Trump tehdit etti, ardından ABD ve İran masaya oturdu: “Çok verimli bir görüşmeydi”

ABD Başkanı Donald Trump, BM Genel Kurulu’nda İran’ı “yok etmekle” tehdit etmesinden saatler sonra Amerikan ve İranlı yetkililerin New York’ta üç saat süren bir görüşme gerçekleştirdiğini açıkladı. Trump toplantıyı “çok iyi” ve “çok verimli” olarak nitelendirirken, yakın zamanda yeni bir görüşmenin planlandığını söyledi. İran tarafından ise görüşmeye ilişkin henüz resmi bir açıklama gelmedi.

ABD ile İran arasında aylardır devam eden savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik umutlar yeniden canlandı.

ABD Başkanı Donald Trump, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu toplantıları sırasında Amerikan yetkililerinin İranlı temsilcilerle New York’ta bir araya geldiğini açıkladı.

Trump’a göre yaklaşık üç saat süren görüşme “çok verimli” geçti.

ABD Başkanı, tarafların yakın gelecekte yeni bir görüşme gerçekleştirmeyi planladığını da söyledi.

İran yönetimi ise toplantıyı henüz doğrulamadı ve görüşmeye kimlerin katıldığına ilişkin açıklama yapmadı.

Witkoff ve Kushner masadaydı

Trump daha sonra ABD tarafında Özel Temsilci Steve Witkoff ile Jared Kushner’ın görüşmeye katıldığını açıkladı.

İki isim, şubat sonunda başlayan ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri harekâtından önce de Tahran ile yürütülen müzakerelerde görev almıştı.

Witkoff, görüşmelerin ardından kendisine müzakerelerin seyri sorulduğunda, “Şu anda kendimi çok iyi hissediyorum” yanıtını verdi.

Trump ise Körfez ülkelerinin yetkilileriyle yapacağı toplantı öncesinde İran görüşmesini yeniden gündeme getirdi.

New York’taki toplantıya altı üyeli Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinin yanı sıra Türkiye, Suriye, Irak ve Ürdün’den yetkililerin de katılması bekleniyor.

Saatler önce İran’ı “yok etmekle” tehdit etmişti

Trump’ın görüşmeye ilişkin olumlu açıklamaları, yalnızca birkaç saat önce BM Genel Kurulu kürsüsünden yaptığı sert konuşmayla keskin bir tezat oluşturdu.

Trump, İran yönetiminin anlaşmaya yanaşmaması halinde ülkeyi hedef alan askeri operasyonların çok daha ileri götürülebileceği tehdidini yineledi.

Trump konuşmasında şu ifadeleri kullandı:

“İran’ın yeniden inşa edilmesine ve eskisinden çok daha büyük, belki Ortadoğu’nun hatta dünyanın en büyük ülkelerinden biri olmasına imkan sağlayacak bir anlaşma mı yapılacak, yoksa İran İslam Cumhuriyeti’ni hızlı biçimde yok mu edeceğim?”

Trump buna rağmen bir anlaşmanın mümkün olduğuna inandığını da söyledi.

ABD Başkanı daha önce İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile New York’ta görüşmeye açık olduğunu belirtmişti.

Hürmüz haberleri petrolü düşürdü

Diplomasi ihtimalinin yeniden güçlenmesi enerji piyasalarına da yansıdı.

Trump-Pezeşkiyan görüşmesi ihtimalinin yanı sıra İran’ın, ABD’nin limanlarına yönelik ablukayı kaldırması halinde Hürmüz Boğazı’nı yeniden açabileceğine ilişkin haberler salı günü Brent petrol fiyatlarının gerilemesine neden oldu.

Hürmüz, küresel petrol ve LNG ticaretinin en önemli geçiş noktalarından biri konumunda.

Savaş boyunca boğazdaki taşımacılığın aksaması küresel enerji fiyatlarının yükselmesinde önemli rol oynadı.

Körfez ülkeleri savaşı bitirmek istiyor

Trump’ın New York’taki diplomasi trafiğinin bir diğer önemli ayağını Körfez ülkeleri oluşturuyor.

Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar’ın da bulunduğu Körfez İşbirliği Konseyi üyelerinin Trump’a İran ile gerilimi daha fazla tırmandırmaması yönünde çağrı yapması bekleniyor.

Körfez ülkeleri savaş sırasında İran’ın binlerce füze ve insansız hava aracı saldırısının hedefi oldu.

Hürmüz Boğazı’ndaki taşımacılığın aksaması ise bölge ekonomilerinin yavaşlamasına ve bazı ülkelerde ekonomik daralmaya yol açtı.

Bu nedenle Körfez başkentleri Washington ile Tahran arasında yeni bir diplomatik sürecin başlamasını destekliyor.

Çatışmalar azaldı ancak ateşkes uzak

Ortadoğu’daki çatışmalar mart ve nisan aylarındaki savaşın en yoğun dönemine kıyasla önemli ölçüde azalmış durumda.

Buna rağmen ABD ve İran henüz yeni bir ateşkes konusunda anlaşmaya yakın görünmüyor.

Haziran ayında imzalanan ateşkes kısa süre içinde çökmüştü.

Washington, İran’ın nükleer silah geliştirme yönündeki herhangi bir plandan vazgeçmesini istiyor. İran ise nükleer silah geliştirmeyi hedeflemediğini savunuyor.

Trump yönetimi ayrıca Tahran’dan Hürmüz Boğazı üzerindeki baskısını azaltmasını ve Husiler, Hizbullah ve Hamas gibi bölgesel gruplara sağladığı desteği sona erdirmesini talep ediyor.

İran yönetimi ise ABD’nin yıllardır uyguladığı yaptırımların kaldırılmasını ve Washington’ın İran’a yeniden saldırmayacağına ilişkin güvence verilmesini istiyor.

Diplomasi için yeni pencere mi?

Savaşın ABD açısından maliyeti de giderek artıyor.

Çatışmalar ABD’de benzin fiyatlarının yükselmesine neden olurken İran bölgedeki Amerikan üslerini hedef aldı. Savaşta bugüne kadar 19 ABD askeri hayatını kaybetti.

İran’ın Hürmüz üzerindeki baskısı ve Yemen’deki Husilerin Kızıldeniz’de deniz taşımacılığını yeniden hedef alma tehdidi de küresel ticaret açısından risk oluşturuyor.

Bu tablo Trump yönetimi üzerindeki savaşı sona erdirme baskısını artırıyor.

New York’taki üç saatlik ABD-İran görüşmesi henüz yeni bir ateşkes anlamına gelmiyor. Ancak aylar süren askeri çatışmanın ardından tarafların yeniden doğrudan diplomatik temas kurması, savaşın sona erdirilmesi için yeni bir müzakere kanalının açılabileceğine ilişkin beklentileri güçlendirdi.

Bloomberg