Erdoğan Bloomberg’e yazdı: BM Güvenlik Konseyi’nde veto yetkisi kaldırılmalı

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Bloomberg için kaleme aldığı makalede Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin köklü biçimde yeniden yapılandırılması çağrısında bulundu. Erdoğan, reformun başlangıç noktasının beş daimi üyenin veto yetkisinin kaldırılması olması gerektiğini savundu. “Dünya beşten büyüktür” çağrısını yineleyen Erdoğan, daimi üyeliğin kaldırıldığı, Güvenlik Konseyi üyelerinin BM Genel Kurulu tarafından belirli süreler için seçildiği yeni bir model önerdi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Birleşmiş Milletler'in (BM) mevcut karar alma mekanizmasının günümüz dünyasının güç dengelerini yansıtmadığını belirterek Güvenlik Konseyi'nde kapsamlı reform çağrısı yaptı.

Bloomberg için kaleme aldığı yazıda Erdoğan, son yıllarda yaşanan salgınlar, enerji krizleri, tedarik zinciri sorunları ve bölgesel çatışmaların küresel krizlerin çözümünün birkaç başkentin iradesine bırakılamayacağını gösterdiğini savundu.

Erdoğan'a göre küresel karar alma mekanizmalarının bugünün koşullarına uyarlanması artık ertelenemez.

“Dünya beşten büyüktür”

Erdoğan, BM Güvenlik Konseyi'nin yapısının İkinci Dünya Savaşı sonrasında oluşan uluslararası düzeni yansıtmaya devam ettiğine dikkat çekti.

Daha etkili, adil ve hesap verebilir bir temsil sistemine ihtiyaç olduğunu belirten Erdoğan, reformun yalnızca Konsey'deki ülke sayısını artırmakla sınırlı kalmaması gerektiğini savundu.

Farklı bölgelerin deneyim, kapasite ve siyasi iradesinin küresel sorunların çözümüne dahil edilmesi gerektiğini belirten Erdoğan, uzun süredir kullandığı “Dünya beşten büyüktür” söyleminin de bu yaklaşımı ifade ettiğini kaydetti.

Erdoğan'a göre bu çağrı yalnızca beş daimi üyeye yönelik bir eleştiri değil, uluslararası sistemde sorumluluğun daha geniş biçimde paylaşılmasına yönelik bir öneri.

Erdoğan'ın önerisi: Veto yetkisi tamamen kaldırılsın

Cumhurbaşkanı'nın makalesindeki en dikkat çekici öneri Güvenlik Konseyi'ndeki veto hakkına ilişkin oldu.

Erdoğan, BM reformunun merkezinde veto ayrıcalığının kaldırılmasının bulunması gerektiğini savundu.

Mevcut sisteme yeni daimi üyeler eklenmesinin sorunu çözmeyeceğini belirten Erdoğan'a göre böyle bir adım, karar alma gücünün sınırlı sayıdaki devletin elinde toplanması sorununu ortadan kaldırmak yerine ayrıcalıklı devletlerin sayısını artıracak.

Erdoğan şu görüşü dile getirdi:

“Veto ayrıcalığının kaldırılması, anlamlı herhangi bir reformun hem başlangıç noktası hem de temel stratejik hedefi olmalıdır.”

Cumhurbaşkanı'na göre reform, bugün beş ülkenin sahip olduğu ayrıcalığın başka ülkelere de verilmesi anlamına gelmemeli.

Bunun yerine hiçbir devletin uluslararası toplumun çoğunluğunun iradesini kalıcı biçimde engelleyemeyeceği bir sistem kurulmalı.

Daimi üyelik de kaldırılsın

Erdoğan'ın önerisi yalnızca veto yetkisinin kaldırılmasını içermiyor.

Cumhurbaşkanı, Güvenlik Konseyi ile BM Genel Kurulu arasındaki güç dengesinin de değiştirilmesini öneriyor.

Buna göre Genel Kurul'un yetkileri artırılırken Güvenlik Konseyi'nin Genel Kurul'a karşı hesap verebilirliği güçlendirilmeli.

Erdoğan'ın önerdiği modelde Güvenlik Konseyi'nde daimi üyeler bulunmayacak.

Konsey üyeleri BM Genel Kurulu tarafından dönüşümlü olarak ve belirli görev süreleri için seçilecek.

Görev süresinin ardından yeniden Güvenlik Konseyi'nde yer almak isteyen bir ülkenin ise tekrar seçime girerek BM üyelerinin çoğunluğunun güvenini kazanması gerekecek.

Böylece Güvenlik Konseyi üyeliğinin belirli devletlere kalıcı olarak verilmesi yerine seçimle yenilenen bir temsil sistemi oluşturulması hedefleniyor.

