Yapay zekâ balonunun patlamasının provası yapıldı: Küresel piyasaları neler bekliyor?

Küresel finans piyasaları geçen hafta, yapay zekâ balonunun patlaması durumunda neler yaşanabileceğinin ilk ciddi provasını yaptı. Güney Kore borsası bir günde yüzde 8 düşerken, veri merkezi şirketlerinin tahvilleri ve kredi risk göstergeleri sert biçimde olumsuz etkilendi. ABD tahvilleri yükseldi, dolar zayıfladı ve yatırımcılar geleneksel sektörlere yöneldi. Uzmanlara göre asıl tehlike, yapay zekâ yatırımlarının ekonomik getirilerinden çok, yatırımcı güveninin aniden kaybolması olabilir.

Yapay zekâ çılgınlığında ilk ciddi sarsıntı

Küresel finans piyasalarında son bir haftada yaşanan gelişmeler, yapay zekâ yatırımlarına dayalı yükselişin ne kadar kırılgan hale geldiğini ortaya koydu.

Financial Times'ta yayımlanan değerlendirmeye göre piyasalar, yapay zekâ balonunun patlaması durumunda ortaya çıkabilecek finansal dalgalanmanın adeta bir provasını yaşadı.

Üstelik satış dalgasını tetikleyen gelişmeler, şirket kârlarında ani bir çöküş veya finansal sistemde somut bir arızadan kaynaklanmadı. Asıl belirleyici unsur, yatırımcıların yapay zekâ yatırımlarının geleceğine ilişkin güveninin sarsılmasıydı.

Küresel hisse senedi piyasalarının giderek az sayıda teknoloji şirketine bağımlı hale gelmesi, bu kırılganlığın temel nedenlerinden biri olarak görülüyor.

Yapay zekâ yatırımlarına ilişkin yüksek beklentiler, özellikle yarı iletken üreticileri, veri merkezi işletmecileri ve büyük teknoloji şirketlerinin piyasa değerlerini hızla artırdı.

Ancak bu yükselişin arkasındaki finansman yapısı ve yatırımların gelecekte sağlayacağı getiriler konusunda ciddi soru işaretleri bulunuyor.

Küresel piyasalar birkaç teknoloji devine bağımlı

Yapay zekâ yatırımlarının yarattığı en büyük risklerden biri, küresel borsalardaki aşırı yoğunlaşma.

Az sayıda büyük teknoloji şirketi, dünya hisse senedi endekslerinin performansında belirleyici rol oynuyor.

Bu şirketlerin değerlemeleri, yapay zekânın gelecekte yaratacağı verimlilik artışına ve ekonomik kazançlara ilişkin iyimser beklentilere dayanıyor.

Ancak yatırımcıların giderek daha fazla sorguladığı üç temel sorun bulunuyor:

• Yapay zekâ altyapısı için yapılan devasa yatırımların ne zaman kâra dönüşeceği.

• Veri merkezleri ve teknoloji şirketlerinin artan borç yükünün nasıl karşılanacağı.

• Finansal risklerin bilanço dışı finansman yöntemleriyle ne ölçüde gizlendiği.

Özellikle büyük teknoloji şirketlerinin ve veri merkezi işletmecilerinin borçlanarak gerçekleştirdiği yatırımlar, piyasalarda yeni bir kırılganlık kaynağı oluşturuyor.

Bazı finansman yapılarının bilanço dışında tutulması, yatırımcıların ve kredi derecelendirme kuruluşlarının gerçek riskleri değerlendirmesini zorlaştırabiliyor.

IMF ve merkez bankaları uzun süredir uyarıyor

Yapay zekâ sektöründeki aşırı iyimserlik, yalnızca piyasa yorumcularının değil, uluslararası finans kuruluşlarının da gündeminde.

IMF, Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) ve çeşitli merkez bankaları, yapay zekâ yatırımlarındaki hızlı büyümenin finansal istikrar açısından riskler yaratabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor.

Profesyonel yatırımcı anketlerinde yapay zekâ hisselerindeki aşırı değerlemeler ve büyük teknoloji şirketlerinin borçlanma yoluyla gerçekleştirdiği yatırımlar, en önemli piyasa riskleri arasında gösteriliyor.

Buna rağmen yatırımcılar uzun süre bu riskleri ikinci planda tuttu.

Geçen haftaki satış dalgası ise bilinen risklerin, yeni ve büyük bir ekonomik gelişme yaşanmadan da fiyatlara yansıyabileceğini gösterdi.

Güney Kore borsasında yüzde 8'lik çöküş

Satış dalgasının en çarpıcı örneklerinden biri Güney Kore'de yaşandı.

Yarı iletken üreticilerinin ağırlıklı olduğu Güney Kore hisse senedi piyasası, bir işlem gününde yüzde 8 değer kaybetti.

Bu sert düşüş, yapay zekâ yatırımlarına bağımlı ekonomilerin ve sektörlerin yatırımcı güvenindeki değişimlere ne kadar duyarlı olduğunu ortaya koydu.

