İran'dan ABD ve İsrail'e büyük tehdit: Askeri üslerin yakınındaki barajlar, limanlar ve santraller hedef sayılabilir
İran, ABD ve İsrail üsleri yakınındaki baraj, liman ve santralleri çift kullanımlı sayabileceği uyarısında bulundu. Brent petrol 93 doları aştı.
17 Kasım 2026

İran Meclis Başkanı ve başmüzakereci Muhammed Bakır Kalibaf, ABD ve İsrail'e yönelik sert bir uyarıda bulundu. Kalibaf, Amerikan veya İsrail askeri üslerinin yakınında bulunan baraj, liman ve elektrik santrallerinin de "çift kullanımlı tesis" olarak değerlendirilebileceğini açıkladı. Tahran'ın açıklaması, İran'daki barajların füze tesisleriyle bağlantılı olabileceğini öne süren New York Times haberinin ardından geldi. Bölgede tanker saldırıları ve askeri gerilim sürerken Brent petrol 93 doların üzerine çıktı.
İran'dan yeni tehdit: Sivil altyapı da askeri hedef sayılabilir
ABD ve İsrail'in İran'a karşı başlattığı savaşın ardından Orta Doğu'da gerilim yeniden yükseliyor.
İran Meclis Başkanı ve nükleer müzakerelerde başmüzakereci olarak görev yapan Muhammed Bakır Kalibaf, ABD ve İsrail askeri üslerinin yakınındaki sivil altyapı tesislerinin askeri amaçlarla da kullanılıyor kabul edilebileceğini belirtti.
Kalibaf'ın açıklaması, New York Times'ın İran'daki bazı barajların füze üslerine destek sağlamak amacıyla inşa edilmiş olabileceğine ilişkin haberine yanıt niteliği taşıyor.
Sosyal medya platformu X üzerinden açıklama yapan Kalibaf, ABD ve İsrail'in İran'daki sivil altyapıya yönelik değerlendirmelerine aynı mantıkla karşılık vereceklerini ifade etti.
Kalibaf, şu ifadeleri kullandı:
"Bir sonraki sivil altyapı saldırısı dalgasına hazırlanırken uzmanları New York Times'a, 'İran'ın füze tesislerinin yakınındaki barajlar çift kullanımlıdır' diyor. Güzel. Yeni kural şu: ABD veya İsrail üssünün yakınındaki her baraj, liman veya elektrik santrali çift kullanımlıdır. Sizin mantığınızı tutarlı ve eşit biçimde uygulayacağız."
Açıklama, İran'ın askeri tesislerin yakınında bulunan sivil altyapıyı potansiyel hedef olarak değerlendirebileceği yönünde bir uyarı olarak yorumlandı.
Ancak Kalibaf, belirli bir tesisin hedef alınacağını veya yeni bir saldırı emri verildiğini açıklamadı.
New York Times: İran'daki barajlar füze programıyla bağlantılı olabilir
Gerilimi artıran tartışmanın merkezinde New York Times'ın İran'daki su altyapısı ve füze tesisleri arasındaki olası bağlantıları ele alan haberi bulunuyor.
Gazeteye konuşan bazı uzmanlar, İran'ın geniş baraj ve su transferi ağının yalnızca sivil ihtiyaçlar için değil, askeri altyapıyı desteklemek amacıyla da geliştirilmiş olabileceğini ileri sürdü.
ABD ve İsrail'in bu yıl gerçekleştirdiği hava saldırılarında hedef alınan bazı gizli füze tesislerinin, barajların bulunduğu bölgelerle örtüşmesi bu iddialara dayanak gösterildi.
Ancak New York Times, İran'ın füze programını çevreleyen gizlilik nedeniyle söz konusu bağlantının henüz varsayımsal düzeyde olduğunu vurguladı.
Dolayısıyla barajların füze tesislerini desteklemek amacıyla inşa edildiğine ilişkin kesin bir bulgu ortaya konulmuş değil.
İran'da en az 533 baraj tespit edildi
Hamburg Teknoloji Üniversitesi'nde su güvenliği alanında çalışan Nima Shokri, ekibiyle birlikte İran'da en az 533 barajı takip ettiklerini açıkladı.
Shokri, ABD ve İsrail'in hava saldırılarının gerçekleştiği bölgelerle hazırladıkları baraj haritası arasında dikkat çekici bir coğrafi örtüşme gözlemlediğini belirtti.
Ancak uzman, İran gibi su kıtlığı yaşayan bir ülkede barajların hayati sivil işlevler üstlendiğini de vurguladı.
