Oto Pazarında Üçlü Kriz: İç Talep Daralıyor, İkinci El Değer Kaybediyor, Avrupa Kapısı Kapanabilir

Türkiye otomotiv sektörü üç cephede birden baskı altında. Yüksek faizler ve krediye erişim güçlükleri iç pazarı zorlarken, ikinci elde fiyat kayıpları araç sahiplerini satıştan vazgeçiriyor. Avrupa Birliği'nin “Made in Europe” düzenlemesi ise Türkiye'nin en büyük ihracat pazarına erişimini tehdit ediyor. Sektör temsilcilerinin uyarılarına göre, olumsuz senaryoda otomotiv fabrikalarının kapasite kullanım oranı yüzde 20-30 seviyelerine kadar gerileyebilir.

Birinci Kriz: İç Pazarda Durgunluk, İlan Sayısında Sert Düşüş

Türkiye otomotiv pazarı, yüksek finansman maliyetleri ve tüketicinin zayıflayan alım gücü nedeniyle zorlu bir dönemden geçiyor.

Otomotiv Distribütörleri ve Mobilite Derneği (ODMD) ile Indicata verilerinden derlenen raporlar, özellikle ikinci el araç piyasasında dikkat çekici bir daralmaya işaret ediyor.

Yılın son çeyreğine girilirken yaklaşık 30 online platform ve 40 binden fazla kurumsal firmanın verileri incelendi.

Buna göre kurumsal ikinci el araç ilanları, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 12,5 azalarak 391 bin 558 adede geriledi.

Piyasadan bir yılda 56 binden fazla ilan eksildi.

Otomobil ilanlarında yüzde 10,2 düşüş yaşanırken en sert daralma hafif ticari araçlarda görüldü. Bu kategoride ilan sayısı yüzde 23,4 azaldı.

Segmentlere göre ilanlardaki gerileme de dikkat çekici:

• A segmentinde yüzde 13,6

• B segmentinde yüzde 12,6

• C segmentinde yüzde 11,5

Buna karşılık satışlardaki düşüş ilanlardaki kadar sert olmadı.

İncelenen dönemde toplam kurumsal ikinci el satışları yüzde 2 azalarak 189 bin 144 adede geriledi.

Otomobil satışları 160 bin 213 adetle geçen yılın seviyesini korudu.

Toplam satışlardaki gerilemenin temel nedeni, hafif ticari araç satışlarının yüzde 12 düşmesi oldu.

Bu veriler, ikinci el otomobil talebinin tamamen ortadan kalkmadığını, ancak piyasaya sunulan araç sayısının belirgin biçimde azaldığını gösteriyor.

Araç sahipleri satış kararlarını ertelerken alıcılar da fiyat ve finansman koşullarına göre daha seçici davranıyor.

Sedan Geriliyor, SUV Yükseliyor

Pazardaki durgunluğa rağmen tüketici tercihlerinde önemli bir değişim yaşanıyor.

Türkiye'de uzun yıllar otomobil pazarının temel tercihi olan sedan modeller, pazar payı kaybetmeye devam ediyor.

Sedan satışları yüzde 4,5 azalarak 66 bin 963 adede geriledi.

Buna karşılık hatchback modeller yüzde 1,8 artışla 49 bin 992 adetlik satışa ulaştı.

En güçlü büyüme ise SUV modellerde gerçekleşti.

SUV satışları yüzde 9,8 artarak 36 bin 928 adede yükseldi.

Yerden yüksek araçlara yönelik ilgi, ikinci el piyasasındaki genel durgunluğa rağmen devam ediyor.

Segment bazında da tüketicinin daha erişilebilir fiyatlı otomobillere yöneldiği görülüyor.

Lüks F segmentinde satışlar yüzde 15 azalırken B segmentinde yüzde 2,2, C segmentinde yüzde 1,6 büyüme kaydedildi.

Bu tablo, tüketicinin otomobil ihtiyacından vazgeçmediğini ancak bütçesine daha uygun seçenekler aradığını ortaya koyuyor.

Türk Sürücü Daha Yaşlı Otomobile Yöneliyor

İkinci el piyasasındaki en önemli gelişmelerden biri, yaşlı otomobillere yönelik talebin artması.

Yeni veya düşük kilometreli araçların yüksek fiyatları, tüketicileri daha eski modellere yönlendiriyor.

Online ilanlarda 0-4 yaş grubundaki araçların sayısı yıllık yüzde 15,7 azaldı.

5-10 yaş grubundaki ilanlarda ise yüzde 20,4 gibi daha sert bir düşüş yaşandı.

