11 Eylül'den Bu Yana En Büyük İkinci Kriz: ABD'de 4 Saat durdurulmasının ardından yeniden başladı

ABD hava trafik kontrol sistemindeki eski yönlendirici ve anahtarların aşırı veri yükü nedeniyle çökmesi sonucu ülke genelindeki tüm kalkışlar 4 saat boyunca durduruldu. "FlightRadar24" verilerine göre 6.600’den fazla uçuş iptal edilirken 8.600 uçuş ertelendi; aksaklıklar Avrupa ve Kanada seferlerine de sıçradı.

Ulaştırma Bakanı, yeni bir sistemi finanse edemediği için Kongre’yi suçladı ve modernizasyon için 50 milyar dolar ayrılması çağrısında bulundu

İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, Beyaz Saray dışında gazetecilere yaptığı açıklamada, "Şu ana kadar bunun bize yönelik kötü niyetli bir saldırı olduğuna dair hiçbir belirti yok; şu an için sadece bir iletişim kesintisi söz konusu" dedi. Başkan Donald Trump'ın konuyla ilgili bilgilendirildiğini belirten Mullin, "İnsanların korkması veya sevdikleri için endişelenmesi için hiçbir neden yok; bu, 11 Eylül 2001 gibi yeni bir saldırı değil" ifadelerini kullandı.

ABD'de dün (Cuma) saatlerce askıya alınan ve havalimanlarında büyük bir kaosa yol açan uçuşlar, bugün (Cumartesi) yeniden başladı. Ancak yetkililer, binlerce uçuşun aksamasının ardından hava trafiğinin normale dönmesinin biraz zaman alacağı konusunda uyarıda bulundu.

Uçuşların ülke genelinde tamamen durdurulması, yolcuları büyük bir bekleyiş ve şaşkınlık içinde bıraktı.Özellikle bazı yolcuların uçağın kalkışından hemen önce uçaktan indirilmesi ve havayolu çalışanlarının durumu açıklamakta yetersiz kalması dikkat çekti.

Dört saat süren kesintinin ardından yetkililer, saat 20.15'te (TSİ/GMT 01.15 Cumartesi) uçuş yasağının kaldırıldığını duyurdu.

"FlightRadar24" verilerine göre 6.600'den fazla uçuş iptal edilirken, 8.600 uçuş ertelendi ve bugün (Cumartesi) itibarıyla şimdiden 1.500 uçuş daha iptal edildi. Havacılık sektörü analistleri, ülke çapında dört saatlik bir uçuş durdurma kararının havayolu şirketlerinin tarifelerini günlerce aksatabileceğini belirtti.

Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, ABD hava sahasının artık trafiğe açıldığını belirterek, kaosa ve seyahat aksaklıklarına yol açan arızaları "eski ekipmanlara" bağladı. Sorunun saat 15.36'da hava trafik kontrol merkezlerinin radar ve iletişim sistemlerinde yaşanan bir aksaklıkla başladığını söyleyen Duffy,"Anahtarlarımız (switch) ve yönlendiricilerimiz (router) aslında aşırı veri yüküne maruz kaldı ve bu yönlendiricilerden tutarsız bilgiler almaya başladık; sistemi bu yüzden durdurduk" açıklamasında bulundu.Hiçbir aşamada radar veya iletişimin tamamen kaybedilmediğini ve binlerce uçağın güvenli bir şekilde indirildiğini vurgulayan Duffy, doğrudan sorunun çözüldüğünü ve uçuşların güvenli olduğunu ifade etti. Ancak benzer arızaların tekrarlanmasını önlemek için eskiyen hava trafik kontrol sisteminde kapsamlı bir reform yapılmasının şart olduğuna dikkat çekti.

Duffy, ABD hava sahasının Doğu Saati ile 20.15'te (GMT 01.15) yeniden açıldığını ancak giden uçuşların kademeli olarak başlayacağı ve havayolu şirketlerinin normal operasyonlarına dönmesi için zamana ihtiyaç duyacağı uyarısında bulunarak, "Bu süreç yavaş ilerleyecek" dedi.

ABD İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin de ülke genelinde uçuşların askıya alınmasıyla bağlantılı herhangi bir siber saldırı olmadığını ve halkın bu durumdan ötürü hiçbir tehlikeye maruz kalmadığını teyit etti. "Yaşananların Microsoft şirketiyle bir ilgisi yok" diyen Mullin, "Sebebin mekanik olduğu görülüyor ancak soruşturmamız sürüyor" ifadelerini kullanarak, Ulusal Güvenlik Ajansı'nın (NSA) soruşturmada İç Güvenlik Bakanlığı ile birlikte çalıştığını belirtti.

On binlerce yolcunun ülke genelindeki havalimanlarında mahsur kaldığını söyleyen Duffy, arızayı görüşmek üzere İç Güvenlik Bakanı ile birlikte Oval Ofis'te Başkan Donald Trump ile bir araya geldiklerini doğruladı.

