ANALİZ: Trump'ın dizel ihracat yasağı bizim pompayı patlatacak

Trump dizel ihracat yasağını “çok ciddi” değerlendiriyor: Türkiye için yeni enflasyon riski

ABD Başkanı Donald Trump, kasım ayındaki ara seçimler öncesinde rekor seviyelere yükselen akaryakıt fiyatlarını düşürmek amacıyla dizel ihracatının yasaklanmasını “çok ciddi” biçimde değerlendirdiklerini açıkladı. Ancak enerji uzmanları, dünyanın en büyük dizel ihracatçısının piyasadan çekilmesinin küresel fiyatları sert biçimde yükseltebileceği, hatta ABD’de benzin ve jet yakıtını daha pahalı hale getirebileceği uyarısında bulunuyor. Türkiye ise Rusya’dan dizel tedarikinin azalması ve ABD’den ithalatın artması nedeniyle olası yasaktan özellikle etkilenebilir.

ABD Başkanı Donald Trump, küresel dizel piyasasında arz sıkıntısının giderek ağırlaştığı bir dönemde ihracat yasağı seçeneğinin hâlâ masada olduğunu söyledi.

Illinois’teki Presidents Cup golf turnuvasına katılan Trump, Fox News muhabirinin sorusu üzerine, “Bunu çok ciddi biçimde düşünüyoruz” dedi.

Trump, ihracat yasağının ABD içindeki akaryakıt fiyatları üzerinde bazı ters etkileri olabileceğini de kabul ederek, “Bu bazen otomobiller için benzin fiyatlarında bir miktar artışa yol açabilir. Bu nedenle çok ciddi biçimde inceliyoruz. Yapabiliriz” ifadelerini kullandı.

Trump daha önce de perakende dizel fiyatlarının yeni rekorlara yükselmesi üzerine ihracat yasağına sıcak baktığını belirtmiş ve kararın “öyle ya da böyle” kısa sürede verileceğini söylemişti.

90 günlük yasak gündemde

ABD Enerji Bakanı Chris Wright, Beyaz Saray’ın tam kapsamlı bir yasak yerine ihracata bazı kısıtlamalar getirilmesini de değerlendirdiğini söyledi.

Politico ise geçen hafta Trump yönetiminin dizel ihracatını 90 gün süreyle yasaklayacak bir plan hazırladığını bildirdi.

Ancak dünyanın en büyük dizel ihracatçısı olan ABD’nin ihracatı durdurması ihtimali enerji sektörünün sert tepkisine yol açıyor.

Analistler, böyle bir adımın Trump yönetiminin amaçladığının tam tersine sonuç verebileceği ve halihazırda ciddi arz sıkıntısı yaşayan küresel akaryakıt piyasasındaki krizi daha da ağırlaştırabileceği görüşünde.

Küresel dizel fiyatları neden patlayabilir?

Küresel akaryakıt piyasası zaten Ortadoğu’daki çatışmalar ve Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik drone saldırılarının etkisiyle ciddi arz baskısı altında.

ABD’den gelen ilave arzın da piyasadan çekilmesi halinde uluslararası alıcılar çok daha küçük bir dizel havuzu için rekabet etmek zorunda kalacak.

Özellikle Avrupa açısından risk büyük.

Rusya ve Ortadoğu kaynaklı akışların azalmasının ardından ABD dizeline giderek daha fazla bağımlı hale gelen Avrupa gibi net ithalatçı bölgelerde ciddi arz açıkları oluşabilir.

Fiyatların, talebi zorunlu olarak azaltacak seviyelere kadar yükselmesi ihtimali bulunuyor.

Enerji ekonomisti Philip Verleger’e göre dizelde talebin fiyat esnekliği oldukça düşük. Kamyon taşımacılığı, tarım, deniz taşımacılığı ve sanayinin dizeli fiyatı ne olursa olsun kullanmaya devam etmesi gerekiyor.

Verleger, ABD’nin ihracatı tamamen yasaklaması halinde küresel dizel fiyatlarının yüzde 100’e varan oranlarda yükselebileceğini öne sürüyor.

Yasak ABD’yi de vurabilir

Trump yönetiminin temel amacı, kasım ayındaki ara seçimler öncesinde ABD’de rekor seviyelere çıkan pompa fiyatlarını aşağı çekmek.

