ANALİZ: Sanayide sıfır çektik

Sanayi üretimi Temmuz’da yüzde 1 daraldı: İmalatta zayıf seyir sürüyor

Türkiye’de sanayi üretimi Temmuz ayında bir önceki aya göre yüzde 1,0, yıllık bazda ise yüzde 0,3 daraldı. Mayıs ayındaki sert düşüş ve Haziran’daki sınırlı toparlanmanın ardından gelen Temmuz verileri, sanayide belirgin bir ivme kazanılamadığını gösteriyor. Sektörler arasında büyük ayrışmalar devam ederken sermaye malı üretimindeki zayıflık dikkat çekiyor. Buna karşılık PMI ve elektrik tüketimi gibi öncü göstergeler önümüzdeki dönemde aylık bazda sınırlı bir toparlanmaya işaret ediyor.

Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) açıkladığı Temmuz ayı sanayi üretimi verileri, sanayi sektöründe zayıf ve dalgalı görünümün devam ettiğini ortaya koydu.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış sanayi üretimi Temmuz'da bir önceki aya göre yüzde 1,0 geriledi.

Sanayi üretimi Mayıs ayında yüzde 3,1 daralmış, Haziran'da ise yalnızca yüzde 0,2 artarak sınırlı bir toparlanma göstermişti.

Takvim etkisinden arındırılmış üretim Temmuz'da yıllık bazda da yüzde 0,3 azaldı. Arındırılmamış veride de yıllık düşüş aynı oranda gerçekleşti.

Sanayide ana eğilimi okumak zorlaşıyor

Son aylardaki sert dalgalanmalar sanayi üretiminin altında yatan ana eğilimi değerlendirmeyi güçleştiriyor.

Yıllık bazda toplam sanayi üretimi Mayıs ayında yüzde 0,1 gerileyerek yataya yakın seyrederken, Haziran'da yüzde 1,3 daraldı. Temmuz'daki düşüş ise yüzde 0,3 oldu.

Aylık verilerde de benzer bir oynaklık görülüyor.

Mayıs ayındaki yüzde 3,1'lik sert daralmanın ardından Haziran'da yalnızca yüzde 0,2'lik artış yaşanması ve Temmuz'da yeniden yüzde 1 düşüş kaydedilmesi, sanayide henüz kalıcı bir toparlanmadan söz etmeyi zorlaştırıyor.

Sermaye malı üretiminde zayıflık

Temmuz verilerinde dikkat çeken unsurlardan biri sermaye malı üretimindeki gerileme oldu.

Sermaye malı imalatı yıllık bazda yüzde 2,6 daraldı. Haziran ayında bu gruptaki düşüş yüzde 4,8 seviyesindeydi.

Aylık bazda da sermaye malı üretimi yüzde 1,6 geriledi.

Yatırım eğilimi açısından önemli bir gösterge olan sermaye malı üretimindeki zayıflığın devam etmesi, yüksek finansman maliyetleri ve sıkı kredi koşullarının reel sektör üzerindeki etkilerinin sürdüğüne işaret ediyor.

Savunma sanayiinde baz etkisi yeniden negatif

Son dönemde sanayi üretimi verilerinde önemli dalgalanmalara yol açan kalemlerden biri diğer ulaşım araçları imalatı oldu. Savunma sanayiinin de yer aldığı bu grup Temmuz'da yıllık bazda yüzde 2,4 daraldı.

Haziran ayında sanayi üretimine pozitif katkı sağlayan bu kalemin Temmuz'da yeniden negatif bölgeye geçmesi, baz etkilerinin toplam üretim rakamlarını önemli ölçüde etkilediğini gösteriyor.

Toplam imalat sanayi Temmuz'da aylık bazda yüzde 0,8 geriledi.

Savunma sanayiini içeren diğer ulaşım araçları kaleminin etkisi dışarıda bırakıldığında ise imalat sanayiindeki aylık düşüşün yaklaşık yüzde 0,3 seviyesinde kalacağı hesaplanıyor.

Bu nedenle manşet sanayi üretimi rakamlarındaki oynaklığın bir bölümünün belirli sektörlerdeki güçlü baz etkilerinden kaynaklandığını dikkate almak gerekiyor.

Mobilya, kimya ve tekstil pozitif ayrıştı

Sektörel dağılım Temmuz ayında sanayinin kendi içinde oldukça farklı eğilimler gösterdiğini ortaya koydu.

Takvim etkisinden arındırılmış yıllık verilere göre en güçlü artışlardan biri mobilya üretiminde görüldü. Sektörün üretimi yıllık yüzde 9,6 arttı.

Kimyasal madde imalatında yüzde 4,4, tekstilde yüzde 4,5 ve cam-çimento-seramik grubunda yüzde 4,0 büyüme kaydedildi.

Ana metal sanayi yüzde 2,3, kağıt ve kağıt ürünleri yüzde 1,9, gıda ürünleri ise yüzde 1,5 büyüdü.

İmalat sanayi genelinde yıllık artış yüzde 0,3 ile yataya yakın kaldı.

