Türkiye’nin Nahçıvan Demiryolu Hamlesi Moskova’yı Tedirgin Ediyor

Özet:

Türkiye’nin Kars’tan Nahçıvan’a uzanacak yeni demiryolu hattında somut ilerleme kaydetmesi, Güney Kafkasya’daki jeopolitik dengeleri sarsıyor. ABD arabuluculuğunda imzalanan Ermenistan–Azerbaycan anlaşmasının ardından hız kazanan proje, Rusya ve İran’da nüfuz kaybı endişelerini artırırken; Gürcistan ve Ermenistan ise yeni koridordan nasıl fayda sağlayabileceklerini tartışıyor.

---

Kars–Nahçıvan Hattında İlk Kazma Vuruldu

Türkiye, Kars’tan Azerbaycan’ın Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti sınırına uzanacak 224 kilometrelik yeni demiryolu hattının inşasına resmen başladı. Proje, Ağustos 2025’te ABD arabuluculuğunda Ermenistan ve Azerbaycan arasında imzalanan ve Nahçıvan ile Azerbaycan ana karası arasındaki ulaşımın yeniden açılmasını öngören anlaşmanın ardından hız kazandı.

Yetkililere göre hattın 2030’dan önce tamamlanması hedefleniyor. Bu gelişme, Güney Kafkasya’da doğu–batı eksenindeki mevcut ulaşım dengelerini kökten değiştirme potansiyeli taşıyor.

Mevcut Koridorlara Alternatif mi?

Yeni hat, hâlihazırda ana transit güzergâh olarak kullanılan Bakü–Tiflis–Kars demiryoluna güçlü bir alternatif oluşturabilir. Bu durum yalnızca Gürcistan’ı değil; Rusya, İran ve Ermenistan’ı da yakından ilgilendiriyor.

Analistlere göre Nahçıvan hattının devreye girmesi, Türkiye’nin Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan ve İran ile doğrudan bağlantılarını genişletirken, Moskova ve Tahran’ın bölgedeki geleneksel nüfuz alanlarını daraltabilir.

Ankara’nın Uzun Vadeli Stratejisi

Türkiye, Nahçıvan’la bağlantıyı güçlendirme hedefini yeni dillendirmiyor. Ankara, bu hattı yalnızca Azerbaycan’la stratejik ittifakı derinleştirmek için değil, aynı zamanda Orta Asya’daki Türk devletleri ve Çin’le bağlantıyı güçlendirecek bir “demiryolu İpek Yolu” olarak görüyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 2021 yılında iki ülke başkentlerini demiryoluyla bağlama hedefini resmen ilan etmişti. Aynı yıl Türkiye, Nahçıvan’a uzanan bir doğalgaz boru hattını da devreye almıştı.

Çin Faktörü ve Lojistik Kazanç

Projeye en güçlü dış desteklerden biri Çin’den geliyor. Pekin, Nahçıvan koridorunun devreye girmesiyle Asya–Avrupa yük taşımacılığında bir haftaya varan zaman tasarrufu sağlanacağını hesaplıyor.

Bu durum, Türkiye’nin Orta Koridor vizyonunu güçlendirirken, İran üzerinden geçmesi planlanan alternatif doğu–batı rotalarının cazibesini azaltabilir. Tahran’ın asıl rahatsızlığı da bu noktada yoğunlaşıyor.

Azerbaycan’ın Büyük Yatırımı

Bakü yönetimi, projenin en kararlı destekçisi konumunda. Azerbaycan, beş yılı aşkın süredir Bakü’den Ermenistan’ın Syunik (Zengezur) bölgesine uzanan demiryolu altyapısını modernize ediyor.

Ağustos 2025’te Aliyev, Nahçıvan’daki demiryolunun Türkiye sınırına kadar modernizasyonu için fizibilite çalışmalarının tamamlandığını açıkladı. Hattın, Ermenistan–Azerbaycan savaşı sırasında dahi İran’la ticaret üzerinden sınırlı da olsa faal tutulduğu biliniyor.

Bu nedenle Ankara’nın projede yaşayacağı olası bir gecikme, Bakü’de rahatsızlık yaratabileceği gibi Türkiye’nin Azerbaycan’a olan stratejik taahhütlerinin sorgulanmasına da yol açabilir.

Gürcistan: Endişeli Ama Temkinli

Gürcistan, Bakü–Tiflis–Kars hattı üzerinden elde ettiği transit gelirlerini kaybetme riskini yakından izliyor. Ancak Tiflis’teki birçok yetkili, bölgedeki ticaret hacminin artmasının tüm koridorlara yeteceğini savunuyor.

Buna rağmen Çin ve diğer Asyalı yük taşıyıcılarının Nahçıvan hattına yönelmesi, Gürcistan için orta vadede ciddi bir rekabet baskısı anlamına gelebilir.

Ermenistan ve İran Daha Kaygılı

Ermenistan’da yeni demiryolu hattı, Bakü’nün Zengezur Koridoru üzerindeki iddialarının fiili altyapıya dönüşmesi olarak algılanıyor. Ancak Yerevan’da bazı çevreler, Moskova’ya bağımlılığı azaltmak için bu koridordan ekonomik fayda sağlanabileceğini de tartışıyor.

İran ise hattın, Batı’nın Güney Kafkasya’daki etkisini artıracağı ve Tahran’ı baypas eden yeni ticaret yolları yaratacağı görüşünde. Bu durum, İran’ın uzun süredir savunduğu doğu–batı transit projelerini zayıflatabilir.

Moskova’da Alarm Zilleri

Projeden en fazla rahatsız olan aktör ise Rusya. Moskova, Nahçıvan hattını ABD ve Türkiye’nin Güney Kafkasya’daki nüfuzunun genişlemesi olarak görüyor.

Kremlin ayrıca, bu hattın Rusya’nın Ermenistan üzerindeki son ekonomik ve lojistik kaldıraçlardan birini de ortadan kaldırabileceği görüşünde. Rus Demiryolları’nın 2008’den bu yana Ermenistan’daki altyapıyı işletmesine rağmen şirketin mali ve siyasi açıdan kırılgan bir noktada olduğu belirtiliyor.

Bazı analistler, Rusya’nın bu süreci durdurmak için diplomatik baskıyı artırabileceğini, hatta daha sert araçlara yönelebileceğini savunuyor.

Eurasia  Review, Paul Goble