DW: İşsizlik Fonu'nun milyarlarca lirasına kim aracılık ediyor?

Sermaye piyasalarındaki fon skandalı, İşsizlik Sigortası Fonu'nun milyarlarca liralık kaynaklarının nasıl değerlendirildiğini yeniden gündeme taşıdı. Deutsche Welle'nin (DW) araştırmasına göre fon, Takasbank Para Piyasası'nda milyarlarca lira borç verirken işlemlere aracılık eden kuruluşun kimliği kamuya açık denetim raporlarında belirtilmiyor. Takasbank ise işlemlerin teminat altında olduğunu ve fonun belirli bir kuruluşa doğrudan finansman sağlamasının mümkün olmadığını vurguluyor.

Fon skandalı Meclis'e taşındı

Türkiye'de sermaye piyasalarını sarsan fon skandalı, kamu kaynaklarının finansal piyasalarda nasıl kullanıldığına ilişkin yeni soruları beraberinde getirdi.

DW'nin haberine göre, Tera Menkul Değerler'in Takasbank Para Piyasası (TPP) üzerinden gerçekleştirdiği borçlanma işlemleri, 14 Ekim'de TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda tartışıldı.

İYİ Parti Samsun Milletvekili Erhan Usta, Tera üzerinden Takasbank ve Borsa İstanbul para piyasalarında ne kadar borçlanıldığını ve bu işlemlerin hangi tarihe kadar sürdüğünü sordu.

Borsa İstanbul Genel Müdürü Korkmaz Enes Ergun, Tera Menkul Değerler'in müşterilerinin emirlerini her iki piyasaya ileten bir aracı kurum olduğunu belirtti. İşlemlerin üye bazında günlük bültenlerde yayımlandığını, ancak aracı kurumların arkasındaki müşterilerin kimliklerini görmediklerini açıkladı.

Takasbank Genel Müdürü Yunus Arıncı ise Tera'nın yaklaşık 21 milyar liralık teminatı ve 9 milyar liralık risk tutarı bulunduğunu söyledi.

Arıncı daha sonra 9 milyar liralık tutarın kümülatif olduğunu ifade etti. Ancak bu açıklama, söz konusu rakamın belirli bir tarihteki borç bakiyesini mi yoksa dönem boyunca yapılan işlemlerin toplamını mı gösterdiğini kesinleştirmedi.

Arıncı, Tera üzerinden işlemlerin eylül ayının ilk haftasına kadar sürdüğünü, borçlanma riskinin kapatılmasının ardından kalan teminatların Takasbank bünyesinde tutulduğunu belirtti.

İşsizlik Sigortası Fonu da aynı piyasada borç veriyor

Meclis'teki tartışmalar, işsiz kalan çalışanların güvencesi için oluşturulan İşsizlik Sigortası Fonu'nun da Takasbank Para Piyasası'nda milyarlarca liralık kaynak değerlendirdiğini gündeme getirdi.

Türkiye İş Kurumunun (İŞKUR) bağımsız denetim raporuna göre fonun 30 Haziran 2026 itibarıyla TPP üzerinden verdiği borçların anapara bakiyesi 2,3 milyar liraya ulaştı.

Bu işlemler Ağustos 2023'ten bu yana gerçekleştiriliyor.

Fonun TPP'deki borç verme işlemleri bir aracı kurum üzerinden yürütülüyor. Ancak DW'nin incelediği bağımsız denetim raporlarında söz konusu kuruluşun ticari unvanı açıklanmıyor.

Bu durum, kamu kaynaklarının hangi kuruluş aracılığıyla değerlendirildiği ve aracılık işlemleri için ne kadar komisyon ödendiği sorularını gündeme getiriyor.

Takasbank: Fonun Tera'yı doğrudan finanse etmesi mümkün değil

Meclis'teki tartışmaların ardından Takasbank, 17 Ekim'de bir açıklama yayımladı.

Kurum, para piyasasında borç verenlerle borç alanların birbirlerinin kimliklerini görmediğini, işlemlerin elektronik sistem üzerinden otomatik olarak eşleştirildiğini bildirdi.

Takasbank'a göre İşsizlik Sigortası Fonu'nun belirli bir yatırım fonunu veya finansal kuruluşu özellikle finanse etmesi mümkün değil.