Makine-teçhizat üretimi yüzde 0,8, makine-ekipman kurulumu yüzde 0,4 ve deri ürünleri yüzde 0,3 artış gösterdi.

Giyim ve otomotivde daralma sürüyor

Sanayinin diğer tarafında ise bazı önemli sektörlerde ciddi üretim kayıpları devam ediyor.

En belirgin daralma giyim eşyası imalatında yaşandı. Üretim yıllık bazda yüzde 8,3 geriledi.

Metal eşya sanayinde yüzde 3,7, diğer ulaşım araçlarında yüzde 2,4, motorlu kara taşıtlarında yüzde 1,9 ve plastik-kauçuk ürünlerinde yüzde 1,5 düşüş kaydedildi.

Madencilik ve taş ocakçılığı üretimi yıllık bazda yüzde 3,8, enerji üretimi ise yüzde 1,5 geriledi.

Bu görünüm, toplam sanayi üretiminin altında sektörler arasında oldukça keskin bir ayrışmanın sürdüğünü gösteriyor.

Aylık verilerde otomotiv ve gıda sert düştü

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış aylık verilere bakıldığında da karışık bir tablo ortaya çıkıyor.

Temmuz ayında:

• Motorlu kara taşıtları üretimi yüzde 4,2,

• Gıda ürünleri üretimi yüzde 3,8,

• Madencilik üretimi yüzde 2,2,

• Dayanıksız tüketim malı üretimi yüzde 2,0 geriledi.

Buna karşılık bazı sektörlerde güçlü aylık artışlar kaydedildi.

Makine-teçhizat imalatı yüzde 6,5 artarken, dayanıklı tüketim malı üretimi yüzde 3,3 yükseldi.

Metalik olmayan diğer mineral maddelerin üretiminde yüzde 3,3, metal eşya sanayinde ise yüzde 2,8 artış gerçekleşti.

Bu farklılaşma da sanayi genelinde güçlü ve genele yayılan bir toparlanmadan henüz söz edilemeyeceğini ortaya koyuyor.

Tüketim mallarında kırılganlık devam ediyor

2025 başından bu yana kümülatif görünüm değerlendirildiğinde, sanayi üretimindeki pozitif katkının daha çok yatırım ve enerji bağlantılı bazı sektörlerde yoğunlaştığı görülüyor.

Tüketim mallarına dayalı üretimde ise kırılganlık sürüyor.

Özellikle giyim, otomotiv ve bazı dayanıksız tüketim mallarında görülen zayıflık iç ve dış talep koşullarının üretim üzerindeki baskısının tamamen ortadan kalkmadığını gösteriyor.

Yüksek finansman maliyetleri de şirketlerin işletme sermayesi ve yatırım kararları üzerinde baskı yaratmaya devam ediyor.

PMI daralmaya işaret ediyor ancak yön yukarı

Öncü göstergeler sanayi sektöründe henüz büyümeye dönüşmeyen, ancak daralma hızının azalabileceğine işaret eden bir görünüm sunuyor.

İmalat PMI uzun süredir büyüme ile daralmayı ayıran 50 eşik değerinin altında seyrediyor.

Endeks Haziran'daki 47,1 seviyesinden Temmuz'da 47,7'ye, Ağustos'ta ise 48,1'e yükseldi.

Dolayısıyla PMI halen imalat sektöründe daralmaya işaret ediyor. Ancak son iki aydaki yükseliş, daralma hızının bir miktar hafiflediğini düşündürüyor.

Elektrik tüketiminde de benzer şekilde karışık sinyaller var.

Ağustos ayında elektrik tüketimi yıllık bazda yüzde 2,07 azalırken, bir önceki aya göre yüzde 3,01 arttı.

Önümüzdeki aylarda sınırlı toparlanma mümkün

Temmuz sanayi üretimi verisi Türkiye ekonomisinde imalat sektörünün halen güçlü bir büyüme ivmesi yakalayamadığını gösteriyor.

Yüksek finansman maliyetleri, zayıf ihracat pazarları, küresel talepteki belirsizlikler ve jeopolitik gelişmeler sanayi açısından temel aşağı yönlü riskler olmaya devam ediyor.

Buna karşılık önümüzdeki dönemde kredi koşullarının gevşemesi üretim üzerinde destekleyici etki yaratabilir.

PMI'ın 47,1'den 48,1'e doğru yükselmesi, elektrik tüketimindeki aylık artış ve bazı sektörel göstergeler de Ağustos ve sonrasında sanayi üretiminde aylık bazda sınırlı bir toparlanma ihtimaline işaret ediyor.

Ancak mevcut veriler henüz sanayide genele yayılan ve kalıcı bir büyüme döneminin başladığını söylemek için yeterli değil.

Temmuz verilerinin verdiği temel mesaj, Türkiye sanayisinin belirgin bir daralma sürecinden çok, yüksek finansman maliyetleri ve zayıf talep altında sektörler arasında büyük farklılıkların yaşandığı yataya yakın ve kırılgan bir üretim döneminden geçtiği yönünde.

Kaynak: Gedik Yatırım