Türkiye-Azerbaycan ilişkilerinde başörtüsü krizi: Aliyev'in partisinden AKP'ye sert uyarı

Azerbaycan'da okullarda başörtüsüne yönelik kısıtlamalar, Ankara ile Bakü arasında diplomatik gerilime dönüştü. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in liderliğindeki Yeni Azerbaycan Partisi, Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral ve AKP'li yetkilileri ülkenin iç işlerine müdahale etmekle suçladı. Bakü yönetimi, Türkiye'deki açıklamaların iki ülke ilişkilerine zarar verebileceği uyarısında bulunurken, Ankara gerilimi büyütmemek için resmi açıklama yapmaktan kaçınıyor. Tartışmaya Azerbaycan'ın İsrail ile yakın ilişkileri de eklendi.

“Tek millet, iki devlet” ilişkilerinde beklenmedik gerilim

Türkiye ile Azerbaycan arasında yıllardır stratejik ortaklığın simgesi olarak kullanılan “tek millet, iki devlet” anlayışı, Azerbaycan'daki başörtüsü tartışması nedeniyle yeni bir sınavdan geçiyor.

Azerbaycan'da ilk ve ortaöğretim kurumlarında başörtüsü kullanımına yönelik kısıtlamaların uygulanması, Türkiye'de siyasi ve toplumsal tepkilere neden oldu.

Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in liderliğindeki Yeni Azerbaycan Partisi (YAP), salı günü yayımladığı açıklamada Türkiye'deki bazı siyasi yetkilileri ve iktidara yakın medya kuruluşlarını iki ülke arasında “yapay gerilim” yaratmakla suçladı.

Partinin açıklamasında Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral ile iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi'nden (AKP) bazı isimler doğrudan hedef alındı.

YAP, Türkiye'den gelen açıklamaların Azerbaycan'ın iç işlerine müdahale niteliği taşıdığını savunarak bu tutumun sürmesi halinde ikili ilişkilerin zarar görebileceği uyarısında bulundu.

Oktay Saral'ın açıklaması Bakü'yü rahatsız etti

Krizin görünür hale gelmesinde Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral'ın sosyal medya paylaşımı etkili oldu.

Saral, pazartesi günü yaptığı açıklamada Azerbaycan'da başörtüsü takan öğrencilerin eğitim hakkından mahrum bırakılmasını kabul edilemez bulduğunu belirtti.

Bakü yönetimine uygulamadan geri dönme çağrısında bulundu.

Saral'ın açıklaması, Azerbaycan'da bazı öğrencilerin okullara alınmadığını gösterdiği belirtilen görüntülerin Türkiye'de sosyal medyada yayılmasının ardından geldi.

Başörtüsü nedeniyle sınıftan çıkarıldığı öne sürülen bir kız öğrencinin ağladığı görüntüler, Türk sosyal medya kullanıcıları arasında geniş yankı uyandırdı.

Görüntülerin yayılmasıyla birlikte Azerbaycan yönetimine yönelik eleştiriler yoğunlaştı.

Türkiye'deki bazı kullanıcılar, Azerbaycan'da yaşananları Türkiye'nin 28 Şubat 1997 süreciyle karşılaştırdı.

Söz konusu dönemde Türkiye'de başörtülü kadınların üniversite eğitimine erişimi ve kamu sektöründe çalışması ciddi kısıtlamalarla karşılaşmıştı.

İstanbul'daki Azerbaycan Konsolosluğu önünde protesto

Başörtüsü tartışması sosyal medya ile sınırlı kalmadı.

Geçen hafta İstanbul'daki Azerbaycan Konsolosluğu önünde toplanan göstericiler, Azerbaycan'da başörtülü öğrencilerin karşılaştığı kısıtlamaları protesto etti.

Göstericiler, Bakü yönetiminden düzenlemeyi yeniden değerlendirmesini istedi.

Azerbaycan'da ise protestolara yönelik güvenlik önlemleri artırıldı.

Aktarılan bilgilere göre pazartesi günü başörtüsü yasağını protesto eden en az 37 kişi, kamu düzenini ihlal ettikleri gerekçesiyle gözaltına alındı.

Aynı gün ülkede internet erişiminin yavaşlatıldığı ve X, TikTok ile Instagram gibi sosyal medya platformlarına erişimde sorunlar yaşandığı da bildirildi.