Dolayısıyla İşsizlik Sigortası Fonu'nun TPP'de borç vermesi, bu kaynakların doğrudan Tera'ya aktarıldığı anlamına gelmiyor.

Kamuya açık veriler de fonun borç verme işlemlerinin hangi borçlularla eşleştiğini göstermiyor.

Bununla birlikte fon, aynı piyasadaki diğer borç verenler gibi geri ödeme riskine maruz kalıyor. Teminat mekanizması bu riski azaltmayı amaçlasa da tamamen ortadan kaldırmıyor.

İşsizlik Fonu'nun borç verme bakiyesi 9,5 milyar liraya yaklaşmıştı

Takasbank Para Piyasası, nakit fazlası bulunan kuruluşlarla kısa vadeli finansman arayan finansal kuruluşları bir araya getiriyor.

Borç alan kuruluşlar teminat gösterirken, borç verenler faiz geliri elde ediyor.

İşsizlik Sigortası Fonu da kaynaklarının bir bölümünü bu piyasada değerlendiriyor.

İŞKUR'un bağımsız denetim raporlarına göre fonun TPP'deki borç anapara bakiyesi yıllar içinde önemli dalgalanmalar gösterdi.

DönemBorç anapara bakiyesi2023 sonu1 milyar TLEylül 2024 sonu9,48 milyar TLAralık 2024 sonu5,02 milyar TL2025 sonu0 TLMart 2026 sonu1,59 milyar TLHaziran 2026 sonu2,30 milyar TL

Bu tutarlar, ilgili tarihlerde henüz geri ödenmemiş borçların bakiyesini gösteriyor. Yıl boyunca verilen toplam borç miktarını ifade etmiyor.

Haziran 2026 itibarıyla fonun borç verme işlemlerinde uygulanan faiz oranları yüzde 43,40 ile yüzde 44,50 arasında değişiyordu.

Bu oranlar, fonun aynı dönemdeki vadeli mevduat faizlerine yakın seviyelerdeydi.

İşsizlik Fonu'nun para piyasasında borç vermesine kim izin verdi?

İşsizlik Sigortası Fonu, çalışanlardan ve işverenlerden kesilen primler ile devlet katkısından oluşuyor.

Fonun temel amacı, işsiz kalan sigortalılara işsizlik ödeneği sağlamak ve kanunda belirlenen diğer ödemeleri karşılamak.

Ancak fonun kaynaklarının tamamı aynı anda kullanılmadığı için biriken paralar, değerlerinin korunması ve gelir elde edilmesi amacıyla finansal araçlarda değerlendiriliyor.

19 Ocak 2022'de yayımlanan 5126 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği'nde önemli bir değişiklik yapıldı.

Düzenlemeyle kamu kurumlarının organize para piyasalarında borç vermesine ilişkin genel hüküm kaldırılırken, üç kuruma özel yetki tanındı:

• İşsizlik Sigortası Fonu

• Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF)

• Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK)

Bu kurumlara, Türkiye'deki bankalar ve yetkili aracı kurumlar üzerinden organize para piyasalarında Türk lirası cinsinden borç verme imkânı sağlandı.

İşsizlik Sigortası Fonu da yaklaşık bir buçuk yıl sonra, Ağustos 2023'te Takasbank Para Piyasası'nda borç vermeye başladı.

Böylece fon, banka mevduatları ve kamu borçlanma araçlarının yanı sıra kısa vadeli para piyasası işlemlerinden de gelir elde etmeye yöneldi.

Takasbank'ta 450 milyar liralık teminat bulunuyor

İşsizlik Sigortası Fonu'nun kaynaklarının güvenliği açısından en önemli konu, borç verme işlemlerinin hangi teminatlarla korunduğu.

Takasbank'ın 17 Ekim tarihli açıklamasına göre piyasada yaklaşık 240 milyar liralık işleme karşılık 450 milyar liralık teminat bulunuyor.

Kurum, teminatların yaklaşık yüzde 84'ünün banka teminat mektuplarından oluştuğunu, pay senetlerinin toplam teminatlar içindeki oranının ise yüzde 1,5'in altında kaldığını bildirdi.

Takasbank ayrıca bugüne kadar piyasada temerrüt yaşanmadığını ve borç veren kuruluşların zarara uğramadığını açıkladı.

Mevcut kurallara göre borçlanmak isteyen kuruluşların en az yüzde 105 oranında teminat göstermesi gerekiyor.

Ancak teminatların türü, piyasa değeri ve gerektiğinde nakde çevrilebilme imkânı, olası bir ödeme güçlüğü durumunda belirleyici önem taşıyor.

Kamu kaynaklarına özel bir devlet garantisi var mı?

DW'nin araştırmasında dikkat çekilen bir başka konu, İşsizlik Sigortası Fonu'nun diğer borç verenlerden farklı bir güvenceye sahip olup olmadığı.

İncelenen Takasbank düzenlemelerinde, kamu kurumlarının bu piyasadaki alacaklarına özel bir devlet garantisi sağlayan açık bir hükme rastlanmadı.

Dolayısıyla İşsizlik Sigortası Fonu'nun işlemleri de piyasanın genel teminat kurallarına tabi.

Teminatların korunmasına ilişkin hukuki güvenceler bulunmakla birlikte, bunlar kamu kurumlarına özgü değil.

Borç alan bir kuruluşun ödeme güçlüğüne düşmesi hâlinde teminatların yeterliliği ve nakde çevrilme kabiliyeti önem kazanıyor.

Ayrıca işsizlik ödeneklerinin zamanında yapılabilmesi için fonun yatırımlarının vadeleriyle nakit ihtiyacının uyumlu olması gerekiyor.

Milyarlarca liralık işlemlere aracılık eden kurum neden açıklanmıyor?

DW'nin haberindeki en önemli soru işaretlerinden biri, İşsizlik Sigortası Fonu'nun Takasbank işlemlerine aracılık eden kuruluşun kimliği.

İŞKUR'un bağımsız denetim raporlarında işlemlerin bir aracı kurum üzerinden gerçekleştirildiği belirtiliyor. Ancak incelenen raporlarda bu kurumun adı yer almıyor.

Üstelik söz konusu işlemler için ödenen komisyonların ayrıntıları da kamuya açık raporlarda ayrı bir kalem olarak gösterilmiyor.

2024 yılı bağımsız denetim raporuna göre fonun toplam komisyon gideri 5 milyon 384 bin 839 liraydı.

2026'nın ilk altı ayında toplam komisyon gideri 600 bin 936 lira olarak kaydedildi. 2025'in aynı döneminde ise bu tutar 2 milyon 844 bin 971 liraydı.

Ancak bu rakamlar fonun toplam komisyon giderlerini gösteriyor. Takasbank Para Piyasası işlemleri için ödenen aracılık ücretlerinin ne kadar olduğu ayrı belirtilmiyor.

Dolayısıyla kamuya açık raporlardan ne aracı kurumun kimliği ne de söz konusu işlemler karşılığında aldığı komisyonun tutarı öğrenilebiliyor.

Yasal işlem, ancak şeffaflık tartışması sürüyor

İşsizlik Sigortası Fonu'nun yatırımları İŞKUR Yönetim Kurulu kararları çerçevesinde yönetiliyor.

Fon, Sayıştay denetiminin yanı sıra üç aylık bağımsız denetime de tabi.

Mevzuat, İşsizlik Sigortası Fonu'nun Takasbank Para Piyasası'nda borç vermesine izin veriyor. Ayrıca Takasbank, teminat sisteminin güçlü olduğunu ve bugüne kadar borç verenlerin zarara uğramadığını vurguluyor.

Ancak DW'nin araştırması, işlemlerin yasal olmasının kamuoyunun bütün ayrıntılara erişebildiği anlamına gelmediğini ortaya koyuyor.

Tartışmanın merkezindeki soru, işsiz kalan çalışanların güvencesi için biriktirilen milyarlarca liranın hangi aracı kurumlar üzerinden, ne kadar komisyon karşılığında ve hangi riskler üstlenilerek değerlendirildiği.

Fon skandalının finansal piyasalarda güven sorununu derinleştirdiği bir dönemde, kamu kaynaklarının yönetiminde şeffaflık ve hesap verebilirlik talepleri de önem kazanıyor.

Kaynak: Deutsche Welle (DW), İŞKUR bağımsız denetim raporları ve Takasbank açıklamaları.

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.