Perakende satışlarda sınırlı toparlanma: Talebi altın ve mücevher taşıyor, enflasyon yeniden hızlandı

Türkiye'de perakende satış hacmi ağustosta yıllık yüzde 10,1 artarak temmuz ayındaki yavaşlamanın ardından sınırlı bir toparlanma gösterdi. Ancak saat ve mücevher satışları dışarıda bırakıldığında reel artış yüzde 6,1'e geriliyor. Perakende cirosu yüzde 42,6 yükselirken, sektördeki zımni fiyat artışı yüzde 29,5'e ulaştı. Veriler, tüketimdeki canlanmanın genele yayılmadığını, vatandaşın satın aldığı ürün miktarından çok ödediği fiyatların arttığını gösteriyor.

Reel tüketimdeki yavaşlama durdu, ancak güçlü toparlanma yok

Türkiye ekonomisinde yüksek enflasyon ve satın alma gücündeki aşınma, tüketim harcamalarını baskı altında tutmaya devam ediyor.

Küresel ekonomide savaşlar ve jeopolitik belirsizliklerin yarattığı maliyet baskıları da sürerken, perakende sektöründe temmuz ayında belirginleşen yavaşlama ağustosta sınırlı ölçüde hafifledi.

TÜİK'in açıkladığı Ağustos 2026 Ticaret Satış Hacim Endeksi verileri, reel tüketim talebindeki ivme kaybının şimdilik durduğuna işaret ediyor.

Takvim etkilerinden arındırılmış perakende satış hacmi endeksi 205,8'e yükselirken, yıllık artış yüzde 10,1 oldu.

Temmuz ayında yüzde 9,9'a gerileyen yıllık artış, son 24 ayın en düşük düzeyine inmişti.

Ağustostaki sınırlı yükseliş, tüketicilerin harcamalarını bir miktar artırdığını gösterse de yılın ilk aylarında kaydedilen daha güçlü büyüme oranlarının altında kalındı.

Üstelik satışların ayrıntıları, toplam perakende hacmindeki artışın geniş tabanlı bir tüketim canlanmasından kaynaklanmadığını ortaya koyuyor.

Perakende cirosu yüzde 42,6 arttı: Fiyatların etkisi büyük

Ağustos verilerinde dikkat çeken gelişmelerden biri, satış hacmi ile ciro arasındaki büyük fark oldu.

Perakende sektöründe yıllık ciro artışı temmuz ayında yüzde 38,8'e kadar gerilemişti.

Ağustosta ise yeniden hızlanarak yüzde 42,6'ya çıktı.

Buna karşılık reel satış hacmindeki artış yüzde 10,1 ile sınırlı kaldı.

Bu fark, perakende sektöründe parasal satışların büyümesinde fiyat artışlarının belirleyici olduğunu gösteriyor.

Sektörel fiyat değişimini yaklaşık olarak yansıtan zımni deflatör, haziran ve temmuz aylarında yüzde 25-26 bandında seyrettikten sonra ağustosta yüzde 29,52'ye yükseldi.

Böylece yaz aylarında perakende fiyat baskısında gözlenen kısmi gevşeme yerini yeniden hızlanmaya bıraktı.

Tüketiciler ağustosta geçen yılın aynı dönemine göre daha fazla ürün satın alırken, bu ürünler için ödedikleri toplam tutar çok daha hızlı arttı.

Altın ve mücevher satışları büyümeyi yukarı çekiyor

Perakende satışlarındaki yıllık yüzde 10,1'lik artışın arkasında altın, saat, mücevher ve sarrafiye ürünlerinin önemli payı bulunuyor.

Naki Bakır'ın TÜİK verilerinden yaptığı değerlendirmeye göre, tüketim eğilimlerini daha sağlıklı yorumlamak için saat ve mücevher satışlarının dışarıda bırakıldığı endekse bakmak gerekiyor.

Bu ürünler hariç tutulduğunda perakende satış hacmindeki yıllık artış yüzde 6,1'e geriliyor.

Başka bir ifadeyle, genel perakende satışları ile saat ve mücevher hariç satışların yıllık büyüme oranları arasında 4 puanlık fark bulunuyor.

Bu fark, altın ve mücevher alışverişinin toplam endeksteki büyümeyi belirgin biçimde desteklediğini gösteriyor.

Altın alımlarının bir bölümü günlük tüketim ihtiyacından ziyade tasarrufları enflasyona ve finansal belirsizliklere karşı koruma amacı taşıyor.