Barajlar, içme suyu temini, tarımsal sulama ve enerji üretimi açısından kritik öneme sahip.
Eski İsrail askeri istihbarat analisti Danny Citrinowicz ise New York Times'a yaptığı değerlendirmede, İran'ın füze tesislerini ulusal altyapı sistemlerinden bağımsız tutmak için güçlü nedenleri bulunduğunu söyledi.
Bu görüş, barajlarla füze tesisleri arasında doğrudan bir bağlantı bulunduğu iddialarına karşı farklı bir değerlendirme ortaya koyuyor.
Çift kullanımlı tesis tartışması neden önemli?
Uluslararası insancıl hukukta "çift kullanımlı" kavramı, hem sivil hem de askeri amaçlarla kullanılabilen altyapı ve tesisleri ifade ediyor.
Ancak bir tesisin askeri üsse yakın olması, tek başına onu meşru askeri hedef haline getirmiyor.
Bir sivil tesisin hedef alınabilmesi için askeri harekâta etkin katkı sağlaması ve imhasının veya etkisiz hale getirilmesinin somut bir askeri avantaj sunması gibi hukuki koşulların değerlendirilmesi gerekiyor.
Ayrıca sivillere verilebilecek zarar ile beklenen askeri avantaj arasında orantılılık ilkesi uygulanıyor.
Bu nedenle Kalibaf'ın açıklaması, ABD ve İsrail'e yönelik siyasi ve askeri bir uyarı niteliği taşırken, sivil altyapının otomatik olarak meşru hedef sayılabileceği anlamına gelmiyor.
İran Dışişleri Bakanlığı'ndan Rubio'ya sert tepki
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun uluslararası hukukla ilgili açıklamalarına sert tepki gösterdi.
Rubio'nun Uluslararası Ceza Mahkemesi'ni eleştirirken kullandığı, "Kılıç taşıyan adamlara yasaları hatırlatmayın" anlamındaki sözlerine yanıt veren Bekayi, ABD yönetimini hukukun üstünlüğünü göz ardı etmekle suçladı.
Bekayi, X üzerinden yaptığı açıklamada, ABD'nin askeri gücünü hukukun üzerinde görmesi halinde bunun IŞİD'in yaklaşımından nasıl ayrılacağını sorguladı.
İranlı sözcü ayrıca Adolf Hitler'in 1933 Reichstag yangınının ardından ulusal güvenlik gerekçesiyle temel hakları askıya almasını hatırlattı.
Bekayi, İran'a karşı yürütülen savaşın ahlaki ve ulusal güvenlik gerekçeleriyle savunulmasına karşın, bu gerekçeleri ileri süren gücün kendisini hesap verebilirliğin dışında tuttuğunu savundu.
Uluslararası düzenin, güçlü devletlerin kendileri için talep ettikleri hakları başkalarına tanımaması halinde çözülmeye başlayacağını söyledi.
Bekayi, Amerikan halkının Rubio'nun sözlerini ciddi bir alarm işareti olarak değerlendirmesi gerektiğini ifade etti.
Basra Körfezi'nde saldırılar sürüyor
İran ile ABD ve İsrail arasındaki sert açıklamalar, Basra Körfezi'nde güvenlik risklerinin devam ettiği bir dönemde geldi.
Aktarılan bilgilere göre İran'a ait insansız hava araçları, Bahreyn'deki bir ABD askeri radar sistemini hedef aldı.
Hürmüz Boğazı'nda ise iki kez vurulan bir geminin mürettebatına ulaşılamadığı bildirildi.
Söz konusu olaylar, bölgedeki enerji taşımacılığı ve deniz güvenliğine ilişkin endişelerin tamamen ortadan kalkmadığını gösteriyor.
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin en önemli geçiş noktalarından biri olması nedeniyle askeri gelişmelere karşı son derece hassas bir bölge olmaya devam ediyor.
Petrol fiyatlarında sınırlı yükseliş: Brent 93 doları aştı
Orta Doğu'daki güvenlik gelişmeleri petrol fiyatlarını da etkiliyor.
Salı günü petrol fiyatları, tanker saldırılarına ilişkin endişeler ve ABD ham petrol stoklarının azalacağı beklentileriyle sınırlı yükseliş kaydetti.
ABD doğu saatiyle 12.02 itibarıyla:
Brent petrol: 82 sent, yüzde 0,89 artışla 93,26 dolar.
WTI ham petrol: 84 sent, yüzde 0,98 artışla 86,56 dolar.
Ancak günlük yükselişe rağmen petrol fiyatları kasım ayında sert gerileme kaydetti.
