Avrupa'da Protesto Dalgası: Hayat Pahalılığı, Konut Krizi ve Kamu Hizmetlerindeki Bozulma Halkı Sokağa Döktü

Fransa, İtalya, İspanya, Portekiz ve Arnavutluk'ta yüz binlerce kişi hayat pahalılığı, konut fiyatlarındaki artış ve kamu hizmetlerinin kötüleşmesini protesto etmek için sokaklara çıktı. Avrupa genelinde ekonomik büyümenin yavaşlaması ve kamu borçlarının yükselmesi, hükümetlerin toplumsal taleplere yanıt verme kapasitesini sınırlıyor. Uzmanlar, özellikle Fransa'daki gösterilerin siyasi ve mali istikrar açısından ciddi riskler oluşturduğunu belirtiyor.

Fransa'da 500 bin kişi sokağa çıktı

Avrupa'nın çeşitli ülkelerinde hafta sonu düzenlenen gösteriler, kıtada ekonomik ve toplumsal hoşnutsuzluğun giderek büyüdüğünü ortaya koydu.

En büyük protestolar Fransa'da gerçekleşti. Ülke genelinde 500 binden fazla kişi sokaklara çıkarken, gösterilerin büyük bölümü barışçıl geçti. Ancak bazı kentlerde mağazalar yağmalandı, kamu binaları ateşe verildi ve polisle göstericiler arasında çatışmalar yaşandı.

İtalya, İspanya, Portekiz ve Arnavutluk'ta da geniş katılımlı protestolar düzenlendi.

Gösterilerin çıkış nedenleri ülkeden ülkeye farklılık gösterse de ortak şikâyetler hayat pahalılığı, konut maliyetleri, eğitim sistemindeki sorunlar ve kamu hizmetlerinin kalitesindeki gerileme oldu.

İran ve Ukrayna savaşlarının enerji piyasalarına etkisi de toplumsal hoşnutsuzluğu artırıyor. Özellikle motorin fiyatlarındaki yükseliş, Avrupa genelinde hanehalklarının harcanabilir gelirini baskılıyor.

Protestoların arkasında hangi sorunlar var?

Fransa'daki gösteriler geçen ay lise öğrencilerinin eğitim koşullarını protesto etmesiyle başladı. Öğretmen eksikliği, bakımsız okul binaları ve yetersiz eğitim altyapısına yönelik tepkiler zamanla hayat pahalılığı ve kamu hizmetlerindeki bozulmaya karşı daha geniş bir protesto hareketine dönüştü.

İspanya'da ise konut krizi öne çıkıyor. Eylül ayında 87 yaşındaki Maricarmen Abascal'ın, bir yatırım fonunun kirayı yüzde 230 artırmasının ardından evinden tahliye edilmesi ve iki hafta sonra hayatını kaybetmesi, toplumsal tepkiyi büyüttü.

Portekiz'de binlerce kişi yüksek konut fiyatları ve yaşam maliyetlerini protesto etti.

Portekiz Maliye Bakanı Joaquim Miranda Sarmento, gösterilerin temelinde enerji fiyatlarının yanı sıra özellikle konut maliyetlerindeki hızlı yükselişin bulunduğunu söyledi.

Eurostat verilerine göre Portekiz'de konut fiyatları 2026'nın ikinci çeyreğinde yıllık yüzde 16,5 artarak Avrupa Birliği'ndeki en yüksek artışı kaydetti.

Arnavutluk'ta üniversitelerdeki kötü koşullar ve yüksek öğrenim ücretleri protestoların merkezindeydi. Başbakan Edi Rama'nın istifasını isteyen bazı göstericiler polisle çatışırken araçlar ve çöp konteynerleri ateşe verildi.

İtalya'nın Milano kentinde ise yaşam maliyetlerine karşı düzenlenen yürüyüş, göstericilerden bazılarının polise taşlarla saldırması ve barikatları ateşe vermesiyle şiddet olaylarına sahne oldu.

Ekonomistler: Avrupa hükümetleri daha iyi bir gelecek vaat edemiyor

Capital Economics Avrupa Başekonomisti Andrew Kenningham'a göre protestoların tek bir nedeni bulunmuyor.

Enerji fiyatlarındaki artış toplumsal tepkiye katkıda bulunsa da Kenningham, 2022'de Rusya-Ukrayna savaşının başlangıcında yaşanan çok daha büyük enerji şokunun benzer ölçekte şiddetli protestolara yol açmadığını hatırlatıyor.

Kenningham'a göre asıl sorun, Avrupa ekonomilerinin yavaş büyümesi ve hükümetlerin yüksek kamu borçları nedeniyle vatandaşların yaşam standartlarını iyileştirecek politikalar uygulamakta zorlanması.

Ekonomist, siyasetçilerin geniş toplum kesimlerine daha iyi bir yaşam umudu sunamadığını, kamu harcamalarını artırma veya vergileri düşürme olanaklarının da giderek daraldığını belirtiyor.

Bu durum, Avrupa hükümetlerini zor bir tercihle karşı karşıya bırakıyor: Bir yandan kamu açıklarını ve borçları kontrol altında tutmak, diğer yandan vatandaşların daha yüksek ücret, daha iyi eğitim ve daha erişilebilir konut taleplerini karşılamak.

Fransa'da enflasyon, işsizlik ve siyasi gerilim birleşti

American Graduate School in Paris öğretim üyesi Douglas Yates, Fransa'daki olayları birden fazla sorunun aynı anda patlak vermesiyle açıklıyor.

Yates'e göre hayat pahalılığı, eğitim sistemindeki sorunlar ve 2027 cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesinde artan siyasi rekabet, protestoları büyüten üç temel unsur.

Muhalefet partileri, Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron yönetimine yönelik toplumsal hoşnutsuzluktan siyasi avantaj sağlamaya çalışıyor.

Başbakan Sébastien Lecornu'nun hazırladığı 2027 bütçesi ise yeni tartışmalara yol açıyor. Bu yıl milli gelirin yüzde 5,4'üne ulaşması beklenen bütçe açığını azaltmayı amaçlayan düzenlemeler arasında kamu çalışanlarının maaş endeksinin dondurulması ve hastalık izni ödemelerinin sınırlandırılması bulunuyor.

Ekonomik göstergeler de toplumsal baskının nedenlerini ortaya koyuyor.

Fransa Ulusal İstatistik Enstitüsü Insee'ye göre:

• İşsizlik oranı 2026'nın ikinci çeyreğinde yüzde 8,3'e yükseldi. İşsiz sayısı 2,7 milyona ulaştı.

• 15-24 yaş grubunda işsizlik oranı yüzde 21,6'ya çıktı.

• Eylül ayında yıllık tüketici enflasyonu ağustostaki yüzde 2,4'ten yüzde 3,1'e yükseldi.

• Enerji fiyatları yıllık yüzde 21,3 arttı.

• Tüketim birimi başına satın alma gücünün 2026'da yüzde 0,7 gerilemesi bekleniyor.

Le Monde için yapılan hesaplamalara göre 2024'ten bu yana yaşanan satın alma gücü kaybı, iki yetişkin ve iki çocuklu bir aile için yılda yaklaşık 1.200 euroya, tek başına yaşayan bir yetişkin için ise 600 euroya karşılık geliyor.

Fransa'da kamu borcu krizi riski büyüyor

Toplumsal huzursuzluk, Fransa'nın kamu maliyesine ilişkin yatırımcı endişelerini de artırıyor.

Pazartesi günü Fransız devlet tahvillerinin getirileri yükselirken euro değer kaybetti.

Goldman Sachs Avrupa Hisse Senedi Stratejisti Sharon Bell, bütçe açığının azaltılmasının ciddi siyasi ve ekonomik maliyetler doğurabileceğini belirtti.

Bell'e göre Fransa'nın mali disiplin sağlaması için kamu harcamalarını azaltması veya vergileri artırması gerekiyor. Her iki seçenek de mevcut toplumsal ortamda uygulanması güç önlemler.

RBC BlueBay Asset Management Piyasa Stratejisi Başkanı Mike Bell ise Fransa'nın gerçek bir kamu borcu krizi riskiyle karşı karşıya olduğunu savundu.

Bell, emeklilik yaşının yükseltilmesi gerektiğini ancak mevcut protestolar dikkate alındığında böyle bir reformun çok daha büyük toplumsal tepkilere yol açabileceğini söyledi.

Portekiz: Avrupa'nın temel sorunu verimlilik ve rekabet gücü

Portekiz Maliye Bakanı Sarmento ise Avrupa ülkelerinin mali durumlarının birbirinden farklı olduğuna dikkat çekti.

Portekiz'in Fransa'ya kıyasla daha güçlü bir mali pozisyona sahip olduğunu belirten Sarmento, yüksek borçlu ülkelerin vatandaşları desteklemek için çok daha sınırlı kaynaklara sahip olduğunu vurguladı.

Ancak Sarmento'ya göre Avrupa'nın uzun vadeli temel sorunu düşük verimlilik ve rekabet gücü.

Avrupa ekonomisinin ABD kadar hızlı büyümediğini belirten Bakan, ekonomik büyüme hızlanmadan ücretlerin kalıcı biçimde yükselmesinin, kamu hizmetlerinin iyileştirilmesinin ve sosyal desteklerin artırılmasının mümkün olmayacağını söyledi.

Portekiz hükümeti, konut maliyetlerini düşürmek için yeni konut arzını artırmaya yönelik politikalar üzerinde çalışıyor.

Avrupa'nın önündeki çıkmaz: Mali disiplin mi, sosyal harcamalar mı?

Avrupa'daki protestolar, enerji fiyatlarındaki yükselişin ötesinde yapısal bir ekonomik soruna işaret ediyor.

Yavaş büyüme, yüksek kamu borçları, pahalı konutlar ve kamu hizmetlerine yönelik artan talepler, hükümetlerin hareket alanını giderek daraltıyor.

Özellikle Fransa'da bütçe açığını azaltmaya yönelik önlemler toplumsal muhalefeti büyütürken, reformların ertelenmesi de kamu borcuna ilişkin yatırımcı kaygılarını artırıyor.

Ekonomistlerin değerlendirmelerine göre Avrupa'nın karşı karşıya olduğu temel sorun, ekonomik büyümeyi ve verimliliği artırmadan hem mali disiplini korumanın hem de vatandaşların yaşam standartlarını iyileştirmenin giderek zorlaşması.

CNBC

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.