Ancak Wood Mackenzie gibi araştırma kuruluşlarına göre ihracat yasağı Amerikan tüketicisi açısından ters tepebilir.

ABD’nin dizel ihracatını durdurması halinde ülke içindeki yakıt depoları birkaç hafta içinde dolabilir. İhracat kanalı kapanan rafineriler de toplam ham petrol işleme miktarını azaltmak zorunda kalabilir.

Sorun şu ki rafineriler aynı varil ham petrolden yalnızca dizel üretmiyor. Benzin, dizel ve jet yakıtı aynı rafineri sürecinin farklı ürünleri olarak ortaya çıkıyor.

Dolayısıyla dizel fazlasını azaltmak amacıyla rafinerilerin üretimi kısmaları, benzin ve jet yakıtı arzını da düşürebilir.

Morgan Stanley stratejistlerine göre bu geri besleme mekanizması sonuçta ABD’de benzin ve jet yakıtı fiyatlarının daha da yükselmesine neden olabilir.

Türkiye neden özellikle risk altında?

ABD’de alınacak bir karar coğrafi olarak binlerce kilometre uzakta görünse de Türkiye’nin akaryakıt piyasası küresel rafine ürün fiyatlarına doğrudan bağlı.

Üstelik olası ihracat yasağı Türkiye enerji piyasasının zaten ciddi baskı altında olduğu bir döneme denk geliyor.

Türkiye geçmişte dizel ithalatının yaklaşık yüzde 85’ini Rusya’dan karşılıyordu.

Ancak son veriler Rusya’dan Türkiye’ye dizel sevkiyatının günlük 281 bin varilden yaklaşık 80 bin varile gerilediğini gösteriyor.

Türkiye bu büyük açığı alternatif tedarikçilerden karşılamaya çalışırken ABD’den dizel ithalatını son yılların en yüksek seviyelerine, yaklaşık günlük 70 bin varile çıkardı.

ABD’nin bu arzı piyasadan çekmesi halinde Türkiye de alternatif dizel kargoları için Avrupa ve diğer büyük ithalatçılarla daha sert bir rekabete girmek zorunda kalabilir.

Pompa fiyatlarına doğrudan yansıyabilir

Türkiye’de akaryakıt fiyatlarının hesaplanmasında uluslararası Akdeniz rafine ürün fiyatları ve rafineri marjları temel rol oynuyor.

Dolayısıyla ABD ihracat yasağının uluslararası dizel fiyatlarını yükseltmesi durumunda maliyet artışının Türkiye’deki pompa fiyatlarına da yansıması beklenir.

Türkiye açısından sorun, dizel fiyatlarının zaten tarihi seviyelere çıkmış olması.

İran savaşı nedeniyle yaşanan arz kesintileri ve yüksek Brent petrol fiyatlarının etkisiyle motorinin litre fiyatı kısa süre önce 100 TL eşiğini aşarak yaklaşık 2 dolar seviyesine ulaştı.

TCMB de yükselen dizel maliyetlerini yıl sonu enflasyon tahminini yukarı çekmesinin başlıca nedenlerinden biri olarak göstermişti.

ABD’den gelen dizel arzının aniden kesilmesi, Türkiye’de zaten güçlü olan akaryakıt kaynaklı enflasyon baskısını daha da artırabilir.

Küresel enflasyon için yeni şok riski

Dizel yalnızca otomobillerde kullanılan bir yakıt değil. Karayolu taşımacılığı, tarım makineleri, deniz taşımacılığı, madencilik ve çok sayıda sanayi kolunun temel enerji girdileri arasında yer alıyor.

Bu nedenle dizel fiyatlarında yaşanacak büyük bir sıçrama, taşımacılık ve üretim maliyetleri üzerinden çok geniş bir ürün grubuna yayılabilir.

Trump yönetiminin ihracat yasağıyla ABD’deki dizel fiyatlarını düşürme girişimi böylece küresel akaryakıt piyasasında yeni bir arz şoku yaratırken, ABD’de benzin fiyatlarını yükseltme ve Türkiye dahil enerji ithalatçısı ülkelerde enflasyonu daha da körükleme riski taşıyor.

CNBC, ParaAnaliz