ANALİZ: Karadeniz’de tehlike karasularımıza yaklaşıyor! Bulgaristan NATO’dan askeri yardım istedi

Karadeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıların artması, Rusya ile NATO arasında doğrudan askeri çatışma riskini yeniden gündeme taşıdı. Bulgaristan, NATO'dan savaş uçakları, hava savunma sistemleri ve İHA karşıtı ekipman talep etti. Ankara, Sofya ve Bükreş'in ortak savunma önlemlerini görüşmeye hazırlanması Türkiye'yi de gelişmelerin merkezine yerleştiriyor. Karadeniz'de deniz ticaretinin aksaması ise Türkiye açısından gıda fiyatlarından enerji ithalatına, sanayi üretiminden Boğazlar ekonomisine kadar ciddi sonuçlar doğurabilir.

Bulgaristan NATO'dan kapsamlı askeri destek istedi

Karadeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıların yoğunlaşması, NATO'nun doğu kanadında güvenlik endişelerini artırıyor.

Bulgaristan Savunma Bakanı Dimitar Stoyanov, 16 Ekim'de yaptığı açıklamada, ülkesinin NATO'dan ilave hava unsurları, karadan havaya füze sistemleri, insansız hava araçlarına karşı savunma ekipmanları ve hava devriyesi desteği talep ettiğini duyurdu.

Novinite'nin aktardığına göre Stoyanov, Karadeniz'deki güvenlik ortamının giderek kötüleştiğini, ticari gemilere yönelik saldırıların daha sık gerçekleşmeye başladığını söyledi.

Özellikle Romanya karasularında yaşanan son saldırılara dikkat çeken Bulgar Bakan, bölge ülkelerinin karşı karşıya olduğu tehditlerin büyüdüğünü vurguladı.

Stoyanov, taleplerini şu sözlerle açıkladı:

"Uçak, karadan havaya füze sistemleri, İHA karşıtı sistemler ve hava devriyeleri istedik. Esasen mevcut askeri imkânların tamamını talep ettik."

Bakan, ilave NATO unsurlarının konuşlandırılmasının yalnızca Bulgaristan'ın savunma kapasitesini artırmakla kalmayacağını, aynı zamanda ittifakın Karadeniz'deki askeri varlığını güçlendireceğini belirtti.

Ancak NATO'nun hangi sistemleri sağlayacağı henüz netleşmiş değil.

Stoyanov, Romanya ve Baltık ülkelerinin de benzer güvenlik sorunlarıyla karşılaştığını belirterek müttefiklerden hızlı yanıt beklediklerini söyledi.

Türkiye, Bulgaristan ve Romanya ortak önlemleri görüşecek

Karadeniz'deki gelişmeler Türkiye'yi de doğrudan ilgilendiriyor.

Bulgaristan Savunma Bakanı, Türkiye, Romanya ve Bulgaristan savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarının katılacağı bir toplantının yakın zamanda yapılmasının beklendiğini açıkladı.

Toplantıda ticari deniz taşımacılığının korunması, hava ve deniz gözetiminin artırılması ve yeni tehditlere karşı ortak savunma mekanizmalarının geliştirilmesi ele alınacak.

Üç ülkenin NATO üyesi olması, Karadeniz'de bölgesel bir savunma koordinasyonu kurulmasını kolaylaştırıyor.

Türkiye'nin İstanbul ve Çanakkale Boğazları üzerindeki yetkileri ve Montrö Sözleşmesi'nden kaynaklanan konumu ise Ankara'ya özel bir stratejik önem kazandırıyor.

Bulgaristan hâlihazırda deniz sahasını izlemek amacıyla iki keşif sistemi kullanıyor. Üçüncü bir sistemin yıl sonuna kadar devreye alınması planlanıyor.

Bununla birlikte Stoyanov, ilave askeri destek sağlansa bile bütün tehditlerin ortadan kaldırılamayacağını kabul etti.

Bakan, "Yüzde 100 güvenlik mümkün değil" diyerek amaçlarının riskleri en aza indirmek olduğunu vurguladı.

ANALİZ: NATO'nun müdahalesi Rusya ile doğrudan çatışmaya yol açar mı?

