IEA: İran savaşı sonrası petrol piyasasında ilk kez arz fazlası oluştu

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), ABD ve İsrail'in İran'a karşı başlattığı savaşın ardından küresel petrol piyasasında ilk kez arz fazlası oluştuğunu açıkladı. Ekim ayında dünya petrol arzı talebi günlük yaklaşık 2 milyon varil aşarken, Körfez ülkelerinin ihracatındaki hızlı toparlanma piyasadaki dengeleri değiştirdi. IEA, yılın son çeyreğinde günlük 1,7 milyon varil arz fazlası bekliyor. Brent petrolün 126 dolardan 90 doların altına gerilemesi enerji piyasalarındaki yeni dönemin en dikkat çekici gelişmesi oldu.

Petrol piyasasında savaşın başlangıcından bu yana ilk kez arz fazlası

Küresel enerji piyasalarında İran savaşının yarattığı arz şoku hafiflemeye başladı. Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) son değerlendirmesine göre, petrol arzı savaşın başlamasından bu yana ilk kez küresel talebin üzerine çıktı.

Paris merkezli kuruluş, ekim ayında dünya petrol arzının talebi günlük yaklaşık 2 milyon varil aştığını bildirdi.

IEA, Körfez ülkelerinden yapılan petrol ihracatının küresel petrol talebinden çok daha hızlı toparlandığını belirtti.

Ajansın değerlendirmesinde, küresel petrol piyasasının yeniden dengelenmeye başladığına ilişkin ilk işaretlerin görüldüğü vurgulandı.

Bununla birlikte IEA, toparlanmanın henüz başlangıç aşamasında olduğuna işaret ediyor. Orta Doğu'daki askeri ve siyasi gelişmeler, petrol arzının sürekliliği açısından önemli riskler oluşturmaya devam ediyor.

Hürmüz Boğazı'ndaki kesintiler küresel enerji piyasasını sarstı

ABD ve İsrail'in İran'a karşı başlattığı savaş, yıl boyunca küresel petrol piyasasında ciddi arz kesintilerine neden oldu.

Çatışmaların en önemli ekonomik etkilerinden biri, dünya enerji ticaretinin kritik geçiş noktalarından Hürmüz Boğazı'nda yaşanan sevkiyat sorunları oldu.

Normal koşullarda dünya petrol ve gaz arzının yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan taşınıyor.

Savaş nedeniyle tanker hareketlerinin aksaması ve sevkiyatların durma noktasına gelmesi, petrol fiyatlarının hızla yükselmesine yol açtı.

Uluslararası petrol ticaretinde Hürmüz Boğazı'nın taşıdığı önem, bölgedeki askeri gelişmelerin yalnızca Körfez ülkelerini değil, enerji ithalatçısı ekonomileri de doğrudan etkilemesine neden oldu.

Sevkiyatlarda yaşanan aksaklıklar, enerji arzının güvenliği ve stratejik petrol rezervlerinin kullanımı konularını yeniden uluslararası gündemin üst sıralarına taşıdı.

Brent petrol 72 dolardan 126 dolara yükseldi, ardından sert geriledi

Savaşın petrol fiyatları üzerindeki etkisi yılın ilk aylarından itibaren belirginleşti.

Uluslararası petrol fiyatlarında gösterge kabul edilen Brent ham petrolü, çatışmalar başlamadan önce şubat ayında yaklaşık 72 dolardan işlem görüyordu.

Savaşın yarattığı arz endişeleri ve Hürmüz Boğazı'ndaki kesintiler sonucunda Brent petrolün fiyatı nisan ayı sonunda 126 dolara kadar yükseldi.

Böylece petrol fiyatlarında birkaç ay içerisinde çok güçlü bir artış yaşandı.

Ancak Körfez ihracatının toparlanması ve savaşın geleceğine ilişkin açıklamalarla birlikte fiyatlar daha sonra gerilemeye başladı.

