Erdoğan Suriye’ye gidiyor: Ankara-Şam hattında yeni dönem

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yakın zamanda Suriye’yi ziyaret etmesi bekleniyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Şam temasları sırasında duyurduğu ziyaret öncesinde Türkiye ile Suriye, siyasi ve güvenlik işbirliğinden enerjiye, ticaretten mülteci dönüşlerine kadar geniş bir alanda ilişkileri kurumsallaştırmaya hazırlanıyor. İki ülke arasındaki ticaret hacminin 4 milyar dolardan 10 milyar dolara çıkarılması hedefleniyor.

Türkiye ile Suriye, Beşar Esad yönetiminin Aralık 2024’te devrilmesinin ardından hızla gelişen ilişkilerini daha kalıcı ve kurumsal bir yapıya dönüştürmeye hazırlanıyor.

Pazar günü Şam’ı ziyaret eden Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ile görüştü. Fidan ayrıca Suriyeli mevkidaşı Esad Şeybani ve İçişleri Bakanı Enes Hattab ile temaslarda bulundu.

Görüşmelerin ardından Fidan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yakın zamanda Suriye’yi ziyaret etmesinin beklendiğini açıkladı.

Erdoğan’ın ziyareti, iki ülke ilişkilerinde yeni dönemin en önemli siyasi adımlarından biri olacak.

Yüksek Düzeyli Ortak Komite ilişkilerin merkezi olacak

Ankara ve Şam, hızla genişleyen ilişkileri Yüksek Düzeyli Ortak Komite üzerinden kurumsallaştırmayı planlıyor.

Fidan’ın verdiği bilgiye göre komite ortak başkanlık sistemiyle çalışacak, düzenli olarak toplanacak ve kalıcı bir sekretaryaya sahip olacak. Ayrıca farklı alanlarda uzmanlaşmış sektörel komiteler oluşturulacak.

Enerji, mültecilerin geri dönüşü, eğitim ve kültürün yanı sıra siyasi, ekonomik ve askeri konular da mekanizmanın gündeminde yer alacak.

Erdoğan’ın Suriye ziyaretinin, komite kapsamında alınan kararların ve üzerinde uzlaşılan adımların gözden geçirilmesi açısından önemli bir fırsat oluşturması bekleniyor.

40 anlaşma, 22 bakanlık ve kamu kurumu

Suriye Dışişleri Bakanı Esad Şeybani, iki ülke arasındaki ilişkilerin cumhurbaşkanlığı ve bakanlık düzeyinde gerçekleştirilen onlarca görüşmeyle hızla ilerlediğini söyledi.

Şeybani’ye göre bugüne kadar yaklaşık 40 anlaşma ve mutabakat zaptı imzalandı.

Bu anlaşmalar Suriye’deki 22 bakanlık ve kamu kurumunu Türkiye’deki muhataplarıyla doğrudan bağlantılı hale getirdi.

İki ülkenin amacı artık siyasi yakınlaşmanın ötesine geçerek ticaret, yatırım, enerji, altyapı ve yeniden inşa alanlarında kapsamlı bir ekonomik ortaklık oluşturmak.

Ticarette hedef 10 milyar dolar

Ekonomik ilişkilerde en iddialı hedeflerden biri ticaret hacmi.

Şeybani, geçen yıl yaklaşık 4 milyar dolar olan ikili ticaret hacminin 10 milyar dolara çıkarılmasının hedeflendiğini açıkladı.

Bu hedefin yalnızca Türkiye’den Suriye’ye ihracat yoluyla değil, ortak üretim, daha yüksek yerel katkı, Suriyelilere istihdam sağlanması ve sınır boyunca kurulacak ortak sanayi bölgeleriyle desteklenmesi planlanıyor.

Ticaret Bakanı Ömer Bolat’ın kısa süre önce Türk iş insanlarından oluşan bir heyetle Şam ve Halep’e gerçekleştirdiği ziyaret de bu stratejinin parçasıydı.

Fidan, temaslarda özellikle yatırımların ve enerji sektöründeki işbirliğinin genişletilmesinin ele alındığını söyledi.

Enerjide kapsamlı entegrasyon planı

Enerji, Türkiye-Suriye ilişkilerinin en hızlı gelişen alanlarından biri.

İki taraf doğal gaz, elektrik ve elektrik şebekelerinin birbirine bağlanmasını kapsayan geniş kapsamlı bir enerji stratejisi üzerinde çalışıyor.

Şam yönetimi, savaş sırasında ağır hasar gören temel altyapıyı yeniden inşa ederken komşu ülkelerin enerji sistemleriyle bağlantılarını da yeniden kurmayı amaçlıyor.

