TERCÜME: Farklı Gelir Gruplarını Etkileyen Enflasyon

COVID-19 pandemisi öncesinde, farklı alt gruplar için enflasyon ölçüm girişimleri nadiren yapılmaktaydı. ABD’de volatil gıda ve enerji fiyatlarını dışlayan çekirdek enflasyon, 1990’ların ortalarından bu yana %2 civarında dar bir aralıkta dalgalanıyordu. Federal Rezerv’in tercih ettiği çekirdek kişisel tüketim harcamaları enflasyonu ise en son 1983 yılında %5’i aşmıştı. Ancak, COVID-19 pandemisinin ardından enflasyon oranlarının farklı gelir grupları üzerindeki etkileri daha fazla ilgi görmeye başladı.

Amerikalılar için 62 yaş üstü bireyleri kapsayan deneysel bir fiyat endeksi, 1987 yılında Kongre kararıyla ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu (BLS) tarafından sürdürüldü. 2010’ların sonlarında ise bazı araştırmalar, belirli mağaza ürünlerine yönelik enflasyon oranlarını ölçmek için barkod tarayıcı verilerini kullandı. 2022 başlarında, enflasyonun 1970’lerde olduğu gibi yükseldiği ve farklı gelir gruplarını nasıl etkilediği üzerine yapılan çalışmalar artmaya başladı.

Son iki yılda ve tarihi bir enflasyon artışı sürecinde, federal hükümet, New York Fed ve özel araştırmacılar tarafından sağlanan makroekonomik veriler incelendi. Bu veriler, detaylı fiyat verilerini, farklı hanehalklarının bütçelerini nasıl dağıttığını kaydeden harcama anketleriyle birleştiriyor. Bu sayede, enflasyonun farklı gelir grupları için farklı şekillerde yaşandığı analiz edilebiliyor.

Düşük Gelirli Hanehalkları Daha Fazla Fiyat Artışı Yaşıyor

BLS tarafından yayınlanan “eşdeğer gelir beşlik dilimlerine göre araştırma tüketici fiyat endeksi” (R-CPI-I) verilerine göre, 2005-2024 döneminde en düşük gelir beşliğindeki hanehalkları için fiyatlar ortalama %64, en yüksek gelir beşliğindeki hanehalkları için ise %57 oranında artış göstermiştir. Bu fark, ortalama fiyat artışının %58 olduğu bir bağlamda dikkate değerdir.

COVID-19 pandemisi sonrasında ise en düşük gelir beşliğinde fiyat artışı %22,5’e, en yüksek gelir beşliğinde ise %20,5’e ulaşmıştır. Bu dönem zarfında, en düşük gelirli hanehalkları enflasyonda yaklaşık %8,3 daha fazla artış yaşamıştır. Bununla birlikte, bu ölçümün her aile için farklı deneyimler yansıttığı belirtilmektedir. Düşük gelirli ailelerin, fiyat artışlarına karşı daha az esneklik gösterebildiği ve zorunluluk maddelerine daha fazla harcama yaptığı gözlemlenmektedir.

BLS’nin deneysel “zincirleme” CPI-by-income serisi (R-C-CPI-I) kullanıldığında, düşük gelirli hanehalkları ile yüksek gelirli hanehalkları arasında yaklaşık 11 puanlık bir fark ortaya çıkmaktadır. Ekonomist Xavier Jaravel’in Londra Ekonomi Okulu’nda geliştirdiği dağılımcı tüketici fiyat endeksleri ise, gelir eşitsizliğinin enflasyon oranları dikkate alındığında daha da arttığını göstermektedir. Jaravel’in bulgularına göre, 2002-2019 döneminde en üst ve en alt beşlik dilimler arasındaki gelir farkı %16 iken, bu ölçüm enflasyon farklılıkları hesaba katıldığında %23’e ulaşmaktadır. Bu durum, enflasyonun gelir eşitsizliğini derinleştirdiği anlamına gelmektedir.

Enflasyonun Etkileri Gelir Grupları Arasında Değişkenlik Gösteriyor

BLS verilerine göre, her yıl farklı gelir beşlik dilimleri enflasyonda en yüksek artışları yaşamaktadır. Örneğin, pandemi döneminin ilk yılında düşük gelirli hanehalkları en fazla fiyat artışı yaşarken, 2021 yılında orta gelirli hanehalkları, otomobil ve gaz fiyatlarındaki artış nedeniyle en yüksek enflasyon oranlarını görmüştür. 2023 yılında ise artan konut maliyetleri düşük gelirli aileler için enflasyon oranını yükseltmiştir. Yüksek gelirli hanehalkları ise bu süreçte daha düşük enflasyon oranları yaşamıştır.

Enflasyonun Getirdiği Sıkıntı Derinleşiyor

2022 Haziran ayında enflasyonun zirveye ulaştığı dönemde, orta gelir beşliği hanehalkları %19, düşük gelir beşliği ise %18,6 oranında enflasyon yaşamıştır. Bu dönemde, düşük gelirli yanıt verenlerin %64’ü fiyat artışlarından “çok stresli” olduğunu belirtmiştir. En zengin beşlik dilimde bu oran %17 olarak kaydedilmiştir.

2024 Temmuz ayında yapılan en son Household Pulse Survey sonuçlarına göre, pandemi tasarruflarının tükenmesi ve finansal güvenliğin azalması nedeniyle orta ve üst gelirli ailelerin stres düzeylerinde bir azalma gözlemlenmiştir. Ancak, düşük gelirli hanehalklarının fiyat artışlarından daha fazla etkilendiği görülmektedir.

Federal Rezerv’in Minneapolis Fed’in Fırsat ve Kapsayıcı Büyüme Enstitüsü’nde düzenlenen 2022 ilkbahar enflasyon konferansında konuşan Fed Başkan Yardımcısı Lael Brainerd, enflasyonun hanehalkları arasında farklı şekillerde yaşandığını ve bu farklılıkların gelir ve demografik bilgilerle nasıl ilişkili olduğunu anlamaya başlanıldığını ifade etmiştir.

Yeni verilerin politika yapıcılar için enflasyonun tek tip bir sorun olmadığını anlamada önemli bir rol oynadığı belirtilmiştir.