyüyen kamu borcunun yatırımcıları daha yüksek getiri talep etmeye yönelttiğini savunan ekonomistler bulunuyor.

Diğer tarafta ise büyük teknoloji şirketlerinin tahvil ihraçlarının Hazine tahvillerini piyasadan dışladığını ileri sürenler var.

Brooks, mevcut şirket borçlanmasının 2000'li yılların başındaki teknoloji balonu dönemindeki düzeylere yaklaşmadığını belirtti.

Buna karşılık ABD kamu borçlanmasının tarihsel olarak son derece yüksek seviyelerde bulunduğuna dikkat çekti.

Bu nedenle tahvil faizlerindeki yükselişin ana nedeninin özel sektör borçlanmasından çok federal hükümetin mali görünümü olduğunu düşünüyor.

Borsa çöküşü tahvil piyasasında neyi ortaya çıkardı?

Brooks'un değerlendirmesinde geçen haftaki sert YZ hissesi satışları önemli yer tutuyor.

Demokratların ara seçimlerde elde ettiği güçlü sonuçların ardından teknoloji hisselerinde yaşanan düşüş, YZ yatırımlarının geleceğine ilişkin kaygıları artırdı.

Eğer uzun vadeli ABD tahvil faizlerindeki yükselişin temel nedeni YZ şirketlerinin borçlanması olsaydı, teknoloji hisselerindeki sert satışların ardından bu baskının da belirgin biçimde hafiflemesi beklenebilirdi.

Brooks, piyasa hareketlerinin bu beklentiyi doğrulamadığını savunuyor.

Ekonomist ayrıca son açıklanan ABD istihdam verilerine dikkat çekti.

Tarım dışı istihdam artışı piyasa beklentisinin iki katından fazla gerçekleşti.

Güçlü istihdam verilerinin ardından iki yıllık ABD tahvil faizinde görülen yükseliş, Brooks'a göre yalnızca ekonomik büyüme beklentileriyle açıklanamayacak kadar büyüktü.

Bu hareketin, ABD ekonomisinin YZ yatırımlarına bağımlı olduğu ve tahvil faizlerinin esas olarak bu yatırımlardan kaynaklandığı tezlerini zayıflattığını belirtti.

Kritik gösterge: 10 yıl sonraki 10 yıllık tahvil faizi

Brooks'un analizinde öne çıkan teknik göstergelerden biri de finans piyasalarında 10y10y forward yield olarak bilinen faiz oranı.

Bu gösterge, piyasanın bugünden 10 yıl sonrasına ilişkin 10 yıllık tahvil faizini nasıl fiyatladığını yansıtıyor.

Uzun vadeli enflasyon, faiz ve mali risk beklentilerinin değerlendirilmesinde kullanılıyor.

Brooks'a göre YZ yatırımlarının yarattığı borçlanma baskısı uzun vadeli faizlerdeki yükselişin temel nedeni olsaydı, teknoloji hisselerindeki satışların ardından bu göstergenin de gerilemesi gerekirdi.

Ancak 10 yıllık ve iki yıllık tahvil faizlerinde düşüş görülürken 10y10y ileri vadeli faiz aynı yönde hareket etmedi.

Brooks, bu ayrışmanın ABD'nin mali risk priminin yükseldiği görüşünü güçlendirdiğini ifade etti.

Ekonomiste göre uzun vadeli tahvil faizlerindeki yükseliş, YZ yatırımlarından çok federal bütçenin giderek ağırlaşan finansman sorunlarıyla ilişkili.

Bununla birlikte ileri vadeli faizler yalnızca mali risk primini değil, uzun dönemli enflasyon ve para politikası beklentilerini de içeriyor. Dolayısıyla söz konusu piyasa hareketi Brooks'un tezini desteklese de tek başına kesin bir kanıt oluşturmuyor.