Dolayısıyla altın ve sarrafiye ürünlerindeki hareketlilik, hanehalkının genel tüketim talebinin aynı ölçüde güçlendiği anlamına gelmiyor.

Gıda satışlarında artış yüzde 5,3'te kaldı

Perakende satışlarının alt grupları incelendiğinde tüketimin sektörler arasında oldukça farklı seyrettiği görülüyor.

Gıda, içecek ve tütün ürünlerinde satış hacmi yıllık yüzde 5,3 arttı.

Otomotiv yakıtı hariç gıda dışı ürünlerde ise artış yüzde 12,8'e ulaştı.

Ancak bu grubun saat ve mücevher satışlarını da kapsaması, yüksek artış oranının yorumlanmasında önem taşıyor.

Gıda dışı ürünlerdeki büyümenin bir bölümü kuyumculuk ve sarrafiye alışverişlerinden kaynaklanıyor.

Bu nedenle gıda dışı perakendedeki güçlü görünümün bütün tüketim kategorilerine yayıldığını söylemek mümkün değil.

Teknoloji ve internet satışlarında canlılık sürüyor

Perakende sektöründe bazı ürün grupları genel eğilimden daha güçlü performans gösterdi.

Bilgisayar, bilgisayar donanımı, yazılım, kitap ve iletişim cihazlarını kapsayan kategoride yıllık satış hacmi yüzde 22,9 arttı.

Bu grup, perakende sektörünün en hızlı büyüyen alt kategorilerinden biri oldu.

Posta yoluyla veya internet üzerinden yapılan satışlarda ise yıllık yüzde 17,9 artış kaydedildi.

E-ticaret kanalındaki büyüme, tüketicilerin alışveriş tercihlerinde dijital platformların önemini koruduğunu gösteriyor.

Eczacılık ürünleri, tıbbi ve ortopedik malzemeler, kozmetik ve kişisel bakım ürünlerinde de satış hacmi yüzde 11,7 yükseldi.

Bu üç kategorideki performans, perakende talebinin teknoloji, çevrim içi alışveriş ve sağlık-kişisel bakım ürünlerinde görece güçlü kaldığına işaret ediyor.

Dayanıklı tüketim mallarında daralma

Tüketimdeki zayıflığın daha belirgin hissedildiği alanlardan biri dayanıklı tüketim malları oldu.

Ses ve görüntü cihazları, hırdavat, boya, cam, elektrikli ev aletleri ve mobilyayı kapsayan grupta satış hacmi yıllık yüzde 3,1 daraldı.

Bu ürünlerin önemli bir bölümünün ertelenebilir harcamalardan oluşması, yüksek fiyatların ve finansman maliyetlerinin tüketici tercihleri üzerindeki etkisini artırıyor.

Tekstil, giyim ve ayakkabı grubunda ise satış hacmi yalnızca yüzde 2,9 yükseldi.

Bu oran, genel perakende satışlarındaki artışın oldukça altında kaldı.

Otomotiv yakıtında satış hacmi yüzde 6,9 arttı.

Veriler, tüketicilerin bazı teknoloji ve kişisel bakım ürünlerine yönelik harcamalarını sürdürürken, mobilya ve elektrikli ev aletleri gibi daha yüksek tutarlı alışverişlerde temkinli davrandığını gösteriyor.

En yüksek fiyat baskısı akaryakıtta

Perakende sektöründeki fiyat artışlarının dağılımı da tüketim harcamalarındaki farklılaşmayı açıklıyor.

Satış hacmi ile ciro verilerinden hesaplanan zımni deflatör, ağustosta genel perakende için yüzde 29,5 oldu.

Saat ve mücevher hariç perakendede ise bu oran yüzde 30,1'e yükseldi.

Alt gruplar arasında en yüksek zımni fiyat artışı yüzde 41,7 ile otomotiv yakıtında kaydedildi.

Akaryakıttaki bu yüksek oran, enerji fiyatlarının tüketici harcamaları üzerindeki baskısını ortaya koyuyor.

Gıda, içecek ve tütün grubunda zımni deflatör yüzde 30,3 olurken, otomotiv yakıtı hariç gıda dışı ürünlerde yüzde 26,1 olarak hesaplandı.

Bilgisayar, donanım, yazılım, kitap ve iletişim cihazlarında ise fiyat artışını yansıtan deflatör yüzde 34,7'ye ulaştı.

Eczacılık, tıbbi ve ortopedik ürünler ile kozmetik ve kişisel bakım grubunda yüzde 29,8'lik oran görüldü.

Giyim ve e-ticarette fiyat baskısı daha düşük

Bazı kategorilerde zımni fiyat artışı genel perakende ortalamasının altında kaldı.

