İran Hürmüz’de tanker saldırılarını artırdı: Petrol akışı toparlanırken risk yeniden yükseliyor

İran, Hürmüz Boğazı'ndan geçen tankerlere yönelik saldırılarını yeniden artırırken, dünyanın en önemli enerji geçiş noktasındaki petrol sevkiyatı savaş öncesi seviyelere yaklaşıyor. Artan saldırılar kırılgan arz toparlanmasını tehdit ederken Brent petrol yeniden 101 doların üzerine çıktı. Hürmüz'deki güvenlik riskleri navlun maliyetlerini de tarihi seviyelere taşıdı.

İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen tankerlere yönelik saldırılarında son günlerde belirgin bir artış yaşanıyor.

UK Maritime Trade Operations (UKMTO), yalnızca bu ay Hürmüz Boğazı'nda dokuz saldırı rapor etti. Bu rakam, eylül ayının tamamında Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi'nde bildirilen saldırıların yarısına denk geliyor.

Üstelik eylül ayındaki saldırıların dördü ayın son iki gününde gerçekleşmişti. Bu tablo, son günlerde deniz trafiğine yönelik saldırıların hızlandığına işaret ediyor.

Petrol sevkiyatı savaş öncesi seviyelere yaklaşıyor

Saldırıların artması, Hürmüz'deki petrol trafiğinin aylardır süren toparlanmasının kritik bir aşamaya ulaştığı döneme denk geldi.

Yaz başından bu yana boğazdan geçen petrol miktarı istikrarlı biçimde artıyor. Bazı Wall Street bankaları geçen hafta sevkiyatların savaş öncesi seviyelere yaklaştığını belirtirken, Londra'daki Energy Intelligence Forum'a katılan büyük emtia ticaret şirketleri mevcut Orta Doğu petrol akışlarının savaş öncesinin yaklaşık %80'ine ulaştığını tahmin etti.

Bu toparlanma Brent petrolün kısa süreliğine 100 doların altına gerilemesinde önemli rol oynamıştı.

Ancak saldırıların yeniden yoğunlaşması bu kazanımların ne kadar kalıcı olduğu konusunda soru işaretleri yaratıyor.

Brent yeniden 101 doların üzerinde

Petrol fiyatları çarşamba günü yeniden yükseldi.

Aralık vadeli Brent petrol yaklaşık %0,9 artışla 101,52 dolar, kasım vadeli ABD tipi WTI ise %0,8 yükselişle 90,16 dolar civarında işlem gördü.

Yatırımcılar bir taraftan Hürmüz'deki artan petrol akışını, diğer taraftan İran'ın tankerlere yönelik saldırılarındaki hızlanmayı fiyatlıyor.

Yemen'deki İran destekli Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik saldırılarının yoğunlaşması da petrol piyasasındaki jeopolitik risk primini artırıyor.

Hürmüz'deki yeni saldırılar arz toparlanmasını tehdit ediyor

Denizcilik güvenliği uzmanları ve sektör yöneticileri, son saldırı dalgasının Hürmüz'den geçen petrol miktarında yeniden düşüşe yol açıp açmayacağının henüz bilinmediğini belirtiyor.

Savaş boyunca tankerler farklı yoğunluklarda saldırıya uğradı. Geçmişte saldırıların arttığı dönemlerde petrol sevkiyatında kısa süreli düşüşler yaşanmış, ancak sonraki günlerde yükselen hacimler kayıpların önemli bölümünü telafi etmişti.

Sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) taşımacılığında da son haftalarda sınırlı bir toparlanma görülüyordu.

Ancak LNG taşımacılığının petrol kadar hızlı toparlanması daha zor. LNG, yakıtı son derece düşük sıcaklıklarda taşıyabilen daha küçük ve özel bir gemi filosuna bağımlı.

“İran'ın silahı korku ve belirsizlik”

Risk yönetimi şirketi Marisks'in CEO'su Dimitris Maniatis, İran'ın Hürmüz üzerindeki kontrolünü artırmak için doğrudan bütün gemileri durdurmasına gerek olmadığını savundu.

Maniatis'e göre Tahran'ın kullandığı temel araç “korku ve belirsizlik.”

İran'ın her gemiyi durdurmasının gerekmediğini belirten Maniatis, denizcilik sektörünün “sıradaki geminin herhangi bir gemi olabileceğine” inanmasının yeterli olduğunu ifade etti.

Bu psikolojik baskı, gemi sahiplerinin Hürmüz'den geçme isteğini azaltırken sigorta ve navlun maliyetlerini de hızla yukarı çekiyor.

