Küresel ekonomi direniyor ama tehlike büyüyor: Borç krizi ve yüksek faiz alarmı

Orta Doğu'daki savaşın tetiklediği enerji şokuna rağmen dünya ekonomisi büyümeye devam ediyor. Financial Times ve Brookings Institution tarafından hazırlanan araştırmaya göre ABD, Çin ve Hindistan gibi büyük ekonomiler yüksek petrol fiyatlarına karşı direnç gösterirken, yapay zekâ yatırımları büyümeyi destekliyor. Ancak yükselen enflasyon, kamu borçları ve tahvil faizleri küresel ekonomi için giderek daha büyük bir tehdit oluşturuyor.

Küresel ekonomide şaşırtıcı direnç

Orta Doğu'daki savaşın enerji fiyatlarını yükseltmesine rağmen küresel ekonominin beklenenden güçlü bir performans sergilediği görülüyor. Ancak ekonomik büyümenin arkasında ciddi kırılganlıklar birikiyor.

Financial Times (FT) ve Brookings Institution tarafından hazırlanan Küresel Ekonomik Toparlanma Takip Endeksi (TIGER), ABD, Çin ve Hindistan dahil olmak üzere dünyanın önde gelen ekonomilerinde üretim ve ekonomik faaliyetlerin yüksek enerji maliyetlerine rağmen büyümeyi desteklemeye devam ettiğini ortaya koydu.

Araştırmaya göre, özellikle yapay zekâ (YZ) yatırımlarındaki hızlı artış küresel ekonomik faaliyetleri canlı tutan başlıca unsurlardan biri.

Bununla birlikte rapor, güçlü büyüme göstergelerinin arkasında "endişe verici işaretler" bulunduğu uyarısında bulunuyor. Kalıcı enflasyon baskıları ve giderek ağırlaşan kamu borç yükü, önümüzdeki dönemde ekonomik istikrarı tehdit edebilecek başlıca riskler olarak gösteriliyor.

IMF ve Dünya Bankası Bangkok'ta toplanıyor

Araştırmanın sonuçları, Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası'nın bu hafta Bangkok'ta gerçekleştireceği yıllık toplantılar öncesinde yayımlandı.

Toplantılarda maliye bakanları ve merkez bankası başkanlarının, kamu borçlarının sürdürülebilirliği, tahvil piyasalarındaki sert dalgalanmalar ve YZ yatırımlarının oluşturabileceği finansal riskleri ele alması bekleniyor.

Cornell Üniversitesi Profesörü ve Brookings Institution Kıdemli Araştırmacısı Eswar Prasad, dünya ekonomisinin art arda yaşanan olumsuz gelişmelere rağmen güçlü büyüme görünümünü koruduğunu söyledi.

Prasad, "Dünya ekonomisi bir dizi olumsuz gelişmeyi geride bıraktı ve yılı sağlam bir büyümeyle tamamlamaya hazırlanıyor" değerlendirmesinde bulundu.

Ancak Prasad'a göre politika yapıcıların hareket alanı giderek daralıyor.

Kalıcı yüksek enflasyon ve mali disiplinden uzak bütçe politikalarının devlet tahvili faizlerini yüksek seviyelerde tuttuğunu belirten Prasad, bu iki unsurun özel sektör talebini de olumsuz etkilediğini vurguladı.

Petrol 100 doların üzerinde: Enerji şoku enflasyonu körüklüyor

Şubat ayında ABD öncülüğünde İran'a yönelik başlatılan saldırıların ardından petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine yükselmesi, büyük ekonomilerde enflasyon baskılarını yeniden artırdı.

Bununla birlikte stratejik petrol rezervlerinin kullanılması, enerji fiyatlarındaki yükselişin şirketler ve hanehalkları üzerindeki etkilerini şimdiye kadar kısmen sınırladı.

Küresel büyümenin en önemli destekçilerinden biri, güçlü bilgi teknolojileri sektörü sayesinde ABD ekonomisi olmaya devam ediyor.

Avrupa'da ise Almanya, hükûmetin borçlanmayla finanse ettiği altyapı ve savunma harcamalarının desteğiyle beklentilerden daha güçlü bir büyüme performansı sergiliyor.

Buna karşılık Fransa ekonomisi, kamu borcunun sürdürülebilirliğine ilişkin endişeler nedeniyle zayıf seyrediyor.

IMF'nin salı günü açıklayacağı güncel tahminlerde, küresel ekonominin bu yıl ve gelecek yıl en az %3 büyümesinin beklendiği temmuz projeksiyonlarının yeniden değerlendirilmesi bekleniyor.

Küresel büyüme 2025 yılında %3,5 seviyesinde gerçekleşmişti.

Hindistan öne çıkıyor, Çin dış talebe bağımlı

Gelişmekte olan ekonomiler arasında Hindistan güçlü büyüme performansıyla dikkat çekiyor.