Buna karşılık 11 yaş ve üzerindeki araçların ilanları yalnızca yüzde 2,9 geriledi.

Üstelik bu yaş grubundaki araçların satışları yüzde 4,2 arttı.

11 yaş ve üzeri otomobillerin toplam satışlardaki payı yüzde 41'e ulaştı.

10 yaş ve üzerindeki otomobillerin online satışlardaki toplam payı ise yüzde 47 oldu.

Başka bir ifadeyle ikinci el piyasasında satılan yaklaşık her iki otomobilden biri en az 10 yaşında.

5-10 yaş grubundaki araçların satışları yüzde 11,5 azalırken 0-4 yaş grubunda satışlar geçen yılın seviyesinde kaldı.

Bu eğilim, otomobil sahipliğinin giderek daha pahalı hale geldiğini ve tüketicilerin daha eski araçlara yöneldiğini gösteriyor.

İkinci Kriz: Sıfır Araç Kampanyaları İkinci El Fiyatlarını Vuruyor

Otomotiv sektörünün ikinci büyük sorunu, sıfır ve ikinci el araç fiyatları arasındaki ilişkinin değişmesi.

Yüksek faizler, kredi kısıtlamaları ve zayıflayan iç talep nedeniyle sıfır otomobil satıcıları stoklarını eritmek için kampanyalara yöneliyor.

Fiyat indirimleri, düşük faizli finansman seçenekleri ve diğer satış teşvikleri, sıfır araçları ikinci el alternatiflerine karşı daha cazip hale getirebiliyor.

Bu durum özellikle genç ikinci el otomobillerin değerini olumsuz etkiliyor.

Sektör temsilcilerine göre normal koşullarda sıfır araç fiyatının yaklaşık yüzde 65'i düzeyinde olması beklenen üç yaşındaki otomobillerin gerçekleşen satış değerleri, kampanyaların etkisiyle yüzde 57-58 bandına kadar geriledi.

Örneğin sıfır fiyatı 2 milyon lira olan bir otomobil için yüzde 65'lik oran 1 milyon 300 bin liraya karşılık geliyor.

Aynı aracın değerinin yüzde 57-58 bandına gerilemesi ise yaklaşık 1 milyon 140 bin ile 1 milyon 160 bin liralık bir fiyat anlamına geliyor.

Aradaki fark 140-160 bin liraya ulaşıyor.

Bu örnek, ikinci el araç sahiplerinin neden satış kararlarını ertelediğini açıklıyor.

Aracını beklediğinden daha düşük fiyata satmak istemeyen tüketici ilan vermekten vazgeçebiliyor.

Böylece ikinci el piyasasında ilan sayısı azalırken satış hacmi görece dirençli kalıyor.

Öte yandan fiyatlardaki bu baskı, ikinci el otomobilin yatırım aracı olarak cazibesinin de azaldığını gösteriyor.

Üçüncü Kriz: Avrupa'nın “Made in Europe” Duvarı

İç pazardaki sorunlar sürerken Türk otomotiv sanayisini çok daha büyük bir dış risk bekliyor.

Avrupa Birliği'nin üzerinde çalıştığı “Made in Europe” düzenlemesi, Türkiye'nin Avrupa üretim zincirindeki konumunu tartışmaya açtı.

AB'nin yerli üretimi desteklemek amacıyla hazırladığı yaklaşımda, Türkiye'de üretilen otomotiv parçalarının belirli koşullarda kapsama alınması, ancak tamamlanmış araçların kapsam dışında bırakılması ihtimali bulunuyor.

Böyle bir ayrım, Türkiye'deki otomotiv fabrikalarının Avrupa pazarındaki rekabet koşullarını olumsuz etkileyebilir.

Çünkü Türkiye'nin otomotiv üretim modeli büyük ölçüde Avrupa'ya ihracata dayanıyor.

Sektör verilerine göre Türkiye'de üretilen araçların yaklaşık yüzde 75-80'i Avrupa pazarına gönderiliyor.

Geçen yıl Türkiye'den AB ülkelerine 798 bin araç ihraç edilirken AB'den Türkiye'ye 812 bin araç ithal edildi.

Türkiye'de satılan ithal araçların yaklaşık yüzde 70'inin Avrupa menşeli olması da karşılıklı ticari bağımlılığın büyüklüğünü ortaya koyuyor.

İki taraf arasındaki otomotiv ticaretinin yaklaşık 37 milyar euroya ulaştığı belirtiliyor.

Dolayısıyla Türkiye'nin düzenlemenin dışında bırakılması yalnızca Türk üreticilerini değil, Türkiye'de faaliyet gösteren Avrupalı ve küresel otomotiv şirketlerini de etkileyebilir.