Veri merkezi şirketlerinin ihraç ettiği tahvillerde de ciddi değer kayıpları görüldü.

Daha dikkat çekici gelişme ise bazı şirketlerin kredi temerrüt takası (CDS) primlerindeki sert yükseliş oldu.

CDS sözleşmeleri, yatırımcıların borçların geri ödenememesi riskine karşı korunmak amacıyla kullandığı finansal araçlar arasında bulunuyor.

CDS primlerinin yükselmesi, ilgili şirketlerin kredi riskine ilişkin endişelerin arttığını gösteriyor.

Yapay zekâ sektöründeki sorunların yalnızca hisse senedi piyasalarıyla sınırlı kalmayıp kredi piyasalarına da yayılabileceği kaygısı bu nedenle güçleniyor.

Güvenli limanlara kaçış başladı

Geçen haftaki piyasa hareketleri, olası bir yapay zekâ krizinde yatırımcıların hangi varlıklara yönelebileceğine ilişkin önemli ipuçları verdi.

Teknoloji hisseleri satış baskısı altında kalırken, geleneksel sektörlerde faaliyet gösteren şirketler daha iyi performans gösterdi.

Örneğin İngiltere'nin FTSE 100 endeksindeki teknoloji dışı şirketler, yapay zekâ yatırımlarına yoğun biçimde bağlı piyasalardan olumlu ayrıştı.

Bir diğer önemli gelişme ABD devlet tahvillerinde yaşandı.

Son dönemde yükselen faizler nedeniyle değer kaybeden ABD tahvilleri, yatırımcıların güvenli varlıklara yönelmesiyle toparlandı.

ABD'de açıklanan enflasyon verileri fiyat baskılarının devam ettiğini gösterse de tahvil fiyatları yükseldi.

Böylece ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi yeniden yüzde 5 seviyesine yaklaştı.

Normal koşullarda yüksek enflasyon tahvil fiyatlarını baskılarken, bu kez yapay zekâ sektörüne ilişkin büyüme endişeleri daha ağır bastı.

Bu hareket, yatırımcıların olası bir yapay zekâ krizinin ABD ekonomisindeki büyümeyi de olumsuz etkileyebileceğini fiyatlamaya başladığını düşündürüyor.

Doların zayıflaması dikkat çekti

Piyasalardaki sarsıntının en ilginç yönlerinden biri doların değer kaybetmesi oldu.

Doların altı önemli para birimi karşısındaki performansını ölçen DXY endeksi, haftanın ortasından itibaren yaklaşık yüzde 1 geriledi.

Normal koşullarda küresel risk iştahının bozulması, yatırımcıların dolara yönelmesine neden olabiliyor.

Ancak bu kez doların zayıflaması, olası bir yapay zekâ krizinin ABD varlıklarından çıkışları hızlandırabileceği görüşünü destekledi.

ABD hisse senedi piyasalarının büyük teknoloji şirketlerine yüksek ölçüde bağımlı olması, bu senaryonun temel nedenlerinden biri.

Yapay zekâ yatırımlarına yönelik güvenin kalıcı biçimde sarsılması halinde, uluslararası yatırımcıların ABD hisselerindeki pozisyonlarını azaltması ve sermayelerini başka piyasalara yönlendirmesi mümkün.

Bu nedenle olası bir yapay zekâ krizinin yalnızca teknoloji hisselerini değil, doların küresel piyasalardaki konumunu da etkileyebileceği tartışılıyor.

Balon patlarsa hangi varlıklar etkilenebilir?

Geçen haftaki piyasa hareketleri, yapay zekâ yatırımlarına ilişkin geniş çaplı bir güven kaybının nasıl bir fiyatlama yaratabileceğine dair ilk işaretleri verdi.

Böyle bir senaryoda:

• Yarı iletken üreticileri ve veri merkezi şirketlerinin hisselerinde sert satışlar görülebilir.

• Borçlanarak büyüyen teknoloji şirketlerinin tahvilleri değer kaybedebilir.

• Şirketlerin CDS primleri yükselerek kredi riskine ilişkin endişeleri artırabilir.

• ABD devlet tahvilleri güvenli liman talebinden destek bulabilir.

• Dolar, ABD varlıklarından sermaye çıkışı yaşanması halinde değer kaybedebilir.

• Geleneksel sanayi, enerji ve tüketim şirketleri teknoloji hisselerine kıyasla daha dayanıklı kalabilir.

Ancak bu gelişmelerin kesin olarak yaşanacağı söylenemez. Geçen haftaki hareketler, olası bir büyük satış dalgasının yalnızca sınırlı bir örneğini oluşturuyor.

Broadcom CEO'sundan casino benzetmesi

Yapay zekâ sektöründeki endişeleri artıran gelişmeler arasında sektör yöneticilerinin açıklamaları da bulunuyor.