ABD'nin bütçe açığı 2 trilyon dolara dayandı

ABD Hazine Bakanlığı'nın 2026 mali yılına ilişkin verileri, kamu maliyesindeki bozulmanın boyutlarını ortaya koyuyor.

Federal bütçe açığı, 2025 mali yılındaki 1,78 trilyon dolardan 2026'da 1,99 trilyon dolara yükseldi.

Böylece bütçe açığı bir yılda yaklaşık yüzde 12 genişledi.

Aynı dönemde:

• Federal gelirler: Yüzde 3 artarak 5,4 trilyon dolara ulaştı.

• Federal harcamalar: Yüzde 6 yükselerek 7,4 trilyon dolara çıktı.

• Bütçe açığı: 1,99 trilyon dolar oldu.

• Toplam kamu borcu: 40 trilyon dolara yaklaştı.

Gelir artışının harcama artışının gerisinde kalması, bütçe açığının genişlemesine neden oldu.

Harcamalarda Sosyal Güvenlik ve Medicare programları ilk iki sırada yer alırken üçüncü büyük kalem kamu borcunun faiz ödemeleri oldu.

Faiz giderleri, savunma ve Medicaid harcamalarını geride bıraktı.

ABD'nin yıllık faiz faturası 1,36 trilyon dolar

ABD kamu maliyesi açısından en dikkat çekici gelişmelerden biri faiz harcamalarındaki artış.

Hazine verilerine göre 2026 mali yılında federal borcun brüt faiz maliyeti 1,36 trilyon dolara ulaştı.

Federal borç üzerindeki ortalama faiz oranı yüzde 3,53 olarak gerçekleşti.

Bu oran, Fed'in enflasyonla mücadele amacıyla agresif parasal sıkılaştırmaya başlamasından hemen önceki 2021 seviyesinin iki katından fazla.

Net faiz ödemeleri ise yüzde 8 artarak 1,05 trilyon dolara çıktı.

Bu artış oranı federal gelirlerdeki, toplam harcamalardaki ve nominal ekonomik büyümedeki artışların üzerinde gerçekleşti.

ABD ekonomisinin yaklaşık yüzde 2 reel ve yüzde 6 nominal büyüdüğü dikkate alındığında, faiz yükünün ekonominin genel büyüme hızından daha hızlı arttığı görülüyor.

Washington her gün yaklaşık 2,9 milyar dolar net faiz ödüyor

<text strong={true}>ABD'nin net faiz harcamaları artık günlük yaklaşık 2,9 milyar dolara ulaşıyor.</text>

Peter G. Peterson Foundation'ın hesaplamasına göre 2026 mali yılında net faiz giderlerinin milli gelire oranı yüzde 3,2'ye yükseldi.

Bu oran, 1991 yılında kaydedilen önceki rekoru geride bıraktı.

Böylece federal hükümet, borç stokunu finanse etmek için ekonomik üretimin giderek daha büyük bir bölümünü faiz ödemelerine ayırmak zorunda kalıyor.

Faizlerin yüksek seyretmesi, vadesi gelen düşük faizli borçların daha yüksek maliyetle yenilenmesine yol açıyor.

Bu süreç, mevcut borç stokunun maliyetini zaman içinde artırıyor.

ABD bir borç-faiz sarmalına mı giriyor?

Committee for a Responsible Federal Budget Başkanı Maya MacGuineas, eylül ayında yaptığı açıklamada ABD'nin karşı karşıya olduğu mali risklere dikkat çekmişti.

MacGuineas'a göre yükselen faizler daha fazla borçlanmaya, artan borçlanma ise daha yüksek faizlere neden olabilecek bir döngü yaratıyor.

Bu durumun zamanında müdahale edilmemesi halinde ciddi bir mali krize dönüşebileceği uyarısında bulundu.

MacGuineas, ABD Başkanı'nın, Hazine Bakanı'nın ve Kongre liderlerinin sorunun büyüklüğünü kabul ederek mali önlemler üzerinde çalışması gerektiğini belirtti.