Brent petrol bu hafta 89,66 dolara kadar düşerek ağustos ayı sonundan bu yana en düşük seviyesini gördü.

Fiyatlardaki düşüşte ABD Başkanı Donald Trump'ın İran savaşının fiilen sona erdiğini söylemesi de etkili oldu.

Trump'ın açıklamaları, piyasalarda çatışmaların yeniden genişleme ihtimaline ilişkin beklentileri etkiledi.

Bununla birlikte Brent petrol cuma günü yaklaşık 95 dolardan işlem görüyordu.

Bu seviye, savaş öncesindeki 72 dolarlık fiyatın hâlâ belirgin biçimde üzerinde bulunuyor.

Dolayısıyla son haftalardaki gerilemeye rağmen petrol piyasasında savaşın yarattığı fiyat artışının tamamen ortadan kalktığını söylemek mümkün değil.

IEA yılın son çeyreğinde günlük 1,7 milyon varil arz fazlası bekliyor

IEA'nın petrol piyasasına ilişkin tahminlerindeki en önemli değişiklik, yılın son çeyreğine yönelik arz-talep dengesinde yaşandı.

Ajans, ekim-aralık döneminde küresel petrol arzının günlük ortalama 105 milyon varile ulaşmasını bekliyor.

Bu miktar, aynı dönem için öngörülen petrol talebinin günlük 1,7 milyon varil üzerinde bulunuyor.

IEA daha önce yılın son çeyreğinde petrol arzının talebin altında kalacağını tahmin ediyordu.

Son değerlendirmede ise piyasanın açık vermek yerine arz fazlasına geçeceği öngörülüyor.

Bu değişimde Körfez ülkelerinin petrol ihracatındaki toparlanma önemli rol oynuyor.

Savaşın ilk aylarında sevkiyatların aksaması nedeniyle piyasaya ulaşamayan petrolün yeniden uluslararası ticarete konu olması, küresel arzı artırıyor.

Buna karşılık petrol talebindeki zayıflama, arz fazlasının büyümesine katkıda bulunuyor.

IEA'nın tahminleri, savaş nedeniyle oluşan petrol kıtlığının yerini kısa vadede daha rahat bir arz görünümüne bırakabileceğine işaret ediyor.

Stratejik petrol rezervleri üzerindeki baskı azalıyor

Küresel petrol arzındaki toparlanma, savaş sırasında kullanılan acil durum petrol stokları açısından da önem taşıyor.

İran savaşı boyunca petrol sevkiyatlarında yaşanan kesintiler, enerji arzını güvence altına almak amacıyla stratejik rezervlerin devreye alınmasına neden oldu.

Bu süreçte kullanılan stoklar, ülkelerin gelecekteki olası arz kesintilerine karşı sahip oldukları tamponları azalttı.

IEA, üye ülkelerin daha önce piyasaya sunmayı taahhüt ettiği acil durum petrol stoklarından kalan miktarın serbest bırakılmasının hızlandırılacağını açıkladı.

Ajansın verdiği bilgiye göre şubat ayı sonuna kadar piyasaya 71 milyon varil daha petrol sağlanacak.

Söz konusu stoklar rafinerilerde, petrol terminallerinde, elektrik santrallerinde ve Kuzey Denizi'ndeki açık deniz sahalarında tutuluyor.

Rezervlerden yapılacak ilave sevkiyatlar, küresel petrol arzının desteklenmesine katkıda bulunacak.

Bununla birlikte stratejik stokların kullanılması, ilerleyen dönemde rezervlerin yeniden doldurulması ihtiyacını da gündemde tutuyor.

OPEC+ üretimi savaş öncesi seviyelere yaklaşıyor

Küresel petrol arzındaki toparlanmanın bir başka göstergesi, OPEC+ üretimindeki artış oldu.

Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü ve müttefiklerinden oluşan OPEC+, ekim ayında günlük 41 milyon varil ham petrol ürettiğini açıkladı.

Bu miktarın savaş öncesi üretim seviyesinin yüzde 97'sine karşılık geldiği belirtildi.

