Barış Soydan Yazdı…’Cevdet Akçay: Kısa Bilanço’

2023 seçimleri sonrasında Mehmet Şimşek’in ekonomi yönetimini üstlenmesi, ardından Merkez Bankası yönetiminde yapılan değişiklikler pek çok kesimde büyük beklenti oluşturmuştu. Nurettin Nebati-Şahap Kavcıoğlu dönemi bitiyordu ve “rasyonel zemine” dönülüyordu. Merkez Bankası başkanlığına Amerika’dan Gaye Erkan’ın transfer edilmesi yeni bir dönemin kapısının açıldığının bir anlamda tescili olmuştu.

Eski Merkez Bankası Başkanı Kavcıoğlu’nun BDDK Başkanlığı’na atanması biraz bu havayı bozar gibi oldu. Ardından Şimşek, kendi kadrosunu kurarken Bakan Yardımcılarına ilişkin tercihler bir başka soru işareti doğurdu. Ama Merkez Bankası Başkan Yardımcılarının atanması sonrasında hava tekrar olumluya döndü. Bu isimler arasında en dikkat çekeni Cevdet Akçay’dı. Akçay 2023 yılında seçimlerden kısa süre önce Fatih Altaylı’nın programına katılmış ve iktidar cephesinde olası bir seçim başarısının  “Mevcut ekonomi politikalarının tasdiki olarak görüleceğini” söylemişti. Ama yanıldı ve Cumhur İttifakı hem Cumhurbaşkanlığı seçimini hem Meclis çoğunluğunu kazandıktan sonra keskin bir dönüş yaparak Mehmet Şimşek’le yola devam etme kararı aldı, Cevdet Akçay ise bir süre sonra Merkez Bankası Başkan Yardımcılığı’na atandı. Akçay’ın bu göreve atanması Şimşek’in güçlü kadro kurma çabasına bir işaret olarak algılanmıştı. Pek çok kesimde büyük beklenti oluşturan yeni ekonomi yönetimi bu şartlarda yola çıktı.

Yeni Merkez Bankası yönetimi işe bekleneceği gibi faiz artırımlarıyla başlamıştı. Ama hızlı ve güçlü adımlar yerine sıkılaşmanın zamana yayılacağının anlaşılması beklentileri daha en baştan bozmaya başladı. Bir süre sonra Merkez Bankası Hafize Gaye Erkan’ın görevin gerektirdiği yöneticilik vasıfları ve karakter yapısından çok uzak olduğunun dramatik biçimde ortaya çıkması ve görevden alınması piyasalara soğuk duş oldu. Yeni ekonomi yönetimi enflasyonu yüzde 40’ta almıştı, Gaye Erkan istifa ettiğinde yıllık enflasyon yüzde 64’e yükselmişti.

Yeni Başkan Fatih Karahan, Erkan döneminde kendini gösteren politika belirleme ve uygulama sorunlarını miras aldı. Para politikasında istenen ivme bir türlü yakalanamamış ve bu arada eski dönemin uygulamalarına tekrar başvurulmaya başlanmıştı. Örneğin “arka kapı satışları” diye adlandırılan ve kamuoyuna açıklama yapılmaksızın döviz rezervlerinin satışını ifade eden uygulamaya tekrar dönülmüştü. Kesin rakamları tespit etmek zor olsa da Şimşek döneminin Nebati ve Albayrak dönemlerinden hiç geride kalmadığı  belliydi. Eski Merkez Bankası Başekonomisti Hakan Kara, 20 Mart 2024 tarihli tweetinde son birkaç haftada 20 milyar dolar rezervin satıldığını yazıyordu. Ekonomistlerin hesaplamalarına göre 19 Mart 2025 günü Ekrem İmamoğlu’nun gözaltına alınmasını takip eden birkaç günde toplam rezerv satışı 25 milyar doları bulmuştu.

Başkan Karahan dönemindeki değişikliklerden biri enflasyon raporu toplantılarında artık bazı sorulara başkan yardımcılarının yanıt vermesiydi. Bu yeni durum başkan yardımcılarının duruşlarının anlaşılmasına fırsat tanıdı, Cevdet Akçay için açık iletişim fırsatı doğmuştu.

Nitekim Akçay 8 Şubat 2024 tarihli toplantıda “İddiasız hedef koyan merkez bankası zaten oksimorondur. Yaptığımız şeye fena halde inanıyoruz” ve “Yedi aydır kopan bağlantıları yeniden ihdas etmeye çalışıyoruz” sözleriyle epey gündem oldu. Alabildiğine teknik görünümlü, İngilizce kavram yoğun cümlelerle ve biraz da üst perdeden ifadelerle Akçay’ın açıklamaları çok ilgi çekiyordu. Ama esas soruya, yani hedeflenen sonuçlara ne zaman ve nasıl ulaşılacağına dair tatmin edici bir yanıt vermiyordu. 7 Şubat 2025 tarihli toplantıda ise bu kez daha da üst perdeden bir söylemle enflasyon konusunda “30’larda takılır, inmez’ söylemleri hurafe; 30 da olabilir, 20 de, 18 de… Bilmiyoruz” demişti. Akçay yüzde 30 ve üzerinde bir enflasyonun ülkenin kaderi haline gelmekte olduğu yönündeki algıyı kırmaya çalışıyordu. Ama hayat enflasyonun yüzde 30’da takılacağını düşünenleri haklı çıkaracak, Merkez Bankası da 2025 sonu enflasyon tahminini revize ederek yüzde 31-33’e çıkaracaktı. Akçay bu revizyonun yapıldığı geçen haftaki toplantıda bu kez “Enflasyon ana eğiliminde aşağı yönlü kırılmanın nerede olacağını kestirmek zor; geciktiği aşikâr” demek durumunda kaldı ve “Faizin yüksek olması tek başına sıkılık demek değildir” diyerek gecikmeyi finansman koşulları ve talep üzerinden açıklamaya çalıştı. Dediğine göre şirketler önceleri çok fazla kredi kullanma ihtiyacı hissetmediği için para politikasındaki sıkılığı pek hissetmemişlerdi.

Akçay’ın enflasyon raporu sunumlarındaki çıkışları kimi çevrelerde “Cevdet Hoca aslında eleştiriyor, içeride doğru politikaları savunmaya devam ediyor” biçiminde yorumlanıyordu. Bu da Akçay’a enflasyonu düşürmedeki başarısızlığın faturasını üstlenmeme imkanı sağlıyordu, “Hoca doğruları söylüyordu ama politikalarda onun önerileri dikkate alınmıyordu”. Başkan Fatih Karahan bu algıyı “Bugüne kadar aldığımız bütün kararları oy birliğiyle aldığımızı ifade etmek isterim” diyerek kırdı.

Akçay’ın görev süresinin yaş haddinden 2026 baharında sona erdiği ve bir formülle uzatılması konusunda bir isteksizlik olduğu ne zamandır konuşuluyordu. Fatih Karahan geçen haftaki toplantıda Akçay’ın görev süresinin yaş haddinden dolayı 2026’nın nisan ayında sona ermesiyle ilgili soruya “Kurul üyelerinin atanma şartları ve görev süreleri yasalarla belirleniyor. Bizim böyle bir atama yetkimiz söz konusu değil. … Burada Cevdet Bey’in süresi nisan ayında yaş haddinden dolayı dolacak. Bu konudaki tasarruf bizim dışımızda” diyerek bu tartışmaya noktayı koydu.

Akçay büyük umutlarla gelmişti, gidişi öyle görünüyor ki, sessiz sedasız olacak.