İnternet kısıtlamalarının kapsamına ilişkin iddialar ise bağımsız biçimde doğrulanmış değil.

Yeni kıyafet düzenlemeleri eylül ve ekimde yürürlüğe girdi

Azerbaycan'da okullardaki kıyafet kurallarına ilişkin yeni düzenlemeler iki aşamada kabul edildi.

Öğrenciler için 21 Eylül'de, öğretmenler için ise 6 Ekim'de yeni kıyafet düzenlemeleri getirildi.

Uygulama, özellikle başörtüsü kullanan öğrencilerin eğitim kurumlarına erişimi konusunda tartışma yarattı.

Bakü yönetimi ise konuyu ülkenin anayasal laiklik ilkesi ve eğitim kurumlarında uygulanacak kıyafet kuralları çerçevesinde değerlendiriyor.

Yeni Azerbaycan Partisi, açıklamasında Azerbaycan'ın anayasal olarak laik bir devlet olduğunu vurguladı.

Parti, başörtüsü gibi hassas konuların siyasi baskı aracına dönüştürülmesini kabul edilemez bulduğunu belirtti.

Aliyev'in partisinden AKP hükümetine doğrudan çağrı

Yeni Azerbaycan Partisi'nin açıklamasında Türkiye'deki siyasi tartışmalara ilişkin sert ifadeler kullanıldı.

Parti, İslam dünyasındaki hiçbir devletin başka bir Müslüman toplum üzerinde üstünlük iddia etme veya kendi iradesini dayatma hakkına sahip olmadığını savundu.

Açıklamada, Müslüman ülkeler arasındaki dayanışmanın eşitlik ve karşılıklı saygı temelinde geliştirilmesi gerektiği belirtildi.

Parti şu ifadeleri kullandı:

“Başörtüsü gibi hassas konuların siyasi manipülasyon ve ayrışma aracı olarak kullanılmasının ne Türk halkının birliğine ne de İslam dünyasının dayanışmasına hizmet ettiğine inanıyoruz.”

Açıklamanın devamında, bu tür meselelerin Azerbaycan'a karşı siyasi baskı amacıyla kullanılmasının kabul edilemez olduğu vurgulandı.

Yeni Azerbaycan Partisi, AKP hükümetine bu politikadan vazgeçme çağrısında bulundu.

Partinin “hegemonik eğilimler” ifadesini kullanması da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın bölgesel politikalarına yönelik dolaylı bir eleştiri olarak yorumlandı.

Azerbaycan'ın İsrail ilişkileri de tartışmanın parçası oldu

Türkiye ile Azerbaycan arasındaki gerilim yalnızca başörtüsü düzenlemesinden kaynaklanmıyor.

Son dönemde Türkiye'deki bazı sosyal medya kullanıcıları, Azerbaycan'ın İsrail ile yakın siyasi ve ekonomik ilişkilerini de eleştiriyor.

Özellikle Azerbaycan heyetinin geçen ay İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'ndaki konuşması sırasında salonu terk etmemesi, Türkiye'de tepkilere neden oldu.

Yeni Azerbaycan Partisi, bu eleştirilere de yanıt verdi.

Parti, Azerbaycan'ın İsrail ile ilişkilerinin uluslararası hukuk ve karşılıklı ulusal çıkarlar temelinde yürütüldüğünü savundu.

Bakü'nün Filistin halkına desteğini sürdürdüğü belirtilirken, Filistin'e mali ve insani yardım sağlandığı hatırlatıldı.

Açıklamada, Azerbaycan'daki Filistin Büyükelçiliği'nin faaliyetlerinin de Azerbaycan devletinin mali desteğiyle sürdürüldüğü ifade edildi.

Parti ayrıca Aliyev'in Doğu Kudüs'ün Filistin devletinin başkenti olduğu iki devletli çözümü defalarca desteklediğini belirtti.

“Tek millet, iki devlet” iç işlerine müdahale hakkı vermiyor

Yeni Azerbaycan Partisi, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki yakın ilişkilerin temelini oluşturan “tek millet, iki devlet” ilkesine de özel bir bölüm ayırdı.

Azerbaycan'ın eski Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev tarafından ortaya konulan bu ilkenin iki ülke arasındaki dil, kültür ve tarih bağlarını yansıttığı belirtildi.