Ancak bütçe açığının azaltılması siyasi açıdan kolay görünmüyor.

Sosyal güvenlik, sağlık harcamaları, savunma ve faiz ödemeleri federal bütçenin en büyük kalemlerini oluşturuyor.

Bu alanlarda yapılacak düzenlemeler, Washington'da ciddi siyasi anlaşmazlıklar yaratma potansiyeline sahip.

Demokratlar Trump'ın 1,5 trilyon dolarlık savunma bütçesini engelleyebilir

ABD kamu maliyesine ilişkin tartışmalar, Kongre'deki siyasi dengelerin değişmesiyle yeni bir boyut kazandı.

Ara seçimlerin ardından Temsilciler Meclisi ve Senato'da çoğunluğu kazanan Demokratlar, Başkan Donald Trump'ın 1,5 trilyon dolarlık savunma bütçesi talebine karşı çıkıyor.

Bloomberg'in haberine göre Demokratlar, bu büyüklükte bir savunma harcaması paketini desteklemeye hazır değil.

Planlamaya yakın bir kaynağa göre Demokratların onaylamaya daha yatkın olduğu savunma bütçesi yaklaşık 1 trilyon dolar düzeyinde.

Bu da Trump'ın talep ettiği tutardan yaklaşık 500 milyar dolar daha düşük bir harcama seviyesine işaret ediyor.

Demokratların özellikle İran savaşının sürdürülmesine yönelik yeni finansmana onay vermek istemediği belirtiliyor.

Golden Dome ve yeni savaş gemileri risk altında

Savunma bütçesine ilişkin anlaşmazlık, Trump yönetiminin bazı büyük askeri projelerini de etkileyebilir.

Bunların başında Golden Dome füze savunma sistemi geliyor.

Trump yönetiminin öncelikli projelerinden biri olan Golden Dome, ABD'nin füze savunma kapasitesini genişletmeyi amaçlıyor.

Bir diğer tartışmalı proje ise Trump sınıfı savaş gemileri geliştirilmesi planı.

Demokratların bütçeyi sınırlama girişimleri, bu projelere ayrılacak kaynakları azaltabilir veya uygulama takvimlerini geciktirebilir.

Savunma harcamalarındaki olası kısıtlamalar, ABD'li savunma sanayisi şirketleri açısından da belirsizlik yaratıyor.

Ancak bütçe görüşmelerinin sonucu henüz kesinleşmiş değil.

Tahvil faizleri neden yüksek kalabilir?

ABD tahvil piyasasında kısa vadeli faiz hareketleri, Fed politikası, enflasyon verileri ve yatırımcıların güvenli liman talebi tarafından belirlenmeye devam ediyor.

Bununla birlikte Robin Brooks'un değerlendirmesi, uzun vadeli faizlerde daha kalıcı bir baskı unsuruna işaret ediyor.

ABD'nin yaklaşık 2 trilyon dolarlık bütçe açığı, 40 trilyon dolara yaklaşan kamu borcu ve yıllık 1 trilyon doları aşan net faiz giderleri, Hazine'nin finansman ihtiyacını yüksek tutuyor.

YZ sektöründeki yatırım harcamalarının yavaşlaması veya teknoloji hisselerinde yeni satışların yaşanması, kısa vadede tahvillere talebi artırabilir.

Ancak Brooks'a göre bu gelişmeler, kamu maliyesine ilişkin riskleri ortadan kaldırmayacak.

Uzun vadeli tahvil faizlerinin kalıcı biçimde gerileyebilmesi için yalnızca enflasyonun düşmesi değil, ABD'nin borç ve bütçe açığı görünümüne ilişkin yatırımcı güveninin de güçlenmesi gerekebilir.

Wall Street'teki temel tartışma artık yalnızca Fed'in faizleri ne zaman indireceği değil, ABD Hazinesi'nin büyüyen borcunu hangi maliyetle finanse edebileceği.

Fortune, Bloomberg

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.