Kapasite Kullanımı Yüzde 60'tan Yüzde 20-30'a Düşebilir

Türkiye otomotiv sanayisinin yıllık üretim kapasitesi 2,2 milyon adedin üzerinde.

Ancak mevcut kapasitenin yaklaşık yüzde 60'ı kullanılıyor.

Avrupa pazarına erişimin kısıtlanması ve üretim maliyetlerinin artması halinde kapasite kullanım oranının yüzde 20-30 seviyelerine kadar gerileyebileceği yönünde sektör uyarıları bulunuyor.

Bu, henüz gerçekleşmiş bir daralma değil; Avrupa düzenlemesinin olumsuz sonuçlanması halinde ortaya çıkabilecek ağır bir senaryo.

Böyle bir gelişme, yalnızca otomobil üreticilerini değil, yan sanayiyi, lojistik şirketlerini ve otomotiv tedarik zincirindeki çok sayıda işletmeyi de etkileyebilir.

Üstelik Türk otomotiv sanayisinin karşı karşıya olduğu tek rekabet sorunu Avrupa'nın yeni düzenlemesi değil.

Türkiye'de artan işçilik, enerji ve işletme maliyetleri, üretim merkezlerinin Doğu Avrupa ülkeleriyle rekabetini de zorlaştırıyor.

Küresel otomotiv şirketlerinin yeni yatırımlarını hangi ülkelere yönlendireceği açısından bu maliyet farkları önem taşıyor.

Ford, Hyundai ve Toyota da Devrede

Türkiye'nin Avrupa otomotiv ekosistemindeki yerini koruyabilmesi için sektör kuruluşları, üreticiler ve kamu temsilcileri diplomatik girişimlerini sürdürüyor.

Ford, Hyundai ve Toyota gibi Türkiye'de üretim yapan küresel şirketlerin de destek verdiği girişimlerde, hem otomotiv parçalarının hem de tamamlanmış araçların Avrupa düzenlemesi kapsamında değerlendirilmesi hedefleniyor.

Türkiye'nin AB ile Gümrük Birliği ilişkisi ve Avrupa otomotiv tedarik zincirleriyle uzun yıllara dayanan entegrasyonu, bu görüşmelerin temel dayanaklarını oluşturuyor.

Sektörün beklentisi, Türkiye'de üretilen araçların Avrupa üretim sisteminin ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilmesi.

Ancak düzenlemenin nihai kapsamı henüz kesinleşmiş değil.

Bu nedenle kapasite kaybı ve ihracat daralmasına ilişkin tahminler, gerçekleşmiş sonuçlar olarak değil, sektörün karşı karşıya bulunduğu riskler olarak değerlendirilmeli.

Sonuç: Otomotivde Sorun Artık Yalnızca Satış Değil

Türkiye otomotiv sektörü aynı anda üç önemli sorunla karşı karşıya.

Birincisi, yüksek finansman maliyetleri ve zayıflayan alım gücü nedeniyle iç pazarda yaşanan durgunluk.

İkincisi, sıfır araç kampanyalarının ikinci el otomobil fiyatları üzerinde oluşturduğu baskı ve araç sahiplerinin satış kararlarını ertelemesi.

Üçüncüsü ise Avrupa Birliği'nin “Made in Europe” yaklaşımının Türkiye'nin ihracata dayalı üretim modelini tehdit etmesi.

Bu üç sorun birbirinden bağımsız değil.

İç pazardaki talep zayıflığı, otomotiv şirketlerini ihracata daha bağımlı hale getirirken Avrupa pazarındaki olası kısıtlamalar da üreticilerin hareket alanını daraltabilir.

Üretim maliyetlerindeki yükseliş ise hem iç piyasadaki fiyat rekabetini hem de uluslararası yatırım kararlarını etkiliyor.

Türkiye otomotiv sanayisi için asıl tehlike, iç pazardaki geçici durgunluğun Avrupa pazarında kalıcı bir rekabet kaybıyla birleşmesi.

İkinci el piyasasında tüketici daha yaşlı araçlara yönelirken, sıfır araç satıcıları kampanyalarla talebi canlı tutmaya çalışıyor. Üreticiler ise Avrupa'daki konumlarını koruma mücadelesi veriyor.

Otomotivde üçlü krizin temelinde artık yalnızca otomobil fiyatları değil, finansman koşulları, üretim maliyetleri ve Türkiye'nin küresel tedarik zincirlerindeki geleceği bulunuyor.

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.