Fed, ECB ve TCMB… Dev Merkez Bankaları Neden Zarar Rekoru Kırıyor?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) bilançosundaki trilyonluk zarar gündemdeki yerini koruyor. Peki, bir bankanın zarar etmesi “iflas” demek mi, yoksa enflasyonla mücadelenin kaçınılmaz bir bedeli mi? İşte Fed’den ECB’ye, dünyada ve Türkiye’de merkez bankalarının “zarar” dosyası.

Ekonomi dünyasında alışılagelmiş “kâr etme” mantığı, konu Merkez Bankası olduğunda yerini bambaşka bir dinamiğe bırakıyor. Ticari bir banka için felaket sayılabilecek zarar rakamları, bir Merkez Bankası için bazen “görev tamamlandı” anlamına gelebiliyor.

TCMB Bilançosunda 2,5 Trilyon TL’lik Rekor Zarar

TCMB, son yılların en zorlu bilanço dönemlerinden birini yaşıyor. 2021 yılında 40 milyar lira kâr açıklayan banka, o tarihten bu yana zarar sarmalına girdi:

• 2023: 818 Milyar TL Zarar

• 2024: 700 Milyar TL Zarar

• 2025: 1.065 Trilyon TL Zarar

Son üç yıldaki toplam birikimli zarar 2,5 trilyon TL’yi aşarak GSYH’nin yaklaşık %6’sına ulaştı.

Bu Zararın Sorumlusu Kim?

2023 ve 2024 yıllarındaki devasa zararın ana kaynağı, doğrudan Kur Korumalı Mevduat (KKM) ödemeleri oldu. 2025 yılındaki rekor zararın nedeni ise strateji değişikliği: KKM tasfiye edilirken piyasada oluşan likidite fazlasının, yüksek faizle geri çekilme maliyeti bilançoya “zarar” olarak yansıdı.

Yalnız Değiliz: Fed ve ECB de Zarar Rekortmeni!

Zarar eden tek banka bizimki değil. Küresel enflasyon dalgasıyla mücadele eden dev merkez bankaları da benzer bir tabloyla karşı karşıya:

1. FED (ABD): 2023’te 113 milyar dolar ile rekor zarar açıkladı. 2025 sonu itibarıyla birikmiş zararı 243,5 milyar dolara ulaştı.

2. ECB (Avrupa): 2024 yılını 7,9 milyar euro zararla kapatan banka, faizlerin düşmeye başlamasıyla 2025’te zararı 1,3 milyar euroya indirmeyi başardı.

Merkez Bankası Neden Kâr Peşinde Koşmaz?

Bir merkez bankasının temel amacı kâr maksimizasyonu değil, fiyat istikrarıdır. Bankalar şu yollarla kâr veya zarar eder:

Nasıl Kâr Ederler?

• Senyoraj Geliri: Paranın basım maliyeti ile nominal değeri arasındaki fark (En büyük gelir kapısı).

• Reeskont Kredileri: Ticari bankalara verilen borçların faizleri.

• Döviz İşlemleri: Rezerv yönetiminden elde edilen kur farkı gelirleri.

Neden Zarar Ederler?

• Sıkı Para Politikası: Enflasyonu düşürmek için faizler artırıldığında, bankanın piyasaya ödediği faiz gideri katlanır.

• Kur Müdahaleleri: KKM gibi mekanizmalarda yaşanan ani kur artışları maliyeti yükseltir.

• Finansal Kurtarma: Olası bir krizi önlemek için piyasaya sağlanan likidite desteği bilançoyu eksiye düşürebilir.

Kritik Soru: Bu Zarar Refahımızı Azaltır mı?

Merkez Bankası’nın zarar etmesi tek başına bir refah göstergesi değildir. Asıl kriter, “Ödenen bu bedel, enflasyonu düşürdü mü?” sorusudur.

Madalyonun Diğer Yüzü:

• Olumlu: Bu ağır bedel sayesinde Türkiye’de bir ödemeler dengesi krizi engellendi ve net rezervler güçlendirildi.

• Riskli: Uzun süren sıkı likidite ve yüksek faiz ortamı, reel sektörde daralma ve stagflasyon riskini diri tutuyor.

Sonuç: “Ahlaki Enflasyon” Tehlikesi

Bilançodaki matematiksel zararlar bir şekilde telafi edilebilir; ancak asıl tehlike “ahlaki enflasyon” olarak adlandırılan, fiyatlama davranışlarındaki bozulmadır. Eğer bu trilyonluk zararların sonunda enflasyon tek haneye inmez ve piyasadaki fırsatçılık/beklenti bozukluğu düzelmezse, ödenen bedel toplum için gerçekten ağır bir kayba dönüşebilir.