Veriler, üretimin çatışmalar sırasında yaşanan kesintilerin ardından önemli ölçüde toparlandığını gösteriyor.

OPEC+ ülkelerinin üretim kapasitesini yeniden devreye alması, Körfez bölgesindeki ihracat akışının normalleşmesiyle birlikte küresel petrol arzını destekliyor.

Ancak üretimdeki toparlanma, bölgedeki güvenlik risklerinin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.

Orta Doğu'da petrol tankerlerine yönelik saldırılarla ilgili endişeler devam ediyor.

Ayrıca İranlı üst düzey yetkililerin ABD'nin yeni askeri saldırılar planlıyor olabileceğini düşündüklerine ilişkin haberler, jeopolitik belirsizliğin sürdüğünü ortaya koyuyor.

Bu nedenle petrol fiyatları yalnızca arz ve talep verilerinden değil, bölgedeki askeri gelişmelerden de etkilenmeye devam ediyor.

Küresel petrol talebinde günlük 2,68 milyon varillik düşüş beklentisi

IEA'nın raporunda dikkat çeken bir başka gelişme, küresel petrol tüketimindeki gerileme oldu.

Ajans, dünya petrol talebinin bu yıl günlük 2,68 milyon varil azalarak 103,2 milyon varile düşmesini bekliyor.

Bu tahmin, küresel petrol piyasasındaki arz fazlasının yalnızca üretimdeki toparlanmadan kaynaklanmadığını gösteriyor.

Yüksek enerji fiyatları, ulaşım sektöründeki teknolojik dönüşüm ve yakıt verimliliğindeki artış da talep üzerinde baskı oluşturuyor.

IEA'ya göre özellikle araç yakıtlarına yönelik talep, yüksek fiyatlardan ve elektrikli araçların yaygınlaşmasından etkileniyor.

Otomobil ve diğer taşıtlarda yakıt verimliliğinin artması da petrol tüketimini sınırlayan faktörler arasında bulunuyor.

Ajans, petrol talebinin gelecek yıl yeniden toparlanmasını bekliyor.

Ancak bu toparlanmaya rağmen küresel tüketimin 2025 seviyesinin altında kalacağı tahmin ediliyor.

Talepteki büyümenin ağırlıklı olarak petrokimya sektöründe kullanılan hammaddelerden kaynaklanması bekleniyor.

Bu görünüm, petrol talebinin bileşiminde de değişim yaşandığına işaret ediyor.

Petrol piyasasında arz fazlası kalıcı olacak mı?

IEA'nın son değerlendirmesi, İran savaşının başlamasından bu yana küresel petrol piyasasının ilk kez arz fazlasına geçtiğini ortaya koyuyor.

Ekim ayında günlük yaklaşık 2 milyon varile ulaşan arz fazlasının, yılın son çeyreğinde ortalama 1,7 milyon varil düzeyinde olması bekleniyor.

Körfez ihracatının hızla toparlanması, OPEC+ üretiminin savaş öncesi seviyelere yaklaşması ve küresel petrol talebindeki düşüş bu değişimin temel unsurlarını oluşturuyor.

Ancak enerji piyasalarındaki belirsizlikler sürüyor.

Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyat güvenliği, petrol tankerlerine yönelik saldırı riski ve ABD ile İran arasındaki askeri gerilimin geleceği, arz görünümünü değiştirebilecek başlıca faktörler arasında bulunuyor.

Petrol fiyatları nisan ayındaki 126 dolarlık seviyelerden önemli ölçüde gerilemiş olsa da savaş öncesi fiyatların üzerinde seyrediyor.

Bu nedenle IEA'nın açıkladığı arz fazlası, küresel enerji piyasasında önemli bir normalleşme işareti olarak değerlendirilirken, fiyatların ve sevkiyatların geleceği Orta Doğu'daki gelişmelere bağlı olmaya devam ediyor.

The Gaurdian

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.