Hindistan Merkez Bankası, ülke ekonomisinin içinde bulunulan mali yılda %7,1 büyümesini bekliyor.

Çin ekonomisi ise hanehalkı tüketimindeki zayıflık nedeniyle büyümesini büyük ölçüde dış talep ve ihracat üzerinden sürdürmeye çalışıyor.

Buna karşılık petrol ve doğal gazda net ithalatçı konumunda bulunan düşük gelirli ülkeler, enerji şokunun olumsuz etkilerine çok daha açık durumda.

Yüksek enerji faturaları, bu ülkelerin dış dengelerini ve kamu maliyesini zorlaştırırken, enflasyonla mücadeleyi de güçleştiriyor.

ABD'de de benzin fiyatlarındaki yükseliş, kasım ayında yapılacak Kongre ara seçimleri öncesinde Cumhuriyetçiler üzerindeki siyasi baskıyı artırıyor.

ABD Başkanı Donald Trump'ın cuma günü Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Rus dizelinin dünya piyasalarına sunulmasına yönelik bir anlaşmaya vardığını açıklaması ise Ukrayna'nın tepkisine neden oldu.

Asıl tehlike kamu borçlarında: Tahvil piyasaları alarm veriyor

Araştırmaya göre küresel ekonominin karşı karşıya olduğu en önemli risklerden biri, büyük ülkelerin kamu borçlarının sürdürülebilirliğine ilişkin artan endişeler.

Özellikle ABD, Japonya, İngiltere ve Avrupa Birliği'nin bazı üyelerinde, başta Fransa olmak üzere, kamu borcu ve bütçe açıkları yatırımcıların gündeminde üst sıralara yükseldi.

Yıl boyunca küresel devlet tahvillerinde yaşanan sert satış dalgası, borçlanma maliyetlerini son birkaç on yılın en yüksek seviyelerine taşıdı.

Yüksek enerji fiyatları ve ekonomilerdeki dirençli büyüme, merkez bankalarını faiz indirim planlarından vazgeçmeye ve bunun yerine yeni faiz artırımlarına yönelmeye zorladı.

Eylül ayında hızlanan tahvil satışları, piyasa katılımcılarının "kısır döngü" olarak nitelendirdiği bir sürece dönüştü.

Tahvil fiyatlarının düşmesi faizleri yükseltirken, artan borçlanma maliyetleri devlet bütçeleri üzerindeki baskıyı daha da ağırlaştırıyor.

ABD ve Avrupa'da tahvil faizleri tarihi zirvelerde

Küresel tahvil piyasalarındaki satış baskısının boyutları, büyük ekonomilerin borçlanma maliyetlerinde açıkça görülüyor.

ABD'nin gösterge niteliğindeki 10 yıllık Hazine tahvili faizi geçen hafta 2002 yılından bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.

Fransa'nın borçlanma maliyetleri de aynı dönemde 2002'den bu yana görülen en yüksek düzeye çıktı.

İngiltere'de devlet tahvili faizleri 2007 yılından bu yana en yüksek seviyelerinde seyrederken, Japonya'da tahvil getirileri bu yüzyılın zirvelerine yakın işlem görüyor.

Tahvil piyasalarında fiyatlarla getiriler ters yönde hareket ediyor. Dolayısıyla tahvil fiyatlarında yaşanan sert düşüşler, hükûmetlerin yeni borçlanmalarında ödemek zorunda kaldıkları faizleri artırıyor.

Bu gelişme, yüksek kamu borcuna sahip ülkelerde faiz ödemelerinin bütçeden aldığı payın büyümesi anlamına geliyor.

Ekonomistlerden uyarı: Yapısal reformlar kaçınılmaz

Brookings Institution araştırmacısı Eswar Prasad'a göre, merkez bankalarının ve hükûmetlerin ekonomik şoklara karşı kullanabilecekleri geleneksel politika araçlarının etkinliği giderek azalıyor.

Yüksek enflasyon para politikasının gevşetilmesini zorlaştırırken, ağır kamu borcu yükü de bütçe harcamaları yoluyla ekonomiye destek verilmesini sınırlıyor.

Prasad, bu koşullarda hükûmetlerin iş gücü, ürün ve finans piyasalarında verimliliği artıracak yapısal reformlara yönelmekten başka fazla seçeneklerinin kalmadığını belirtti.

Ekonomiste göre verimlilik artışı, kamu maliyesinde uzun vadeli sürdürülebilirliğin sağlanması için uygulanabilir tek yol olarak öne çıkıyor.

FT-Brookings araştırmasının ortaya koyduğu tablo, küresel ekonomide büyümenin devam etmesine rağmen bu büyümeyi destekleyen mali ve parasal politika alanının giderek daraldığına işaret ediyor.

Enerji fiyatları, enflasyon ve kamu borçlanma maliyetlerinin aynı anda yüksek kalması, önümüzdeki dönemde küresel ekonomik istikrar açısından temel risk olmaya devam edecek.