Trump ise Fox News'e yaptığı açıklamada, uçuşların durması sorununun "bir siber saldırı veya yapay zekâ kaynaklı görünmediğini" söyledi. Havacılık analistleri ise yaklaşık dört saat süren ülke çapındaki kesintinin ardından havayolu şirketlerinin uçuş tarifelerini eski haline getirmesinin günler alabileceğine işaret etti.

İki havayolu yetkilisi, arızanın "L3Harris Technologies" şirketi tarafından denetlenen ve hava trafik kontrolörlerinin pilotlarla iletişim kurmak için kullandığı hayati radyo frekanslarını yöneten bir iletişim ağını etkilemiş göründüğünü söyledi. "L3Harris" ise konuya ilişkin yorum taleplerine yanıt vermedi.

Havacılık Sektöründe 50 Milyar Dolarlık Modernizasyon

Duffy, bu tür arızaları önleyebilecek yeni bir sistemi finanse edemediği için Kongre’yi suçladı ve sistemin modernizasyonu için 50 milyar dolar tahsis edilmesi çağrısında bulundu.

Arızadan önce dün (Cuma) günün erken saatlerinde Beyaz Saray ve Ulaştırma Bakanlığı, ülkenin eskiyen havalimanlarının ve hava trafik kontrol altyapısının modernizasyonu için 30,1 milyar dolarlık bütçeyi onaylaması yönünde Kongre'ye çağrıda bulunmuştu.

Duffy, "Elimizde son derece eski bir hava trafik kontrol sistemi var" diyerek, "Bunu düzeltmemiz için bize parayı verin" çağrısı yaptı.

Ne Oldu?

Giden uçuşları durdurma kararının kaldırılmasına rağmen yolcular için aksaklıklar sona ermedi. Boston'dan Seattle'a, New York'tan Los Angeles'a kadar yolcular, artan gecikmeler, iptaller ve kapılarda bekleyen uçaklar nedeniyle gidiş terminallerinde ve havayolu kontuarlarında yoğunluk oluşturdu.

Daha önce ülke genelinde kalkışların durdurulması kararı açıklandığında, havadaki binlerce uçağın inişine izin verilirken yerdeki uçakların kalkışına izin verilmemişti. Aksaklık kısa sürede ABD dışına da sıçrayarak Kanada ve Avrupa'dan yapılacak uçuşların iptal edilmesine yol açtı.

ABD Ulaştırma Bakanı, X platformunda yaptığı paylaşımda, "Federal Havacılık İdaresi (FAA), rotalar üzerindeki tüm hava trafik kontrol merkezlerini etkileyen bir iletişim sorununun ardından, tüm ABD havalimanlarındaki giden uçuşları ülke genelinde durdurma kararı aldı. İdare teknisyenleri sorunu inceliyor; bilgiler ulaştıkça anlık güncellemeler paylaşacağız" demişti.

CBS News'in kaynaklarına dayandırdığı haberine göre, ABD'deki hava trafik kontrol sistemini birbirine bağlayan özel iletişim ağında yapılan bir güncelleme sistemin yeniden başlatılmasına (restart) neden oldu; bu da sistemin çökmesine ve iletişimin kesilmesine yol açtı.

ABD Hava Trafik Kontrol Sistemi

Yaşanan bu aksaklık; ekipman ve iletişim arızaları, kontrolör eksikliği ve eskiyen altyapı sorunlarıyla boğuşan ABD "Hava Trafik Kontrol Sistemi"nin maruz kaldığı baskıların en son ve en dramatik göstergesi oldu.

Federal Havacılık İdaresi'nin (FAA) hava trafik kontrol teknolojisinin büyük bir kısmı onlarca yıl öncesine dayanıyor. İdare geçen hafta yaptığı açıklamada, ülke genelindeki yaklaşık 400 tesiste hava durumu ve diğer önemli bilgileri sağlamak için kullanılan disketlerin (floppy disk) 2028 sonuna kadar aşamalı olarak kullanımdan kaldırılacağını duyurmuştu.

Dünyanın en yoğun hava sahası, son birkaç yılda uçuşları aksatan ve güvenliği tehdit eden gerilemeler yaşıyor. Ocak 2025'te Washington'daki Ronald Reagan Ulusal Havalimanı yakınlarında havada meydana gelen çarpışmada 67 kişi hayatını kaybetmişti.

11 Eylül 2001 saldırılarından bu yana ülke genelinde giden uçuşların durdurulduğu tek diğer karar, Ocak 2023'te FAA'in iç hat kalkışlarını iki saatten kısa bir süreliğine durdurmasıyla yaşanmıştı. Son arıza ise bu ay Avrupa genelinde onlarca yolcu uçuşunu aksatan, uçakları plansız iniş yapmaya zorlayan ve savaş uçaklarının yolcu uçaklarına refakat etmesine veya önleme yapmasına neden olan sahte bomba ihbarları dalgasının ardından küresel havacılık güvenliğine yönelik endişelerin arttığı bir döneme denk geldi.