ABD'de Demokratların seçim zaferi İran savaşını bitirmeye yetmeyebilir: Petrol yeniden 100 doları aşabilir

ABD'de Demokratların Kongre'nin iki kanadında çoğunluğu kazanması, İran savaşının sona ereceği beklentilerini güçlendirerek petrol fiyatlarında sert düşüşe yol açtı. Ancak Ortadoğu'daki askeri hareketlilik, Hürmüz Boğazı çevresindeki saldırılar ve Tahran'ın ağırlaşan müzakere koşulları, çatışmaların yeniden tırmanabileceğine işaret ediyor. Rapidan Energy, savaşın yeniden başlaması olasılığını yüzde 80 olarak değerlendiriyor.

Petrol piyasaları barışa oynuyor, askeri gelişmeler farklı bir tablo çiziyor

ABD'de 3 Kasım'da yapılan ara seçimlerde Demokratların elde ettiği büyük zafer, İran savaşının geleceğine ilişkin beklentileri değiştirdi. Cumhuriyetçilerin seçim yenilgisinin ardından Başkan Donald Trump'ın çatışmaları sürdürmekte zorlanabileceği düşüncesi, enerji piyasalarında satış dalgasına neden oldu.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in Cumhuriyetçilerin yenilgisinde İran savaşının önemli rol oynadığını açıklaması da bu beklentileri güçlendirdi.

Ham petrol fiyatları son beş işlem gününde yüzde 16'dan fazla geriledi. Demokratların Kongre'nin her iki kanadında elde ettikleri çoğunluğu kullanarak Trump yönetimini savaşı sona erdirmeye zorlayabilecekleri düşünülüyor.

Ancak analistlere göre finansal piyasalardaki iyimserlik ile Ortadoğu'daki askeri gelişmeler arasında belirgin bir ayrışma bulunuyor.

RBC Capital Markets Küresel Emtia Stratejisi Başkanı Helima Croft, cuma günü yatırımcılara gönderdiği değerlendirmede şu ifadeleri kullandı:

"Hafta boyunca Körfez'de tırmanan çatışma endişeleri ile binlerce kilometre uzaktaki piyasa katılımcılarının haber başlıkları üzerinden geliştirdiği savaştan çıkış iyimserliği arasındaki ayrışma dikkatimizi çekti."

Croft'a göre Demokratların seçim zaferi, bölgedeki askeri riskleri ortadan kaldırmış değil.

Hürmüz Boğazı'nda yeni saldırılar ve patlama haberleri

Seçimlerin ardından Körfez bölgesindeki güvenlik durumunda belirgin bir iyileşme yaşanmadı.

Basında yer alan haberlere göre ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), cumartesi gecesi İran limanlarından birini ziyaret ettikten sonra bölgeden ayrılmaya çalışan Saint Kitts bayraklı bir tankerin, yapılan uyarılara uymaması üzerine etkisiz hale getirildiğini açıkladı.

İran devlet medyası ise Hürmüz Boğazı'ndaki Keşm Adası ile Cask Limanı'nda patlamalar meydana geldiğini bildirdi. CNBC, bu haberleri bağımsız kaynaklardan doğrulayamadığını belirtti.

Deniz güvenliği kuruluşlarının aktardığı bilgilere göre seçimlerden bu yana Umman yakınlarında bazı petrol tankerleri de saldırıya uğradı. Saldırılarda bir denizci yaşamını yitirdi.

İran'ın Yemen'deki müttefiki Husiler ise Suudi Arabistan'a yönelik füze saldırılarını sürdürüyor.

Bu gelişmeler, enerji taşımacılığı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı çevresindeki risklerin devam ettiğini gösteriyor.

ABD üçüncü uçak gemisi grubunu bölgeye gönderiyor

Diplomatik çözüm beklentilerine rağmen ABD'nin Ortadoğu'daki askeri yığınağı sürüyor.

Üçüncü bir uçak gemisi görev grubunun bölgeye doğru hareket ettiği bildiriliyor.

Enerji danışmanlık şirketi Rapidan Energy, diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalması halinde çatışmaların yeniden başlaması olasılığını yüzde 80 olarak değerlendiriyor.

