Petrol gerilerken gözler bu kurda: Petrol düşerken doların en çok kaybedebileceği para birimi (Robin Brooks)

İran savaşında çözülme beklentisi: Petrol düşerse dolar karşısında hangi para birimleri öne çıkar?

ABD’de ara seçimlerin ardından İran savaşının seyri, döviz piyasasının da temel sorularından biri hâline geldi. Seçim sonuçları, Washington’da çatışmanın siyasi maliyetine ilişkin tartışmayı güçlendirdi. Ancak savaşın sona ermesi henüz kesinleşmiş değil: ABD ile İran arasındaki görüşmelerde yaptırımların kaldırılması, deniz ablukası ve Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçiş konusunda anlaşmazlık sürüyor. Boğaz yakınındaki gemilere yönelik saldırı haberleri de riskin ortadan kalkmadığını gösteriyor.

Piyasaların ilk tepkisi petrol fiyatında görüldü. Brent geçen hafta yüzde 16 geriledikten sonra 9 Kasım sabahı 97 doların altına indi. Bu hareket, arzın bütünüyle normale döndüğünün kanıtı değil; savaşın uzama olasılığına biçilen fiyatın düşmeye başladığının işareti. Kapsamlı bir anlaşma ve Hürmüz’de kalıcı geçiş güvenliği sağlanmadan petroldeki risk priminin tamamının silinmesi güç.

Petrolün düşmesi için ateşkes kadar geçiş güvenliği de gerekiyor

Hürmüz, bölgedeki enerji ihracatının dünya pazarlarına ulaşmasında kritik bir geçit. Bu nedenle askeri gerilimin azalması tek başına yeterli olmayacak. Tankerlerin düzenli geçmesi, taşımacılık ve sigorta şirketlerinin güzergâha yeniden güvenmesi gerekiyor.

Bölge ülkelerinin İran’a ekonomik teşvikler sunarak boğazın açık kalmasını sağlayabileceği görüşü, piyasada tartışılan senaryolardan biri. Mantığı açık: Petrol fiyatlarının yükselmesi ihracatçıların gelirini artırırken, ekonomik baskı altındaki İran için bir anlaşmanın mali karşılığını değerli kılıyor. Fakat bir ödeme veya gelir düzenlemesi, gemilere yönelik saldırıların duracağını kendi başına garanti etmez. Böyle bir senaryonun petrol fiyatına kalıcı biçimde yansıması için uygulanabilir bir anlaşma, denetlenebilir geçiş koşulları ve tarafların bunlara bağlı kalması gerekir.

Barışın ardından Brent’in hızla 70 dolara döneceği tahmini de bu koşullara bağlı. Haziran mutabakatı sonrasında petrolün hızlı gerilemiş olması, piyasanın jeopolitik risk primini kısa sürede geri alabileceğini gösteren bir örnek. Yine de tek bir dönem, yeni bir fiyat düzeyinin güvencesi sayılamaz. Bugün belirleyici olan, risk priminin ne kadarının fiyatlardan çıkacağı ve fiziksel petrol akışının ne hızla toparlanacağı.

Doları taşıyan iki güçten biri zayıflayabilir

Doların bu yılki gücünü açıklayan iki ayrı etken var. İlki, ABD ekonomisinin diğer gelişmiş ekonomilere göre daha güçlü büyümesi; yapay zekâ yatırımları da bu ayrışmayı destekliyor. İkincisi, savaşın yarattığı belirsizlikte yatırımcıların dolara yönelmesi. İran kaynaklı risk azaldığında ikinci etken tersine dönebilir: Güvenli liman amacıyla dolarda tutulan sermayenin bir kısmı başka piyasalara kayabilir.

Bu ayrım, doların neden petrol fiyatına bu kadar duyarlı göründüğünü açıklıyor. Petrol yükselirken piyasa yalnızca enerji maliyetini hesaplamıyor; çatışmanın genişlemesi, enflasyonun kalıcılaşması ve ekonomik büyümenin zarar görmesi olasılıklarını da fiyatlıyor. Petrol gerilediğinde ise bu kaygılar hafifleyebilir. Dolar üzerindeki baskı, özellikle savaş öncesinde dolar karşısında güçlenme eğilimi gösteren gelişen ülke para birimlerinde belirginleşebilir.

Doların daha uzun vadeli görünümüne ilişkin başka bir tartışma da sürüyor. Bazı yatırımcılar ABD’de bütçe açıklarının ve merkez bankasının bağımsızlığına ilişkin kaygıların para birimini zayıflatabileceğini düşünüyor. Bu yorum, savaş bittiğinde doların mutlaka düşeceği anlamına gelmiyor; güçlü ABD büyümesi veya faiz farkları doları desteklemeyi sürdürebilir. Yine de savaş kaynaklı talebin çekilmesi, doların geri kalan dayanaklarının ne kadar güçlü olduğunu daha görünür kılacak.

İsveç kronu neden öne çıkıyor, Norveç kronu neden ayrışabilir?

Son dönemde petrol ile döviz kurları arasındaki günlük hareketlere bakıldığında, Brent yükselirken doların en güçlü değer kazandığı G10 para birimi İsveç kronu oldu. Onu İsviçre frangı ve Avustralya doları izledi. Petrol düşüşü aynı piyasa ilişkisini ters yönde çalıştırırsa doların en belirgin kaybı da İsveç kronu karşısında görülebilir.

Buradaki ilişkiyi doğru okumak gerekiyor: Günlük fiyat hareketleri arasındaki korelasyon, petrolün tek başına kuru belirlediğini kanıtlamaz. Savaşın yol açtığı riskten kaçış, büyüme beklentileri ve faiz fiyatlaması aynı anda hem petrolü hem dövizi etkileyebilir. İsveç kronuna ilişkin çıkarım bu yüzden kesin bir hedef fiyat değil, gerilim azalırsa hangi kurun daha sert tepki verebileceğine dair bir senaryo.

Norveç kronu farklı bir yerde duruyor. Norveç önemli bir petrol ihracatçısı olduğu için yüksek petrol fiyatlarından doğrudan yararlanır. Brent’in sert düşmesi, doların genel olarak zayıfladığı bir ortamda bile Norveç kronunun kazancını sınırlayabilir; hatta dolar bu para birimi karşısında yükselebilir. Kanada doları için de enerji fiyatları önemli olmakla birlikte, kurun yönü yalnızca petrole bağlanamaz.

Önümüzdeki dönemde döviz piyasasının izleyeceği sıra açık: Önce ABD ile İran arasında anlaşma ihtimali, ardından Hürmüz’de gemi trafiğinin ve sigorta koşullarının normalleşmesi, son olarak da Brent’teki düşüşün kalıcılığı görülecek. Bu zincir tamamlanırsa doların savaş sırasında kazandığı desteğin önemli bir bölümü geri alınabilir. Zincirin herhangi bir halkası koparsa petrol ve dolar yeniden yükselebilir. İsveç kronunun öne çıktığı kur senaryosunun sınavı, tam da bu gelişmelerin birlikte gerçekleşip gerçekleşmeyeceği olacak.

Yazı Linki: https://robinjbrooks.substack.com/p/the-end-of-the-strong-dollar-interregnum?utm_source=chatgpt.com