Bulgaristan'ın NATO'dan askeri yardım istemesi, ittifak ile Rusya arasında doğrudan çatışma ihtimalini artırıyor.

Ancak askeri destek sağlanması otomatik olarak NATO-Rusya savaşının başlayacağı anlamına gelmiyor.

Belirleyici unsur, NATO'nun Karadeniz'de üstleneceği görevin kapsamı ve askeri unsurlarına verilecek angajman kuralları olacak.

Üç olası senaryo bulunuyor:

Düşük riskli senaryo: NATO, Bulgaristan'a radar, hava savunma sistemleri, keşif uçakları ve İHA karşıtı ekipman gönderir. Faaliyetler Bulgaristan'ın savunulmasıyla sınırlı kalır.

Orta riskli senaryo: NATO, ticari tankerlere askeri refakat sağlamaya başlar ve saldıran Rus İHA'larını düşürür. Bu durumda Rusya ile NATO arasında doğrudan askeri temas yaşanabilir.

Yüksek riskli senaryo: NATO, saldırıları önlemek amacıyla Rus savaş gemilerini, uçaklarını veya İHA fırlatma noktalarını hedef alır. Böyle bir gelişme Rusya'nın misilleme yapmasıyla daha geniş bir çatışmaya dönüşebilir.

Dolayısıyla tehlike, NATO'nun Bulgaristan'a savunma sistemleri göndermesinden çok, ticari gemileri koruma görevinin Rus askeri unsurlarıyla doğrudan çatışmaya dönüşmesinde yatıyor.

NATO'nun 5. maddesi otomatik olarak devreye girmez

Karadeniz'deki tanker saldırılarının NATO'nun kolektif savunmayı düzenleyen 5. maddesini otomatik olarak harekete geçirmeyeceğinin altını çizmek gerekiyor.

Bulgaristan'ın münhasır ekonomik bölgesinde yabancı bayraklı bir ticari geminin saldırıya uğraması, tek başına Bulgaristan'a yapılmış silahlı saldırı sayılmayabilir.

Ancak Bulgaristan topraklarının, askeri tesislerinin veya silahlı kuvvetlerinin doğrudan hedef alınması çok daha ciddi bir durum yaratır.

Böyle bir gelişmede NATO'nun ortak savunma yükümlülükleri gündeme gelebilir.

Burada önemli bir başka nokta da saldırıların sorumlusunun kesin biçimde belirlenmesi. Rusya'nın sorumlu olduğuna ilişkin değerlendirmeler, bütün saldırıların failinin kanıtlandığı anlamına gelmiyor.

Türkiye için asıl tehlike: Karadeniz ticaretinin durması

Karadeniz'de askeri gerilimin yükselmesinin Türkiye açısından sonuçları yalnızca güvenlikle sınırlı değil.

Bölgedeki ticari gemi trafiğinin ciddi biçimde aksaması, Türkiye ekonomisine birden fazla kanaldan zarar verebilir.

Özellikle Karadeniz taşımacılığının uzun süreli kesintiye uğradığı bir senaryoda dört önemli ekonomik risk öne çıkıyor.

1. Gıda ithalatında aksama ve yeni enflasyon dalgası

Türkiye, tarımsal emtia ithalatında Rusya ve Ukrayna gibi Karadeniz ülkelerine önemli ölçüde bağımlı.

Buğday, ayçiçeği yağı ve mısır gibi ürünlerin taşınmasında deniz yolu kritik rol oynuyor.

Karadeniz'de ticari gemi trafiğinin durması veya ciddi biçimde yavaşlaması, bu ürünlerin Türkiye'ye ulaşmasını zorlaştırabilir.

Alternatif tedarik kaynaklarına yönelmek mümkün olsa da kısa sürede büyük miktarlarda emtianın farklı güzergâhlardan taşınması kolay değil.

Taşıma maliyetleri, savaş riski sigorta primleri ve teslimat süreleri yükselebilir.

Böyle bir gelişme, zaten yüksek seyreden gıda enflasyonuna yeni bir arz ve maliyet şoku ekleyebilir.