Mayıs 2025’te imzalanan ikili anlaşmayla Türkiye’den Suriye’nin kuzeyine elektrik aktarımının başlaması, enerji işbirliğinin ilk somut sonuçlarından biri olmuştu.

Suriye bölgesel ticaret koridoruna dönüşebilir

Ankara’nın Suriye planları yalnızca ikili ticaretle sınırlı değil.

Fidan’a göre Suriye, gelecekte Ürdün, Suudi Arabistan, Körfez ülkeleri ve Irak’ı Türkiye ve Akdeniz’e bağlayan bölgesel ulaşım ve ticaret ağlarında merkezi bir rol oynayabilir.

Bu yaklaşım, Suriye’nin savaş sonrası yeniden inşasını aynı zamanda Orta Doğu’nun ticaret ve lojistik ağlarına yeniden entegrasyon süreci haline getirmeyi hedefliyor.

Türkiye de coğrafi konumunu kullanarak Suriye’nin Avrupa, Akdeniz ve daha geniş bölgesel pazarlara erişiminde önemli bir bağlantı noktası olmayı amaçlıyor.

700 binden fazla Suriyeli geri döndü

İki ülke arasındaki yakınlaşmanın bir diğer önemli başlığı mültecilerin dönüşü.

Şeybani, Aralık 2024’teki siyasi değişimin ardından Türkiye’den Suriye’ye 700 binden fazla kişinin geri döndüğünü söyledi.

Şam yönetimi, geri dönüşlerin daha düzenli hale getirilmesi için kapsamlı bir program hazırlıyor.

Program kapsamında geri dönen Suriyelilere konut, istihdam ve ulaşım hizmetlerinin sağlanması, bu politikaların kişilerin geldikleri bölgelerde yürütülecek yeniden inşa projeleriyle bağlantılı hale getirilmesi planlanıyor.

Şeybani ayrıca Suriye’nin Ankara Büyükelçiliği’ni yeniden açmaya yakın olduğunu belirtti.

Güvenlikte kritik başlık SDF

Ekonomik ilişkiler hızla gelişirken güvenlik Ankara-Şam hattının en kritik başlıklarından biri olmaya devam ediyor.

Fidan, SDF’nin Suriye devlet kurumlarına entegrasyonu konusunda aldığı kararı olumlu bir gelişme olarak değerlendirdi.

Türkiye’nin Suriye’nin birliğini, egemenliğini ve toprak bütünlüğünü temel öncelik olarak gördüğünü belirten Fidan, bütün silahlı unsurların devlet kurumları altında birleştirilmesi gerektiğini söyledi.

Konu Ankara açısından özellikle hassas. Türkiye, SDF’nin ana bileşeni YPG’yi PKK ile bağlantılı kabul ediyor.

Şeybani de Şam’ın “tek bir ulusal ordu” oluşturmayı ve silahların yalnızca devlet kurumlarının kontrolünde bulunmasını hedeflediğini belirtti.

Bu nedenle SDF’nin yeni Suriye güvenlik mimarisine nasıl entegre edileceği, Türkiye-Suriye ilişkilerinin geleceğini belirleyecek en önemli konulardan biri olacak.

Fidan’dan İsrail eleştirisi

Fidan görüşmeler sırasında İsrail’i de eleştirdi.

Suriye’deki istikrarın yalnızca Suriye halkı açısından değil bütün bölge için önemli olduğunu söyleyen Fidan, İsrail’in politikalarının ülkedeki olumlu gelişmelerin önündeki en önemli engellerden biri olduğunu savundu.

Türk Dışişleri Bakanı ayrıca Hürmüz Boğazı çevresindeki krizin bölgesel ekonomiye etkilerine dikkat çekti. Bölgesel enerji ve ulaşım hatlarında yaşanan sorunlar sürerken Ankara, Suriye üzerinden ticaret ve iletişim kanallarını geliştirmeye çalışıyor.

Ankara-Şam ilişkileri kurumsallaşıyor

Erdoğan’ın beklenen Suriye ziyareti, Ankara ile Şam arasında son iki yılda hızla gelişen ilişkilerde yeni bir aşamaya işaret ediyor.

Başlangıçta siyasi temas ve güvenlik koordinasyonu ağırlıklı ilerleyen süreç artık ticaret, enerji, altyapı, yeniden inşa, mülteci dönüşleri ve bölgesel ulaşım koridorlarını kapsayan çok daha geniş bir ortaklığa dönüşüyor.

Yüksek Düzeyli Ortak Komite’nin kalıcı sekretarya ve sektörel çalışma gruplarıyla faaliyete geçmesi halinde bu işbirliği ilk kez sürekli bir kurumsal mekanizmaya kavuşacak.

Erdoğan’ın Şam ziyareti de bu yeni yapının siyasi düzeyde en güçlü sembolü olmaya aday.

Arab Wekly