Brent petrolün aylık kaybı yüzde 21'e ulaşırken, WTI petrol yüzde 17 değer kaybetti.
Petrol piyasasında bir yandan askeri saldırıların yarattığı arz kesintisi riski, diğer yandan Orta Doğu'dan ihracatın toparlanmasıyla oluşabilecek arz fazlası beklentileri fiyatlamaları etkiliyor.
Uluslararası Enerji Ajansı: Petrol piyasası yeniden arz fazlasına dönecek
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), cuma günü yayımladığı değerlendirmede küresel petrol piyasasının 2026'nın son çeyreğinde yeniden arz fazlasına geçeceğini öngördü.
Ajansa göre Orta Doğu'dan petrol ihracatının toparlanma hızı, küresel petrol talebindeki artışı geride bırakıyor.
Bu gelişme, İran savaşı sırasında petrol fiyatlarına eklenen jeopolitik risk priminin bir bölümünün ortadan kalkmasına katkıda bulunuyor.
Petrol taşımacılığında navlun maliyetlerinin sert biçimde gerilemesi de bu eğilimi destekliyor.
Basra Körfezi'ndeki üreticilerin ihracat hacimlerini savaş öncesindeki seviyelere yaklaştırması, deniz taşımacılığına ilişkin risk priminin azalmasında etkili oldu.
Bununla birlikte tanker saldırılarının sürmesi, petrol arzının tamamen normalleştiği anlamına gelmiyor.
Petrol piyasasında iki zıt güç etkili
Küresel petrol piyasası, birbirine zıt iki temel gelişmenin etkisi altında bulunuyor.
Bir tarafta Orta Doğu'dan ihracatın toparlanması ve arz fazlası beklentileri fiyatları aşağı çekiyor.
Diğer tarafta ise tanker saldırıları, Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik sorunları ve İran ile ABD arasındaki gerilim petrol fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturuyor.
ABD'de ham petrol stoklarının düşeceği beklentisi de kısa vadeli fiyat hareketlerini destekleyen unsurlar arasında yer alıyor.
Bu nedenle petrol fiyatları, kasım ayındaki büyük düşüşün ardından bölgedeki askeri gelişmelere duyarlı kalmaya devam ediyor.
OPEC+ 2027 üretim politikasını belirlemeye hazırlanıyor
Petrol piyasasının gündemindeki bir diğer önemli başlık ise OPEC ve OPEC+ üretim politikaları.
OPEC üyeleri pazartesi günü çevrim içi bir toplantı gerçekleştirerek ülkelerin sürdürülebilir azami üretim kapasitelerine ilişkin değerlendirmeleri ele aldı.
Bu çalışma, 2027 ve sonrasındaki üretim kotalarının belirlenmesinde kullanılacak.
Rusya'nın da dahil olduğu daha geniş OPEC+ üretici grubu ise 29 Kasım'da toplanarak 2027 yılı üretim politikasını görüşecek.
Toplantı, küresel petrol piyasasında arz fazlası beklentilerinin güçlendiği ve Orta Doğu'daki güvenlik risklerinin devam ettiği bir dönemde gerçekleştirilecek.
Üretici ülkelerin alacağı kararlar, petrol fiyatlarının gelecek yılki seyrinde önemli rol oynayacak.
İran'ın tehdidi enerji altyapısına yönelik riskleri yeniden gündeme taşıdı
Kalibaf'ın ABD ve İsrail askeri üslerinin yakınındaki baraj, liman ve elektrik santrallerini çift kullanımlı tesis olarak değerlendirebilecekleri yönündeki açıklaması, savaşın sivil altyapıya yayılabileceği endişelerini artırdı.
İran yönetimi, New York Times'ın barajlarla füze tesisleri arasında olası bağlantılar kuran haberine karşılık, benzer değerlendirmelerin ABD ve İsrail'in bölgedeki altyapısı için de yapılabileceğini savunuyor.
Ancak haberde öne sürülen bağlantılar kesinleşmiş değil ve askeri üslerin yakınındaki sivil tesislerin otomatik olarak askeri hedef sayılması uluslararası hukuk açısından geçerli bir yaklaşım oluşturmuyor.
Orta Doğu'da tanker saldırılarının sürmesi ve tarafların karşılıklı açıklamaları, petrol ihracatındaki toparlanmaya rağmen bölgesel güvenlik risklerinin devam ettiğini ortaya koyuyor.
Bloomberg,Turkiye Today
Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?
Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com
Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.
Piyasalarda yalnız değilsiniz
Bu haberle ilgili detaylı rapor ve analizlere, uzman desteğiyle Akanak Insights'a ulaşın.




