Kafkasya'da barış kapıda mı? Türkiye, Ermenistan ve Azerbaycan arasında tarihi uzlaşma mega projelerin önünü açabilir

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Türkiye ile diplomatik ilişkilerin kurulması ve ortak sınırın tamamen açılması konusunda “Son adıma çok yakınız” açıklamasını yaptı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Antalya'da, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile Dublin'de görüşen Paşinyan, Güney Kafkasya'da normalleşme sürecinin hızlandığını belirtti. Üç ülke arasındaki diplomatik gelişmeler, Trump Uluslararası Barış ve Refah Rotası (TRIPP) başta olmak üzere demiryolu, karayolu ve bölgesel ticaret projelerinin hayata geçirilmesi açısından önem taşıyor.

Paşinyan'dan tarihi açıklama: Son adıma çok yakınız

Güney Kafkasya'da onlarca yıldır devam eden siyasi anlaşmazlıkların çözülmesine yönelik diplomatik girişimlerde yeni bir aşamaya gelindi.

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Türkiye ile ilişkilerin normalleştirilmesi sürecinde önemli ilerleme sağlandığını ve iki ülkenin diplomatik ilişki kurmaya çok yakın olduğunu açıkladı.

Rus haber ajansı TASS'ın aktardığına göre Paşinyan, İrlanda'nın başkenti Dublin'deki Uluslararası ve Avrupa İşleri Enstitüsü'nde yaptığı konuşmada Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin son yıllarda önemli ölçüde değiştiğini söyledi.

Paşinyan, diplomatik ilişkilerin resmen kurulması ve iki ülke arasındaki kara sınırının tamamen açılması konusunda iyimser olduğunu belirtti.

Ermenistan Başbakanı, normalleşme sürecindeki mevcut aşamayı şu sözlerle değerlendirdi:

"Son adıma çok yakınız."

Paşinyan'ın açıklaması, Ankara ile Erivan arasındaki diplomatik temasların yanı sıra Ermenistan-Azerbaycan barış sürecinin de hızlandığı bir dönemde geldi.

Erdoğan ve Paşinyan Antalya'da görüştü

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, 11 Kasım'da Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31 kapsamında bir araya geldi.

Ermenistan Başbakanlığı tarafından yapılan resmi açıklamaya göre görüşmede iki ülke arasındaki normalleşme süreci ele alındı.

Liderler, sürecin "mantıksal sonucuna" ulaştırılmasının önemini vurguladı.

Görüşmede daha önce varılan mutabakatların uygulanması, ikili ticaretin geliştirilmesi ve ekonomik ilişkilerin genişletilmesi konuları da değerlendirildi.

Paşinyan, görüşmenin ardından Erdoğan ile temaslarını "çok olumlu" olarak nitelendirdi.

Ermenistan Başbakanı ayrıca Türkiye ile Ermenistan arasındaki demiryolu bağlantısının onarılması ve yeniden hizmete açılması gerektiğini söyledi.

Bu açıklama, normalleşmenin yalnızca diplomatik ilişkilerin kurulmasıyla sınırlı kalmayabileceğini, ulaştırma ve ticaret altyapısını da kapsayabileceğini gösteriyor.

Türkiye-Ermenistan sınırı 1993'ten beri kapalı

Türkiye ile Ermenistan arasında halen resmi diplomatik ilişkiler bulunmuyor.

İki ülke arasındaki kara sınırı ise 1993 yılından bu yana kapalı.

Ankara ve Erivan, ilişkilerin normalleştirilmesine yönelik son girişimlerini 2021 yılının sonunda başlattı.

Bu kapsamda özel temsilciler görevlendirildi ve diplomatik müzakereler yeniden başladı.

Taraflar daha sonraki görüşmelerde kara sınırının üçüncü ülke vatandaşlarına ve diplomatik pasaport sahiplerine açılması konusunda prensip anlaşmasına vardı.

Ancak söz konusu mutabakat henüz tam olarak uygulanmadı.

Eylül 2025'te Margara sınır kapısında bir araya gelen özel temsilciler, önceki anlaşmaların hayata geçirilmesi konusundaki kararlılıklarını yineledi.

Paşinyan'ın son açıklamaları, bu sürecin artık tam diplomatik normalleşme ve sınırın bütünüyle açılması aşamasına yaklaşmış olabileceğine işaret ediyor.

Bununla birlikte sınırın hangi tarihte açılacağına ilişkin kesin bir takvim henüz açıklanmadı.

2009 Zürih protokollerinden bugüne

Türkiye ile Ermenistan arasında normalleşme girişimleri geçmişte de gündeme gelmişti.

İki ülke, 2009 yılında İsviçre'nin Zürih kentinde diplomatik ilişkilerin kurulmasını ve sınırın yeniden açılmasını öngören protokoller imzaladı.

Ancak protokoller onaylanmadığı için yürürlüğe girmedi.

Ermenistan, söz konusu belgeleri 2018 yılında resmen iptal etti.

Böylece önceki normalleşme girişimi sonuçsuz kaldı.

2021 sonunda başlayan yeni süreç ise hem Türkiye-Ermenistan ilişkilerindeki gelişmeler hem de Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki barış müzakereleriyle birlikte ilerliyor.

Son diplomatik temasların önceki girişimlerden önemli bir farkı, bölgesel ulaşım ve ticaret bağlantılarının somut projeler üzerinden ele alınması.

Türkiye ile Ermenistan arasındaki ticaret Gürcistan üzerinden yapılıyor

Paşinyan, Dublin'deki açıklamalarında iki ülke arasındaki ticari ilişkilerde yaşanan gelişmelere de dikkat çekti.

Ermenistan Başbakanı'na göre Türkiye, Ermeni mallarının ithalatı ve ihracatı için yeni güzergâhlar açtı.

Ancak iki ülke arasındaki doğrudan kara sınırı kapalı olduğu için ticari sevkiyatlar halen Gürcistan üzerinden gerçekleştiriliyor.

Bu durum, coğrafi olarak komşu iki ülke arasındaki ticaretin üçüncü bir ülke üzerinden yürütülmesini gerektiriyor.

Sınırın tamamen açılması halinde doğrudan kara taşımacılığına geçilmesi mümkün olabilecek.

Demiryolu bağlantısının yeniden kurulması da ticaret ve transit taşımacılık açısından yeni seçenekler yaratabilecek.

Ancak bu projelerin hayata geçirilmesi, diplomatik anlaşmaların yanı sıra gerekli altyapı çalışmalarının tamamlanmasına bağlı.

Kafkasya'nın mega projesi: Trump Uluslararası Barış ve Refah Rotası

Erdoğan-Paşinyan görüşmesinin önemli gündem maddelerinden biri de Trump Uluslararası Barış ve Refah Rotası olarak adlandırılan TRIPP projesi oldu.

Ermenistan Başbakanlığı'nın açıklamasına göre liderler, bölgesel ulaştırma bağlantılarının geliştirilmesini ve projenin uygulanmasına yönelik adımları değerlendirdi.

TRIPP, Güney Kafkasya'da demiryolu ve karayolu bağlantılarının geliştirilmesini hedefleyen bölgesel ulaştırma girişimi olarak öne çıkıyor.

Projenin ilerlemesi, Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki barış süreci ve bölgedeki ulaşım güzergâhlarının yeniden düzenlenmesiyle yakından bağlantılı.

Türkiye-Ermenistan sınırının açılması da bölgesel taşımacılık ağlarının genişletilmesi açısından önem taşıyor.

Ancak projenin bütün bileşenlerinin uygulanmasına ilişkin nihai takvim ve tamamlanma koşulları henüz netleşmiş değil.

Paşinyan ile Aliyev Dublin'de bir araya geldi

Türkiye-Ermenistan ilişkilerindeki gelişmelere paralel olarak Erivan ile Bakü arasındaki barış görüşmeleri de devam ediyor.

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 12 Kasım'da Dublin'de düzenlenen dokuzuncu Avrupa Siyasi Topluluğu Zirvesi kapsamında görüştü.

İki liderin görüşmesinin ardından Azerbaycan Cumhurbaşkanlığı ve Ermenistan Başbakanlığı tarafından açıklamalar yapıldı.

Açıklamalara göre görüşmeler, Ağustos 2025'te gerçekleştirilen barış zirvesinde varılan mutabakatların devamı niteliğindeydi.

Söz konusu zirvede Azerbaycan ile Ermenistan ortak bir deklarasyon imzalamış ve barış anlaşması metnini paraflamıştı.

Dublin görüşmesinde ise bu sürecin somut uygulama adımları ele alındı.

Ortak açıklamalarda görüşmelerin amacının iki ülke arasındaki barışın daha da güçlendirilmesi olduğu belirtildi.

Barış gündeminde sınırların belirlenmesi ve güven artırıcı önlemler var

Aliyev ile Paşinyan arasındaki görüşmelerde yalnızca siyasi ilişkiler değil, ekonomik ve teknik konular da gündeme geldi.