Ancak partinin açıklamasında söz konusu yakınlığın devletlerin egemenliğini ortadan kaldırmadığı vurgulandı.

“Bu ilke tam olarak tek millet ve iki bağımsız devlet anlamına gelir” denilen açıklamada, hiçbir ülkenin diğerinin iç işlerine müdahale etme veya kendi siyasi ve ideolojik yaklaşımını dayatma hakkı bulunmadığı ifade edildi.

YAP, Türk yetkililerin sorumsuz olarak nitelendirdiği açıklamalarının sürmesi halinde ikili ilişkilerin zarar görebileceğini belirtti.

Bu uyarı, iki ülke arasındaki siyasi yakınlığa rağmen Bakü'nün egemenlik konusundaki hassasiyetini açık biçimde ortaya koydu.

Ankara neden sessiz kalıyor?

Azerbaycan'ın sert açıklamalarına karşın Türkiye hükümeti şimdiye kadar başörtüsü tartışmasına ilişkin resmi bir tepki vermekten kaçındı.

Middle East Eye'a konuşan üst düzey bir Türk yetkili, Ankara'nın Azerbaycan'ın iç işlerine müdahale etme niyetinin bulunmadığını söyledi.

Yetkili, Türkiye'den yapılan resmi açıklamaların da böyle bir müdahale anlamına gelmediğini savundu.

“Bunun bir yanlış anlaşılma olduğuna inanıyoruz” diyen yetkili, Bakü'ye bu mesajın en üst düzeyde iletildiğini belirtti.

Habere göre birden fazla Türk yetkili, Azerbaycan'dan gelen dolaylı eleştirilere karşılık verilmemesi ve diplomatik temaslarla gerilimin azaltılması yönünde görüş bildirdi.

Ankara'nın yaklaşımı, tartışmanın iki ülke arasındaki stratejik ortaklığı zedelemesini önlemeye odaklanıyor.

Enerji, savunma ve ulaştırma ortaklığı belirleyici

Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkiler, kültürel yakınlığın ötesinde önemli stratejik çıkarlar üzerine kurulu.

İki ülke enerji, ulaştırma ve savunma alanlarında uzun yıllardır kapsamlı iş birliği yürütüyor.

Türkiye, 2020 yılındaki İkinci Karabağ Savaşı sırasında Azerbaycan'ın en önemli destekçilerinden biri olmuştu.

Ankara, Bakü'ye insansız hava araçları, silah ve mühimmat desteği sağlamış; askeri iş birliği savaşın sonucunda önemli rol oynamıştı.

İki ülkenin ortak enerji ve ulaştırma yatırımları da ilişkilerin ekonomik temelini güçlendiriyor.

Middle East Eye'a konuşan Türk yetkili, Azerbaycan'ı “kardeş ülke” olarak tanımlayarak tarafların birlikte geliştirdiği stratejik projelerin önemini vurguladı.

Yetkili, mevcut anlaşmazlığın büyütülmemesi gerektiğini ve geçmişte olduğu gibi diplomatik temaslarla aşılabileceğini savundu.

Krizin geleceğini diplomatik temaslar belirleyecek

Başörtüsü tartışması, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki yakın ilişkilerin siyasi ve ideolojik konularda görüş ayrılıklarını tamamen ortadan kaldırmadığını gösteriyor.

Bakü yönetimi meseleyi laiklik, egemenlik ve iç işlerine müdahale edilmemesi ilkeleri üzerinden değerlendiriyor.

Türkiye'de eleştiri yönelten çevreler ise başörtülü öğrencilerin eğitim hakkını ve dini özgürlükleri öne çıkarıyor.

Azerbaycan'ın İsrail ile ilişkilerine yönelik eleştirilerin de tartışmaya eklenmesi, anlaşmazlığın kapsamını genişletiyor.

Bununla birlikte Ankara'nın resmi düzeyde gerilimi tırmandırmaktan kaçınması ve diplomatik kanalları açık tutması, iki ülke arasında uzlaşma arayışının sürdüğünü gösteriyor.

Türkiye-Azerbaycan ilişkilerindeki bu yeni gerilimin kalıcı bir diplomatik soruna dönüşüp dönüşmeyeceği, başörtüsü uygulamasının nasıl yürütüleceğine ve iki başkent arasındaki temasların sonuçlarına bağlı olacak.

Kaynak: Middle East Eye, Yeni Azerbaycan Partisi açıklaması