İsrail’in Savaşları Hazinesini Tüketiyor... Kamu Hizmetleri Tasarruf Tehdidi Altında

İsrail ekonomisinin üç yıldan uzun süredir devam eden savaşlara rağmen gösterdiği direnç bir sürpriz olarak değerlendirilse de tırmanan savunma faturası, ekonomik büyümeyi sürdürmek için gerekli yatırımlardan feragat etmeden güvenliğin nasıl finanse edileceği konusunda hükümeti zor kararlarla baş başa bırakıyor.

Analistler ve finans uzmanları, hükümetin askerlik reformu, vergi artışları ve eğitim ile altyapı bütçelerinde kesinti gibi kritik kararlar almak zorunda kalacağını belirtiyor. İsrail Merkez Bankası Eski Başkanı Karnit Flug, "Ekonomi güçlü bir performans sergiliyor ancak ufukta büyük zorluklar beliriyor. Gelecek hükümet zor seçimlerle karşı karşıya kalacak" değerlendirmesinde bulundu.

ABD Yardımlarındaki Belirsizlik ve Sıkılaşan Bütçe

Washington, İsrail’e her yıl GSMH'sinin yaklaşık %0,5'ine denk gelen 3,8 milyar dolarlık doğrudan askeri yardım sağlıyor. Ancak ABD Başkanı Donald Trump'ın askeri yardımların yıl sonuna kadar durdurulabileceğini açıklaması, mali desteğin beklenenden çok daha hızlı kesilebileceğine işaret ediyor.

Merkez Bankası verilerine göre, 2023-2026 döneminde çatışmaların devlete maliyeti 405 milyar şekele (130 milyar dolar) ulaştı. Bu durum Kamu Borcunun GSMH'ye oranını %60 seviyesinden %68'e çıkarırken, bütçe açığının bu yıl %4,4'e ulaşması bekleniyor. Savunma harcamalarının toplam ekonomik üretimin %8'ini kapsadığı tahmin ediliyor.

Hükümet, acil askeri alımları finanse etmek amacıyla 18 Ekim'de eğitim, sağlık ve ulaştırma bakanlıklarının bütçelerinden yaklaşık 840 milyon dolarlık kesinti yapılması kararı aldı.

Ekonomik Göstergeler ve Büyüme Tahminleri

Savaşın ağır faturasına rağmen Uluslararası Para Fonu (IMF), İsrail ekonomisinin bu yılki büyüme tahminini %3,5'ten %4,5'e yükseltti. Bu oran, OECD ülkeleri arasındaki en yüksek büyüme hızı olarak dikkat çekiyor. Büyümedeki bu esneklik; güçlü bankacılık sektörü, Merkez Bankası'nın 237 milyar dolarlık döviz rezervi desteği ve doğalgaz üretimi sayesinde enerji şoklarının sınırlı kalmasına bağlanıyor.

Haredi Toplumu ve Askerlik Tartışması

Seçimlerin ve ekonomik tartışmaların odak noktalarından biri de Ultra-Ortodoks (Haredi) erkeklerin askerlikten muafiyeti konusu. İsrail Merkez Bankası hesaplamalarına göre, her yıl 7.500 Haredi erkeğin orduya katılması, yedek asker ihtiyacını azaltarak ekonomiye yıllık 9 milyar şekel (2,84 milyar dolar) tasarruf sağlayabilir. Capital Economics analistleri, Haredi toplumunun iş gücüne ve orduya katılımının artırılması durumunda 2030'lu yıllara kadar İsrail'in potansiyel yıllık ekonomik büyümesinin yarım puan artabileceğini öngörüyor. Ancak an itibarıyla Haredi toplumundaki genç erkekler askerlik yapmayı kabul etmiş değil. İsrail hükümeti, bunu nasıl kabul ettireceğini kara kara düşünüyor.