Ses ve görüntü cihazları, hırdavat, boya, cam, elektrikli ev aletleri ve mobilya grubunda deflatör yüzde 26,3 oldu.

Tekstil, giyim ve ayakkabı kategorisinde yüzde 17,6'lık oran kaydedildi.

Posta yoluyla veya internet üzerinden yapılan satışlarda ise zımni deflatör yüzde 15,8 ile incelenen gruplar arasındaki en düşük düzeyde gerçekleşti.

Bu farklılaşma, perakende sektöründe fiyat baskısının bütün ürün gruplarında aynı şiddette hissedilmediğini gösteriyor.

Bununla birlikte zımni deflatörlerin doğrudan TÜFE alt kalemleriyle aynı yöntemle hesaplanmadığı ve ürün bileşimindeki değişimlerden etkilenebileceği unutulmamalı.

Perakende enflasyonu TÜFE'ye yeniden yaklaştı

Ağustos ayında perakende sektörünün zımni fiyat artışı ile tüketici enflasyonu arasındaki fark daraldı.

TÜİK'in ağustos ayı verilerine göre yıllık TÜFE artışı yaklaşık yüzde 31,5 düzeyindeydi.

Perakende sektöründeki yüzde 29,5'lik zımni deflatör, manşet enflasyonun yalnızca yaklaşık 2 puan altında kaldı.

Perakende deflatörü 2025 Ağustos ayında yüzde 24,6, eylül ayında ise yüzde 26,9 seviyesindeydi.

2026'nın ilk çeyreğinde yüzde 23,6-26,6 aralığında hareket eden gösterge, nisan ayında yüzde 30,8'e, mayısta yüzde 30,5'e yükseldi.

Haziranda yüzde 25,9'a, temmuzda ise yüzde 26,3'e geriledi.

Ağustosta yeniden yüzde 29,5'e çıkması, perakende sektöründeki fiyat artış hızının yaz aylarındaki geçici yavaşlamanın ardından tekrar güçlendiğini gösteriyor.

Bu gelişmede özellikle gıda, akaryakıt ve bazı gıda dışı ürünlerdeki fiyat hareketleri etkili oldu.

Toplam ticaret hacminde büyüme yalnızca yüzde 0,6

Perakende satışlarında görülen yüzde 10,1'lik yıllık artış, ticaret sektörünün tamamına yansımadı.

TÜİK verilerine göre ağustos ayında toplam ticaret satış hacmi yıllık yalnızca yüzde 0,6 büyüdü.

Motorlu kara taşıtları ticaretinde satış hacmi yüzde 11,2 geriledi.

Toptan ticarette ise yüzde 1,9 daralma yaşandı.

Böylece perakende ticaret, toplam ticaret hacmindeki sınırlı büyümeyi destekleyen temel sektör oldu.

Motorlu taşıtlar ve toptan ticaretteki daralma, ekonomideki ticari faaliyetlerin bütün alanlarda aynı hızda büyümediğini ortaya koyuyor.

Özellikle toptan ticaretteki zayıflık, perakende dışındaki ticari faaliyetlerde talep koşullarının daha sıkı seyrettiğine işaret ediyor.

Tüketim toparlanıyor mu, yoksa fiyatlar mı yükseliyor?

Ağustos verileri, Türkiye'de reel tüketim talebindeki yavaşlamanın en azından geçici olarak durduğunu gösteriyor.

Ancak ayrıntılar, güçlü ve genele yayılmış bir toparlanmadan söz etmek için yeterli değil.

Perakende satış hacmi yüzde 10,1 artarken saat ve mücevher hariç büyümenin yüzde 6,1'e gerilemesi, toplam performansın önemli ölçüde belirli ürün gruplarından destek aldığını ortaya koyuyor.

Teknoloji, e-ticaret ve sağlık-kişisel bakım ürünlerinde satışlar güçlü kalırken, dayanıklı tüketim mallarında daralma devam ediyor.

Diğer taraftan perakende cirosunun yüzde 42,6 artması, fiyat etkisinin sektörün parasal büyümesinde belirleyici olduğunu gösteriyor.

Sonuç olarak ağustosta reel talepteki ivme kaybı durmuş görünse de tüketimde güçlü bir toparlanma henüz yok. Altın ve mücevher satışları büyümeyi yukarı çekerken, fiyat artışları vatandaşın alışveriş faturasını ağırlaştırmaya devam ediyor.

Kaynak: Naki Bakır, DUNYA, sadece alıntıdır