Broadcom'un CEO'su, çip yatırımcılarının piyasaları adeta bir "casino" gibi değerlendirdiği uyarısında bulundu.

Bu açıklama, yapay zekâ yatırımlarının ekonomik temellerinden çok spekülatif beklentilere dayandığı yönündeki kaygıları güçlendirdi.

Veri merkezi şirketi CoreWeave'in sigorta şirketlerinden finansman sağlama planları da dikkat çekti.

Şirketin sigorta sektörünü çok büyük bir sermaye kaynağı olarak görmesi, yapay zekâ altyapısının finansman ihtiyacının ulaştığı boyutu ortaya koyuyor.

Avustralya ve Asya'da bazı veri merkezi şirketlerinin halka arz girişimlerinin başarısız olması da yatırımcı talebinin eskisi kadar güçlü olmayabileceğine ilişkin yeni bir işaret olarak değerlendirildi.

Bu gelişmelerin hiçbiri tek başına yapay zekâ sektöründe büyük bir krizin başladığını göstermiyor.

Ancak bir arada değerlendirildiklerinde, yatırımcıların sektörün geleceğine daha temkinli yaklaşmaya başladığını düşündürüyor.

Deutsche Bank: En büyük risk henüz fiyatlanmadı

Deutsche Bank stratejisti George Saravelos, yakın tarihli değerlendirmesinde yapay zekâ yatırımlarındaki aşırı yoğunlaşmanın önemli bir sistemik risk oluşturduğunu belirtti.

Saravelos'a göre piyasalardaki büyük bir düzeltmeyi tetiklemek için mutlaka ekonomik verilerde ciddi bir bozulma yaşanması gerekmiyor.

Bir güvenlik sorunu, başarısız bir halka arz veya beklentilerin altında kalan şirket gelirleri bile yatırımcı güvenini sarsabilir.

Saravelos, yoğunlaşma riskinin son derece yüksek olduğunu ve bu tür beklenmedik olayların yaratabileceği riskin piyasalarda yeterince fiyatlanmadığını savundu.

Bu değerlendirme, yapay zekâ hisselerindeki yükselişin giderek daha fazla yatırımcı psikolojisine bağımlı hale geldiği görüşünü destekliyor.

Devlet tahvilleri yeniden cazip hale geliyor

Yapay zekâ hisselerindeki olası büyük düzeltmeye karşı korunmak isteyen yatırımcılar açısından gelişmiş ülke devlet tahvilleri yeniden gündeme geliyor.

Son yıllarda faizlerin yükselmesi nedeniyle uzun vadeli tahvil getirileri, onlarca yılın en yüksek seviyelerine yakın bulunuyor.

Tahvil fiyatlarının geçen hafta toparlanmasına rağmen getiriler tarihsel olarak yüksek düzeylerde kalmaya devam ediyor.

Bu durum, devlet tahvillerinin hem faiz geliri hem de ekonomik büyümenin sert biçimde yavaşlaması halinde fiyat artışı potansiyeli açısından değerlendirilmesine yol açıyor.

Ancak yüksek kamu borçları ve kalıcı enflasyon baskıları, tahvil piyasalarının da risksiz olmadığını gösteriyor.

Özellikle enflasyonun yeniden hızlanması halinde uzun vadeli tahvillerin güvenli liman işlevi sınırlanabilir.

Asıl tehlike: Güven kaybının zincirleme etkisi

Yapay zekâ yatırımlarının geleceği konusunda piyasalardaki temel soru, sektörün uzun vadede ekonomik değer yaratıp yaratmayacağı değil.

Yapay zekânın üretkenliği artırma ve ekonomik faaliyetleri dönüştürme potansiyeli geniş ölçüde kabul ediliyor.

Ancak bu potansiyel, bugün yapılan bütün yatırımların kârlı olacağı veya mevcut şirket değerlemelerinin sürdürülebilir olduğu anlamına gelmiyor.

Sorun, yatırımların ekonomik getirilerinin ortaya çıkmasından önce finansman maliyetlerinin yükselmesi ve yatırımcıların beklentilerini değiştirmesi halinde yaşanabilecek gelişmeler.

Yapay zekâ sektöründe başlayacak büyük bir satış dalgası, şirket tahvilleri, kredi piyasaları ve küresel hisse senedi endeksleri üzerinden finansal sistemin diğer bölümlerine yayılabilir.

Geçen hafta yaşananlar, böyle bir zincirleme etkinin nasıl başlayabileceğine ilişkin önemli ipuçları verdi.

Sonuç olarak, yapay zekâ yatırımlarındaki yükselişi besleyen temel unsur geleceğe ilişkin güçlü beklentilerdi. Bu beklentilerin hızla değişmesi, ekonomik temellerde ani bir bozulma yaşanmasa bile küresel piyasalarda ciddi bir düzeltmeyi tetikleyebilir.

Katie Martin, FT

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın:  istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez