Trump İran’ın 7 günlük Hürmüz planını reddetti iddiası: Tahran resmi yanıt bekliyor

İran, Hürmüz Boğazı’nı yedi gün içinde yeniden açmayı ve ABD ile nükleer müzakerelere dönmeyi öngören yeni bir plan sundu. Wall Street Journal’a konuşan ABD’li yetkililere göre Başkan Donald Trump öneriyi şimdilik reddetti ve ara seçimlerden sonra İran’a yönelik bombardımanın yeniden başlayabileceğini düşünüyor. Ancak Washington’dan resmi bir ret açıklaması gelmezken, Beyaz Saray görüşmelerin “olumlu ve yapıcı” sürdüğünü bildirdi.

İran ile ABD arasında yaklaşık üç aydır devam eden diplomatik çıkmazı aşmaya yönelik yeni girişimden henüz sonuç çıkmadı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, Tahran’ın Katar aracılığıyla Washington’a Hürmüz Boğazı’nın yedi gün içinde yeniden açılmasını öngören somut bir plan sunduğunu açıkladı.

Plan kapsamında İran, ABD’nin deniz ablukasını kaldırması ve bazı ekonomik yaptırımları gevşetmesi karşılığında Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmayı ve nükleer müzakerelere dönmeyi öneriyor.

Ancak Wall Street Journal’ın ABD’li yetkililere dayandırdığı haberine göre Trump, İran’ın son teklifini şimdilik kabul etmedi.

WSJ: Trump bombardımanın yeniden başlamasını bekliyor

Wall Street Journal’a konuşan ismi açıklanmayan ABD’li yetkililer, Trump’ın İran’ın nükleer programını tasfiye etmeye yönelik Amerikan taleplerini yerine getireceğinden kuşku duyduğunu belirtti.

Habere göre Trump, yardımcılarına kasım ayında yapılacak ABD ara seçimlerinden sonra İran’a yönelik bombardımanın yeniden başlayabileceğini düşündüğünü söyledi.

Yetkililer, Trump’ın görüşünün önümüzdeki haftalarda değişebileceğini de vurguladı.

Washington yönetimi ise İran’ın teklifini resmi olarak reddettiğini açıklamadı.

Bir Beyaz Saray yetkilisi CNN’e yaptığı açıklamada tarafların arabulucular üzerinden “olumlu ve yapıcı görüşmeler” yürüttüğünü söyledi.

Yetkili, ABD’nin Hürmüz Boğazı konusunda güçlü bir konumda olduğunu savunarak, “Acele etmiyoruz. Dün gece yaklaşık 22 milyon varil petrol boğazdan çıktı” dedi.

İran’ın yedi günlük planı nasıl işleyecek?

Araghchi, New York’taki BM Genel Kurulu toplantıları sırasında yaptığı açıklamada planın Washington tarafından kabul edilmesi halinde sürecin hemen başlayabileceğini söyledi.

İran’ın önerdiği takvime göre gerekli ilk adımlar dört ila beş gün içinde tamamlanacak.

Altıncı gün Hürmüz Boğazı yeniden açılacak, yedinci gün ise İran’ın nükleer programına ilişkin görüşmeler başlayacak.

Plan, BM nükleer denetçilerinin İran’ın saldırılarda hasar gören nükleer tesislerine yeniden giriş yapmasına ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarını incelemesine olanak sağlayacak bir protokolü de kapsıyor.

Araghchi, “ABD tarafında anlaşmaya varmak ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmak konusunda ciddiyet varsa, artık her şey hazır” dedi.

İran Dışişleri Bakanı, Tahran’ın Katar üzerinden ABD’ye somut bir yedi günlük plan ilettiğini belirterek, gerekli koşulların karşılanması halinde normal deniz trafiğinin bir hafta içinde yeniden başlayabileceğini söyledi.

Araghchi, “Seçim artık ABD’nin. İran baskıyı, tehdidi veya yıldırmayı kabul etmiyor ve egemenlik haklarından baskı altında vazgeçmeyecek” ifadelerini kullandı.

İran ABD’den ne istiyor?

Tahran’ın önerisi yalnızca deniz ablukasının kaldırılmasını kapsamıyor.

İran ayrıca ABD’den dondurulmuş İran varlıklarının bir bölümünün serbest bırakılmasına izin vermesini, petrol ihracatına yönelik yaptırımları kaldıran muafiyetleri yeniden yürürlüğe koymasını ve “tüm cephelerde ateşkese” uyulmasını talep ediyor.

Son koşul anlaşmanın önündeki en zor başlıklardan biri olarak görülüyor.

Bunun gerçekleşmesi, Trump yönetiminin İsrail’i Lübnan’daki İran destekli Hizbullah’a yönelik saldırılarını sona erdirmeye ikna etmesini de gerektirebilir.

Hürmüz’ün yeniden açılması halinde kullanılacak güzergâhın büyük ölçüde İran karasularından geçmesi de anlaşmazlık yaratıyor.

Suudi Arabistan’ın ise güzergâha ilişkin düzenlemenin Körfez ülkelerinin ortak imzasını taşımak yerine İran ile Umman arasında ikili bir anlaşma şeklinde hazırlanmasından rahatsız olduğu belirtiliyor.

Plan hazirandaki mutabakata dayanıyor

Araghchi, ABD’nin yedi gün içinde yerine getirmesi istenen koşulların ayrıntılarını açıklamadı.

Ancak taleplerin, Washington ile Tahran arasında haziran ayında imzalanan ancak kısa süre içinde çöken Mutabakat Zaptı’nda yer alan koşulların ötesine geçmediğini söyledi.

Yeni girişim, taraflar arasında yaklaşık üç aydır devam eden diplomatik tıkanıklığı aşmayı amaçlıyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise olası bir anlaşmanın kısa sürede gerçekleşmeyeceği konusunda uyarıda bulundu.

Rubio, İran ile anlaşmaya varılmasının “uzun süre boyunca çok ciddi çalışma” gerektireceğini ve arabulucuların da sürece dahil olacağını söyledi.

Pezeshkian: ABD’ye artık güvenmiyoruz

İran Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian da New York’taki temaslarının ardından ülkesine dönerken müzakerelere açık oldukları mesajını verdi.

BM Genel Sekreteri António Guterres ile görüşmesinin ardından konuşan Pezeshkian, “İran müzakere masasından kalkmadı ancak geçmiş deneyimler nedeniyle artık ABD’ye güvenmiyor” dedi.

Pezeshkian, CBS’in Face the Nation programına verdiği röportajda da İran’ın nükleer programı ve diğer konularda görüşmeye hazır olduğunu ancak “zorbalık veya baskıyı” kabul etmeyeceğini söyledi.

İran’ın savaş istemediğini ancak baskı, tehdit ve saldırılara karşı kendisini savunacağını belirten Pezeshkian, Tahran’ın nükleer silah geliştirmemeyi daha önce kabul ettiğini ifade etti.

Hürmüz küresel ekonomi için kritik

Yedi aydır devam eden savaş, dünyanın en önemli enerji güzergâhlarından biri olan Hürmüz Boğazı üzerinden petrol sevkiyatını ciddi şekilde etkiledi.

ABD’nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukası Tahran ekonomisi üzerindeki baskıyı artırırken, enerji arzındaki kesintiler küresel petrol fiyatlarını ve yaşam maliyetlerini yukarı çekiyor.

Bu nedenle Hürmüz’ün yeniden açılması yalnızca ABD-İran savaşının seyri açısından değil, küresel petrol ve doğalgaz piyasaları açısından da kritik önem taşıyor.

Trump ise cuma akşamı Truth Social hesabında Hürmüz Boğazı’nın adını “Trump Strait – Trump Boğazı” olarak değiştirilmiş gösteren bir harita paylaştı.

Tarafların açıklamaları, diplomasi kanalının tamamen kapanmadığını gösteriyor. Ancak İran’ın yedi günlük planına Washington’dan henüz resmi yanıt gelmedi ve temel talepler arasındaki mesafe büyük ölçüde korunuyor.

The Guardian, CNN