Hürmüz Krizinde Küresel Enerji Sınavı: Arz Şoku Alternatif Rotalar ve Stoklarla Aşılmaya Çalışılıyor

Küresel enerji piyasaları, Hürmüz Boğazı'nda yaşanan büyük kesintinin ardından tarihinin en ağır sınavlarından birini verdi. Krizin en yoğun hissedildiği dönemde küresel petrol ve doğal gaz arzının yüzde 14'ü sekteye uğrarken, ortaya çıkan devasa arz açığı alternatif boru hatları, stratejik stoklar ve talepteki sert düşüş sayesinde dengelendi.

Uluslararası danışmanlık şirketi McKinsey tarafından hazırlanan rapora göre, kriz öncesinde küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20'si ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin beşte biri Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşiyordu. Yaşanan kesinti, 1970'lerdeki petrol krizlerinin yarattığı etkinin iki katı, Rusya-Ukrayna Savaşı'nın 2022'deki pik noktasına kıyasla ise altı kat daha ağır bir tablo ortaya çıkardı. Kesintiden etkilenen toplam enerji arzının yüzde 91'ini petrol oluştururken, LNG'nin toplam gaz tüketimindeki payının görece düşük kalması nedeniyle gaz tarafındaki doğrudan etki yüzde 3 ile sınırlı kaldı.

Günlük 15,5 Milyon Varillik Açık Nasıl Kapatıldı?

2025'in son çeyreğinde günlük ortalama 21 milyon varil petrolün geçtiği Hürmüz Boğazı'ndan, krizin zirve noktasında yalnızca 3,3 milyon varillik geçiş sağlanabildi. Çin başta olmak üzere kriz öncesi stok alımlarının durmasıyla birlikte, küresel piyasada günlük yaklaşık 15,5 milyon varillik rekor bir arz-talep açığı meydana geldi. Bu devasa boşluk üç ana mekanizmayla yönetildi:

• Alternatif Rotalar ve Üretim Artışı (%35): Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı ile BAE'nin Fucayra hattının maksimum kapasiteyle kullanılmasıyla günlük 4,7 milyon varil petrol Hürmüz baypas edilerek piyasaya sunuldu. ABD, Brezilya, Kazakistan ve Venezuela gibi bölge dışı üreticiler de günlük 500 bin varillik ilave üretim katkısı sağladı.

• Stratejik Stokların Kullanımı (%20): Piyasadaki sıkışıklığı gidermek adına küresel stoklardan günlük 3,5 milyon varil petrol çekildi. Bunun 2,5 milyon varilini Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyeleri koordineli olarak karşılarken, 1 milyon varili Çin'in ulusal stoklarından sağlandı.

• Tüketim Düşüşü (%45): Yüksek fiyatlar ve tedarik kısıtları nedeniyle küresel petrol tüketiminde günlük 6,8 milyon varillik zorunlu bir düşüş yaşandı ve piyasa bu yolla dengelenebildi.

Stoklar Eridi, Rafinaj Baskısı Fiyatları Tırmandırdı

Alınan acil önlemler krizin ilk dalgasını yatıştırsa da küresel enerji altyapısındaki kırılganlıkların derinleştiği belirtiliyor. Ağustos sonu itibarıyla küresel rezervlerden kullanılan yaklaşık 500 milyon varil petrol, tüm dünya ekonomisinin yaklaşık beş günlük toplam tüketimine denk geliyor.

Diğer yandan, Körfez'deki tesislerin doğrudan zarar görmesi ve Boğaz'daki aksamalar nedeniyle bölge rafinerilerindeki üretim dörtte birden fazla düştü. Temmuz ortasında Rusya'da günlük 2 milyon varillik rafineri kapasitesinin devre dışı kalması ve Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı hattının eylül ayında saldırılar nedeniyle geçici olarak kapatılması, alternatif güzergahların da yüksek jeopolitik risk taşıdığını gözler önüne serdi.

2030 Hedefi: Alternatif Kapasiteyi 13 Milyon Varile Çıkarmak

Raporda, gelecekte yaşanabilecek olası bir Hürmüz krizinde riskleri minimize etmek adına masada olan projelere dikkat çekildi. Kriz öncesinde Hürmüz'ü baypas eden boru hatlarında 4,5 milyon varil olan yedek kapasitenin, kriz sonrası gündeme gelen yeni projelerle birlikte 2030 yılına kadar günlük 13 milyon varile ulaştırılabileceği öngörülüyor.

Gündemdeki kritik projeler arasında şunlar yer alıyor:

• Irak-Türkiye hattının yeniden etkinleştirilmesi,

• Suudi Arabistan Doğu-Batı hattının kapasite artırımı,

• BAE iç sahalarını doğrudan Fucayra Limanı'na bağlayacak üçüncü bir boru hattı.

Bu adımların atılması halinde, 2030'da yaşanabilecek benzer bir şokta kriz öncesi akışın yüzde 35 ila 70'inin (günlük 7 ila 15,5 milyon varil) telafi edilebileceği belirtiliyor. Uzmanlar, küresel enerji güvenliğinin bağımlılıkları tamamen yok etmekten ziyade; stratejik stoklar, yeni ticaret rotaları, temiz enerji yatırımları ve talep yönetimiyle risklerin çok boyutlu yönetilmesinden geçtiğini vurguluyor.