“Geleceğin düzeni geçmişin hiyerarşileriyle kurulamaz”

Erdoğan, mevcut uluslararası sistemin son çeyrek yüzyıldaki küresel değişime yeterince uyum sağlayamadığını savundu.

Ekonomi, güvenlik, teknoloji ve diplomaside yeni güç merkezlerinin ortaya çıktığını belirten Cumhurbaşkanı, uluslararası kurumların bu değişime aynı hızda cevap veremediğini ifade etti.

Erdoğan'a göre mevcut sistem savaşların önlenmesi, eşitsizliklerin azaltılması ve değişen küresel güç dengelerine cevap verilmesi konusunda yetersiz kaldı.

“Geleceğin uluslararası düzenini geçmişin hiyerarşilerini koruyarak inşa edemeyiz” görüşünü dile getiren Erdoğan, hiçbir güç dengesinin veya uluslararası düzenin kalıcı olmadığını belirtti.

Asya ve Afrika'ya daha fazla temsil çağrısı

Erdoğan, küresel ekonomik ağırlığın giderek Asya'ya kaydığına dikkat çekerken Afrika ülkelerinin de artan potansiyellerine uygun biçimde uluslararası kurumlarda daha güçlü temsil talep ettiğini belirtti.

Gelişmekte olan ülkelerin de kendi önceliklerini uluslararası platformlarda daha güçlü biçimde dile getirdiğini ifade etti.

Cumhurbaşkanı, bölgesel sorunların dışarıdan dayatılan yöntemlerle çözülmesine de karşı çıktı.

Erdoğan'a göre her bölgedeki sorunların çözümünde ilgili ülkelerin iradesi, yerel koşullar ve ortak çıkarlar esas alınmalı.

Diplomatik kapasiteye, ekonomik kaynaklara ve farklı taraflarla iletişim kurabilme yeteneğine sahip ülkelerin kendi bölgelerinde barış ve istikrarın sağlanmasında daha aktif rol üstlenmesi gerektiğini savundu.

Ticaret ve enerji koridorlarının önemi artıyor

Erdoğan'ın makalesinde küresel güvenlik anlayışındaki değişim de önemli yer tuttu.

Savaşlar, iklim krizi, düzensiz göç ve ekonomik kırılganlıkların devletler açısından güçlü kurumların, dayanıklı ekonomilerin ve caydırıcı savunma kapasitesinin önemini yeniden ortaya koyduğunu belirtti.

Aynı zamanda ticaret, lojistik, ulaştırma ve enerji koridorlarının güvenliği ve sürdürülebilirliğinin küresel ekonomi açısından giderek daha kritik hale geldiğini ifade etti.

Küreselleşme refahı herkese ulaştıramadı

Erdoğan, küreselleşmenin refahı dünya genelinde yaygınlaştıracağı yönündeki beklentilerin de tam anlamıyla gerçekleşmediğini savundu.

Gelir eşitsizliklerinin derinleştiğini, teknolojik ve ekonomik bağımlılıkların ise ülkeler arasındaki yeni rekabet alanlarına dönüştüğünü belirtti.

Bu nedenle küresel sorumlulukların daha adil biçimde paylaşılması gerektiğini ifade eden Erdoğan, gelişmekte olan ülkelerin kalkınma hakkının ve ihtiyaç duydukları finansmana erişimin güvence altına alınması gerektiğini kaydetti.

Türkiye veto yetkisinin kaldırılması için destek arayacak

Erdoğan, BM sisteminde böyle kapsamlı bir değişimin geniş uluslararası siyasi destek gerektirdiğini kabul ederken Türkiye'nin diplomatik ilişkilerini reform arayışını desteklemek için kullanacağını belirtti.

Ankara'nın üç temel hedefi destekleyeceğini ifade etti:

Veto yetkisinin kaldırılması, seçilmiş Güvenlik Konseyi üyelerinin karar alma süreçlerindeki ağırlığının artırılması ve BM Genel Kurulu'nun rolünün güçlendirilmesi.

Erdoğan'a göre farklı bölgelerden ülkelerin bu hedefler etrafında birleşmesi uluslararası sistemin hem meşruiyetini hem de temsil kapasitesini artırabilir.

Cumhurbaşkanı, kalıcı barışın birbirleriyle iletişim kurmayan ayrı blokların çoğaltılması yoluyla sağlanamayacağını da savundu.

Erdoğan, “daha adil bir dünya” için farklı bölgelerin deneyim, kapasite ve siyasi iradesinin ortak bir zeminde buluşturulması gerektiğini belirterek Türkiye'nin diplomatik kapasitesi ve farklı bölgelerle ilişkileri aracılığıyla BM reformu arayışında rol üstlenmeye devam edeceğini ifade etti.