Tankerlerin büyük bölümü sinyallerini kapatıyor

Hürmüz'den geçen tankerlerin çoğu Umman kıyılarına yakın bir koridor kullanıyor.

Gemiler genellikle dijital konum sinyallerini kapatarak seyrediyor. Bu nedenle petrol ticareti yapan şirketler ve analistler boğazdan gerçekte ne kadar petrol geçtiğini hesaplayabilmek için uydu görüntülerini ve alternatif denizcilik verilerini incelemek zorunda kalıyor.

Salı günü Umman Savunma Bakanlığı, saldırıya uğradıktan sonra yangın çıkan On Peace adlı ticari gemiden 10 mürettebatın kurtarıldığını açıkladı.

Gemi verilerine göre On Peace bir petrol tankeri.

Hürmüz'den geçmenin maliyeti rekor kırdı

Artan saldırılar navlun fiyatlarında da yeni bir sıçramaya yol açtı.

Baltic Exchange verilerine göre Basra Körfezi'nden Çin'e petrol taşımanın günlük maliyeti pazartesi günü 1,3 milyon dolarla tarihi rekor seviyeye çıktı.

Aynı rota için navlun maliyeti geçen yıl ortalama günlük 60 bin dolar civarındaydı.

Böylece taşıma maliyetleri yaklaşık bir yılda 20 kattan fazla artmış oldu.

Bu olağanüstü yükselişin temel nedeni, Hürmüz Boğazı'ndan geçmeye istekli gemi sahiplerinin sayısının giderek azalması.

Suudi Arabistan cephesinde de gerilim artıyor

Petrol piyasasının karşı karşıya olduğu risk yalnızca İran'ın tanker saldırıları değil.

Yemen'deki İran destekli Husiler ile Suudi Arabistan arasındaki çatışmaların yoğunlaşması da yeni arz kesintisi endişelerine yol açıyor.

Suudi havacılık otoritesinin açıklamasına göre ülkenin Jazan ve Najran'daki havalimanları iki ayrı saldırının hedefi oldu.

Buna karşılık Suudi Arabistan'ın alternatif petrol ihracat güzergâhlarından biri olan Doğu-Batı Boru Hattı'ndaki akış yükseliyor.

Suudi Enerji Bakanı Prens Abdülaziz bin Selman'a göre boru hattından pompalanan petrol miktarı salı sabahı itibarıyla 5,8 milyon varile ulaştı.

Alternatif güzergâhların devreye girmesi Hürmüz'deki arz kaybının etkisini sınırlamaya yardımcı oluyor.

ABD-İran görüşmelerinde Hürmüz pazarlığı

Hürmüz'deki gelişmeler aynı zamanda Washington ile Tahran arasındaki diplomatik temasların merkezinde yer alıyor.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran ile yürütülen görüşmelerde rol oynadığını belirterek, boğazın yeniden tamamen açılması ve savaşın sona ermesi için yapılacak herhangi bir anlaşmanın İran'ın uranyum zenginleştirme kapasitesini azaltmasını gerektireceğini söyledi.

Vance, ABD'nin İran Cumhurbaşkanı ve Dışişleri Bakanı ile temas halinde olduğunu, ancak İran'da nihai kararları kimin verdiğinin net olmadığını ifade etti.

Kış yaklaşırken enerji fiyatları daha kritik

Hürmüz'den geçen enerji miktarı, özellikle Kuzey Yarımküre'de kış yaklaşırken petrol ve doğal gaz fiyatlarının seyri açısından kritik önem taşıyor.

Enerji fiyatlarındaki son yükseliş, küresel enflasyonun daha uzun süre yüksek kalabileceği ve büyük merkez bankalarının daha sıkı para politikalarına yönelmek zorunda kalabileceği endişelerini artırıyor.

Tüketici ülkeler geçen hafta piyasayı rahatlatmak amacıyla milyonlarca varillik stratejik petrol rezervini serbest bırakma planları açıklarken, ABD Başkanı Donald Trump da ara seçimler öncesinde ülkedeki akaryakıt fiyatlarını düşürecek seçenekleri değerlendiriyor.

Bu nedenle Hürmüz'deki petrol akışının yeniden gerilemesi yalnızca enerji piyasası için değil, küresel enflasyon ve faiz görünümü açısından da yeni bir risk oluşturacak.

Şimdilik petrol arzındaki toparlanma sürüyor. Ancak saldırıların hızlanması, Hürmüz'deki normalleşmenin ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gösteriyor.

Bloomberg, CNBC