Resmi açıklamalara göre ele alınan başlıca konular şunlar oldu:

• Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki barış sürecinin güçlendirilmesi.

• Ulaştırma ve transit bağlantılarının geliştirilmesi.

• Ekonomik ve ticari ilişkilerin genişletilmesi.

• İki ülke arasındaki sınırların belirlenmesi.

• Karşılıklı güven artırıcı önlemlerin uygulanması.

• TRIPP projesinin demiryolu ve karayolu bileşenlerinde ilerleme sağlanması.

Liderler, bölgesel transit taşımacılığın genişletilmesine yönelik yeni fırsatları da değerlendirdi.

Bu başlıklar, barış sürecinin artık yalnızca siyasi anlaşma metinleri üzerinden değil, ekonomik iş birliği ve altyapı projeleri üzerinden de yürütüldüğünü gösteriyor.

Demiryolu ve karayolu projeleri barış sürecine bağlı

Güney Kafkasya'da planlanan ulaşım projelerinin ilerlemesi, bölgedeki siyasi ilişkilerin normalleşmesiyle doğrudan bağlantılı.

Türkiye ile Ermenistan arasındaki kara sınırının açılması, iki ülke arasında doğrudan ticari taşımacılığın yeniden başlamasına olanak sağlayabilir.

Demiryolu bağlantılarının onarılması ise yük taşımacılığı açısından yeni güzergâhlar oluşturabilir.

Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki ulaşım bağlantılarının geliştirilmesi de bölgesel transit ağlarının genişletilmesini mümkün kılabilir.

TRIPP projesi, bu çerçevede üç ülkenin ekonomik ilişkilerini etkileyebilecek başlıca girişimlerden biri olarak öne çıkıyor.

Bununla birlikte ulaşım projelerinin uygulanabilmesi için sınır geçişleri, altyapı yatırımları ve ilgili ülkeler arasındaki anlaşmalar konusunda ilerleme sağlanması gerekiyor.

Dolayısıyla diplomatik normalleşme, projelerin önündeki önemli siyasi engellerin kaldırılması açısından belirleyici olmaya devam ediyor.

Türkiye, Ermenistan ve Azerbaycan arasında üçlü normalleşme mümkün mü?

Son gelişmeler, Güney Kafkasya'daki diplomatik sürecin iki ayrı ancak birbirine bağlı kanalda ilerlediğini gösteriyor.

Birinci kanal, Türkiye ile Ermenistan arasında diplomatik ilişkilerin kurulması ve ortak sınırın yeniden açılması.

İkinci kanal ise Ermenistan ile Azerbaycan arasında barış anlaşmasının tamamlanması ve ilişkilerin normalleştirilmesi.

Paşinyan'ın Erdoğan ve Aliyev ile aynı hafta içinde gerçekleştirdiği görüşmeler, bu iki sürecin eş zamanlı ilerlediğini ortaya koyuyor.

Ancak henüz üç ülkeyi kapsayan nihai bir normalleşme anlaşması açıklanmış değil.

Türkiye-Ermenistan sınırının açılması için kesin bir tarih bulunmuyor. Ermenistan-Azerbaycan barış anlaşmasının uygulanmasına ilişkin çalışmalar da sürüyor.

Bu nedenle diplomatik açıklamalar önemli ilerlemeye işaret etse de barış sürecinin tamamlandığını söylemek için erken.

Kafkasya'da barışın ekonomik boyutu öne çıkıyor

Paşinyan'ın "Son adıma çok yakınız" açıklaması, Türkiye ile Ermenistan arasındaki ilişkilerin normalleşmesine yönelik beklentileri güçlendirdi.

Erdoğan ile Antalya'da gerçekleştirilen görüşmede ticaret, demiryolu bağlantıları ve TRIPP projesi ele alındı.

Aliyev ile Dublin'deki görüşmede ise sınırların belirlenmesi, güven artırıcı önlemler ve bölgesel ulaştırma bağlantıları gündeme geldi.

Böylece Güney Kafkasya'daki barış girişimleri, diplomatik ilişkilerin ötesinde ekonomik iş birliği ve altyapı projelerini de kapsayan bir nitelik kazanıyor.

Türkiye-Ermenistan sınırının açılması ve Ermenistan-Azerbaycan barış sürecinin tamamlanması, bölgesel demiryolu ve karayolu projelerinin uygulanması açısından kritik adımlar olacak.

Ancak mega projelerin hayata geçirilmesi için diplomatik açıklamaların somut anlaşmalara ve uygulama takvimlerine dönüşmesi gerekiyor.

Turkiye Today, Anews

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.