Hürmüz’de gıda krizi alarmı: Tahıl fiyatları yüzde 80 artabilir

Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat aksaklıkları enerji piyasalarının ardından küresel gıda güvenliği açısından da ciddi bir tehdit oluşturuyor. Uluslararası Ticaret Odası’na (ICC) göre küresel gübre sevkiyatlarının yaklaşık üçte birinin geçtiği boğazdaki kesintiler, kullanılabilir gübre kapasitesini yüzde 40 azalttı. Krizin sürmesi halinde tahıl fiyatlarında yüzde 80’e varan artış yaşanabileceği uyarısı yapıldı.

İran ile ABD arasında aylardır devam eden gerilimin Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen ticareti aksatması, küresel ekonomide yeni bir risk başlığını gündeme taşıdı.

Şimdiye kadar piyasalarda dikkatler büyük ölçüde petrol ve doğalgaz arzındaki sorunlara yoğunlaşırken, Hürmüz’deki kesintilerin küresel tarım üretimi ve gıda fiyatları üzerinde de ciddi sonuçlar yaratabileceği belirtiliyor.

Uluslararası Ticaret Odası (ICC) Genel Sekreteri John Denton, Wall Street Journal’a yaptığı açıklamada, özellikle gübre arzındaki daralmanın küresel gıda güvenliği açısından giderek daha önemli bir tehdit haline geldiği uyarısında bulundu.

Küresel gübre ticaretinin üçte biri Hürmüz’den geçiyor

Hürmüz Boğazı yalnızca dünya enerji ticareti açısından değil, tarımsal üretimde kullanılan kritik girdilerin taşınması bakımından da stratejik önem taşıyor.

Denton’a göre küresel gübre sevkiyatlarının yaklaşık üçte biri Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiriliyor.

Birçok ülke gübre ve doğal gaz gibi tarımsal üretim açısından kritik girdilerin ithalatında bu güzergâha bağımlı durumda.

Boğazdaki sevkiyat aksaklıkları nedeniyle küresel piyasadaki kullanılabilir gübre kapasitesinin yaklaşık yüzde 40 azaldığı belirtiliyor.

Denton, kesintiler sonucunda küresel arzdan yaklaşık 2,7 milyon tonluk gübre hacminin çekildiğini ifade etti.

Gübre fiyatları gıda enflasyonunu tetikleyebilir

Gübre, modern tarımsal üretimin en önemli girdileri arasında bulunuyor.

Bu nedenle gübre arzındaki ciddi bir daralma yalnızca gübre fiyatlarının yükselmesi anlamına gelmiyor. Artan maliyetler doğrudan tarımsal üretime ve ardından tüketici gıda fiyatlarına yansıyabilir.

Özellikle gübre kullanımının yoğun olduğu tahıl üretiminde maliyet artışlarının çiftçilerin üretim kararlarını da etkileyebileceği belirtiliyor.

Gübre arzının uzun süre düşük kalması halinde üreticilerin kullanım miktarını azaltması, bunun da tarımsal verimlilik ve toplam üretim üzerinde aşağı yönlü baskı yaratması mümkün.

Bu durum küresel gıda arzını daha da sıkıştırabilir.

Tahıl fiyatlarında yüzde 80 artış riski

Birleşmiş Milletler bünyesinde Hürmüz Boğazı’ndaki soruna çözüm bulmak amacıyla oluşturulan görev gücünde de yer alan Denton, mevcut koşulların devam etmesi halinde temel gıda ürünlerinde çok sert fiyat artışlarının yaşanabileceği uyarısında bulundu.

Denton’a göre tahıl fiyatları yüzde 80’e kadar yükselebilir.

Böyle bir senaryo küresel gıda enflasyonunda yeni bir dalgaya neden olabilir.

Enerji fiyatlarının zaten yüksek seyrettiği bir dönemde gıda fiyatlarının da hızla yükselmesi, özellikle gelişmekte olan ülkelerde enflasyonla mücadeleyi daha da zorlaştırabilir.

En büyük risk gelişmekte olan ülkelerde

Gıda ve gübre fiyatlarındaki artıştan ilk aşamada gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerin daha sert etkilenmesi bekleniyor.

Bu ülkelerin önemli bir bölümü tarımsal girdiler açısından ithalata yüksek derecede bağımlı.

ICC’nin dikkat çektiği örneklerden biri Filipinler.

Ülke gübre ihtiyacının yaklaşık yüzde 90’ını ithalat yoluyla karşılıyor.

Dolayısıyla Hürmüz Boğazı’ndaki uzun süreli bir kesinti, benzer şekilde dışa bağımlı ülkelerde hem tarımsal üretim maliyetlerini hem de gıda fiyatlarını hızla yukarı çekebilir.

Düşük gelirli ülkeler açısından ise sorun daha ciddi boyutlara ulaşabilir. Hanehalkı bütçelerinde gıdanın payının yüksek olması nedeniyle tahıl fiyatlarındaki sert artışların satın alma gücü ve gıda güvenliği üzerindeki etkisi daha ağır olabilir.

Petrol krizinden gıda krizine

Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim bugüne kadar ağırlıklı olarak petrol piyasaları üzerinden takip edildi.

Boğaz, küresel petrol ve doğalgaz ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olması nedeniyle İran savaşı boyunca enerji fiyatlarındaki yükselişin merkezinde yer aldı.

Ancak ICC’nin uyarısı, Hürmüz’deki uzun süreli kesintilerin ekonomik etkisinin enerjiyle sınırlı kalmayabileceğini gösteriyor.

Petrol ve doğalgaz fiyatlarının yükselmesi zaten tarım sektörünün enerji, nakliye ve üretim maliyetlerini artırırken, buna gübre arzındaki daralmanın da eklenmesi küresel gıda fiyatları üzerinde çift yönlü baskı yaratabilir.

Karadeniz ve El Niño da risk oluşturuyor

ICC’ye göre Hürmüz Boğazı küresel tarım ve gıda arzının karşı karşıya olduğu tek sorun değil.

Rusya-Ukrayna savaşının Karadeniz üzerinden gerçekleştirilen tahıl ve diğer tarım ürünleri sevkiyatları üzerinde yarattığı baskı devam ediyor.

Karadeniz, dünyanın önemli tahıl ihracat güzergâhlarından biri olması nedeniyle bölgedeki sevkiyat sorunları küresel fiyatlar açısından yakından takip ediliyor.

Buna paralel olarak El Niño kaynaklı olumsuz hava koşulları da dünyanın çeşitli bölgelerinde tarımsal üretim açısından risk oluşturuyor.

Kuraklık, aşırı sıcaklık ve düzensiz yağışların tarımsal üretimi azaltması halinde, Hürmüz kaynaklı gübre sıkıntısıyla iklim koşullarının aynı anda küresel gıda arzını baskılaması mümkün.

Küresel enflasyon için yeni tehdit

Hürmüz Boğazı’ndaki kriz böylece merkez bankalarının enflasyonla mücadelesini zorlaştırabilecek yeni bir kanala dönüşebilir.

Enerji fiyatlarının yüksek seyretmesine gübre ve gıda fiyatlarında sert yükselişlerin eklenmesi, özellikle gelişmekte olan ülkelerde enflasyonun beklenenden daha uzun süre yüksek kalmasına yol açabilir.

ICC’nin uyarısına göre krizin uzaması halinde mesele yalnızca daha pahalı petrol değil, daha pahalı ve daha kıt gıda haline gelebilir.

kaynak: DUNYA