Trump da perşembe günü gazetecilere yaptığı açıklamada İran'a yeniden saldırıp saldırmama konusunda yakında karar vereceğini söyledi.

ABD Başkanı, "Mümkünse ülkenin geri kalanını yok etmek istemem, ama belki de bunu yapmak zorunda kalacağım. Çok yakında öğreneceksiniz" dedi.

Trump, Amerikan ordusunun yeni bir harekâta hazır olduğunu da vurguladı.

Bu açıklamalar, Washington'ın diplomatik görüşmeler sürerken askeri seçeneği masada tuttuğuna işaret ediyor.

Analistler: Yeni çatışmada Brent yeniden 100 doların üzerine çıkabilir

Rapidan Energy Başkanı ve eski ABD Başkanı George W. Bush'un enerji danışmanlarından Bob McNally, çatışmaların yeniden başlaması halinde petrol fiyatlarının hızla yükseleceğini öngörüyor.

McNally'ye göre Brent petrolün varil fiyatı yeniden 100 doların üzerine çıkabilir.

Brent petrol cuma günü 97 doların üzerinde işlem görürken ABD tipi ham petrolün fiyatı yaklaşık 90 dolar seviyesindeydi.

McNally, CNBC'ye yaptığı açıklamada Trump'ın İran'ın nükleer silah elde etmesini engellemeyi başkanlığının temel miraslarından biri haline getirmek istediğini belirtti.

Analiste göre Washington, İran'ın nükleer kapasitesinden vazgeçmesini isterken Tahran yönetimi bunu kabul etmiyor.

McNally, iki ülke arasındaki bu temel anlaşmazlık devam ettiği sürece askeri tırmanma dinamiğinin de ortadan kalkmayacağını savundu.

Eski Biden yönetimi enerji danışmanı Amos Hochstein da savaş riskinin sürdüğünü belirtti.

Hochstein, Trump'ın yeniden seçilme baskısıyla karşı karşıya olmamasının askeri kararlarını etkileyebileceğine dikkat çekti.

Yeni bir çatışmanın yalnızca ham petrol fiyatlarını değil, benzin, motorin ve jet yakıtı fiyatlarını da yükseltebileceğini söyledi.

Demokratların Kongre çoğunluğu Trump'ı durdurabilir mi?

Demokratlar, ara seçimlerde elde ettikleri çoğunluğu kullanarak başkanın savaş yetkilerini sınırlayan bir karar çıkarmayı planlıyor.

Ancak bunun önünde iki önemli engel bulunuyor.

İlk olarak yeni seçilen Kongre üyeleri ocak ayına kadar görevlerine başlamayacak. Dolayısıyla Demokratların yeni çoğunluklarını hemen kullanmaları mümkün değil.

İkinci olarak Trump'ın Kongre'den geçecek bir savaş yetkileri kararını veto etme hakkı bulunuyor.

Bu nedenle analistler, Demokratların başkanı askeri operasyonları durdurmaya zorlamasının beklenenden daha zor olabileceğini belirtiyor.

RBC'den Helima Croft'a göre Kongre'nin en önemli baskı aracı federal bütçe üzerindeki yetkisi olabilir.

ABD federal hükümetinin mevcut finansman düzenlemesi 11 Aralık'ta sona eriyor. Yeni bir geçici bütçe konusunda müzakerelerin 2027'ye sarkması ihtimali bulunuyor.

Croft, bütçe görüşmelerinin ertelenmesinin Trump'ın askeri operasyonlarını hemen durdurmayacağını, ancak yönetimin uzun vadeli savaş finansmanını etkileyebileceğini belirtti.

İran'da sertlik yanlıları Trump'ın seçim yenilgisini fırsat görüyor

Washington'daki siyasi gelişmeler Tahran'da da yakından izleniyor.

İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney'in sosyal medya hesabından yapılan paylaşımda, ara seçim sonuçlarının ardından ABD'nin çöküş sürecinin hızlandığı öne sürüldü.

İran'daki sertlik yanlısı siyasetçiler ve medya kuruluşları, Cumhuriyetçilerin seçim yenilgisini Tahran açısından bir kazanım olarak değerlendiriyor.

Bu çevreler, Washington'a çatışmadan çıkış imkânı sağlayacak hızlı bir anlaşmaya karşı çıkıyor.

Sertlik yanlısı Raja News'te yayımlanan bir değerlendirmede, ABD'nin İran'a yönelik saldırılarının bedelini ödemeden savaştan çıkmasına izin verilmemesi gerektiği savunuldu.

Yazıda, İran'ın elde ettiği kazanımların aceleyle yapılacak bir anlaşmayla kaybedilmemesi gerektiği belirtildi.

İran dini lideri Hamaney de çarşamba günü yayımladığı mesajda teslimiyet yönündeki en küçük eğilime karşı uyarıda bulundu.

Sertlik yanlıları bu açıklamayı İran'ın müzakere heyetine yönelik bir mesaj olarak yorumladı.

Tahran yeni bir bölgesel düzen talep ediyor

Center for International Policy kıdemli uzmanlarından Sina Toossi'ye göre İran'daki sertlik yanlılarının hedefi yalnızca mevcut savaşın sona ermesi değil.

Bu kesimler, İran'ın gelecekte ABD ve İsrail tarafından yeniden saldırıya uğramasını daha maliyetli hale getirecek bir bölgesel güvenlik düzeni oluşturulmasını istiyor.

Toossi, CNN'e yaptığı değerlendirmede İran'ın daha güçlü caydırıcılık kapasitesi, kalıcı pazarlık gücü ve Washington ile İsrail'in ülkeyi sürekli baskı altında tutmasını zorlaştıracak bir bölgesel düzen arayışında olduğunu söyledi.

İran yönetimi, Hürmüz Boğazı'nı tamamen açmadan önce ABD'nin yedi koşulu yerine getirmesini talep ediyor.

Bu koşullar arasında şunlar bulunuyor:

• Savaşın bütün cephelerde sona erdirilmesi.

• İran'a tazminat ödenmesi.

• ABD askeri güçlerinin bölgeden çekilmesi.

• İran'a yönelik yaptırımların kaldırılması.

Washington'ın bu talepleri kabul edip etmeyeceği belirsizliğini koruyor.

Katar üzerinden diplomasi sürüyor

Askeri gerilim devam ederken diplomatik temaslar da tamamen kesilmiş değil.

Katar resmi haber ajansına göre Trump, cuma günü Katar Emiri ile yaptığı telefon görüşmesinde bölgedeki gerilimi azaltmaya yönelik diplomatik çabaları ele aldı.

Reuters'a konuşan üst düzey bir İranlı yetkili ise Tahran'ın Katar aracılığıyla ABD'ye yeni bir nükleer teklif ilettiğini açıkladı.

Ancak İranlı yetkili, Washington'ın Tahran'ın taleplerini karşılaması halinde teklifin görüşülebileceğini söyledi.

Trump ise perşembe günü yaptığı açıklamada diplomatik girişimlere mesafeli bir tutum sergiledi.

"İran'ın asla nükleer silahı olmayacak" diyen ABD Başkanı, Tahran'ın Washington'ın onayı olmadan hareket edemeyeceğini savundu.

Petrol piyasasında seçim iyimserliği ile savaş riski karşı karşıya

ABD ara seçimlerinin ardından petrol fiyatlarında yaşanan sert düşüş, yatırımcıların savaşın sona ermesi ihtimalini daha güçlü biçimde fiyatladığını gösteriyor.

Buna karşılık bölgedeki askeri hareketlilik, tanker saldırıları, Washington'ın yeni operasyon hazırlıkları ve İran'ın ağırlaşan talepleri, çatışmaların yeniden başlaması riskinin sürdüğüne işaret ediyor.

Enerji piyasaları açısından temel belirsizlik, Demokratların Kongre'de elde ettiği siyasi gücün Trump yönetiminin İran politikasını ne ölçüde değiştirebileceği.

Rapidan Energy'nin yüzde 80'lik yeniden çatışma olasılığı tahmini ve Brent petrolün yeniden 100 doların üzerine çıkabileceğine ilişkin değerlendirmeler, piyasalardaki barış beklentilerine rağmen jeopolitik risklerin yüksek kaldığını ortaya koyuyor.

CNN, CNBC

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.