Kesintinin süresine ve stok seviyelerine bağlı olarak bazı ürünlerde geçici arz sıkıntıları da yaşanabilir.

2. Enerji ithalatı ve sanayi üretimi zarar görebilir

Karadeniz'de taşımacılığın aksaması, Türkiye'nin enerji tedarikini de olumsuz etkileyebilir.

Türkiye'nin Rusya'dan doğalgaz ithalatının önemli bölümü Mavi Akım ve TürkAkım gibi deniz altı boru hatları üzerinden gerçekleşiyor.

Bu nedenle ticari gemi trafiğinin durması, boru hatları çalışmaya devam ettiği sürece doğalgaz ithalatının otomatik olarak kesilmesi anlamına gelmez.

Ancak kömür, petrol ürünleri ve çeşitli sanayi hammaddelerinin deniz yoluyla taşınması ciddi risk altında kalabilir.

Samsun, Trabzon ve Zonguldak gibi Karadeniz limanlarında faaliyetlerin yavaşlaması, bölgesel ticareti ve sanayi işletmelerini olumsuz etkiler.

Özellikle enerji yoğun sektörlerde ithal girdi maliyetleri artabilir.

3. İstanbul Boğazı'nın transit ekonomisi darbe alabilir

Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan tek deniz yolu Türk Boğazları sistemi.

Bu nedenle Karadeniz'deki gemi trafiğinde yaşanacak büyük bir daralma, İstanbul Boğazı ve Çanakkale Boğazı üzerinden gerçekleşen ticari faaliyetleri de etkiler.

Gemilerin geçişlerinin azalması, kılavuzluk, römorkör, yakıt ikmali, acentelik ve diğer denizcilik hizmetlerine yönelik talebi düşürebilir.

Bunun sonucunda Türkiye'nin denizcilik sektöründe döviz gelirleri azalabilir.

Boğazlardan geçişin tamamen durması ise çok daha ağır bir ekonomik senaryo yaratır.

Ancak bütün Karadeniz ticaretinin kesileceği varsayımı, mevcut saldırıların kaçınılmaz sonucu değil; değerlendirilmesi gereken en kötü senaryolardan biridir.

4. Demir-çelik ve bölgesel ticaret baskı altına girebilir

Türkiye'nin demir-çelik üretimi ve diğer ağır sanayi faaliyetleri, uluslararası hammadde ticaretine bağımlı.

Karadeniz güzergâhındaki kesintiler, hurda metal, demir cevheri, kömür ve diğer dökme yüklerin tedarikini zorlaştırabilir.

Bu durum çelik üreticilerinin maliyetlerini artırırken, inşaat ve imalat sanayisine de yansıyabilir.

Ayrıca Türkiye'nin Rusya, Ukrayna, Romanya ve Gürcistan ile yürüttüğü Ro-Ro taşımacılığı ve bölgesel ticaret de zarar görebilir.

Uzun süreli bir kesinti, yalnızca denizcilik şirketlerini değil, taşımacılık, lojistik, sanayi ve ihracat sektörlerini de olumsuz etkiler.

ANALİZ: Ankara savaşa sürüklenmeden Karadeniz'i korumak zorunda

Bizim değerlendirmemize göre NATO'nun Bulgaristan'a hava savunma sistemleri, radar ve keşif kapasitesi sağlaması en olası senaryo.

İttifakın doğrudan Rus askeri hedeflerine yönelik saldırı operasyonları başlatmasını ise mevcut aşamada beklemiyoruz.

Ancak ticari gemilere yönelik saldırılar devam ederse NATO'nun karşısına giderek zorlaşan bir tercih çıkacak.

Ya ticari deniz taşımacılığının güvenliğini sağlamak için daha aktif askeri önlemler alınacak ya da saldırıların yarattığı ekonomik ve güvenlik maliyetlerine katlanılacak.

Türkiye açısından en uygun seçenek, Bulgaristan ve Romanya ile koordinasyon içinde Karadeniz'de gözetim ve savunma kapasitesini güçlendirmek, ancak Rusya ile doğrudan askeri çatışmadan kaçınmak.

Ankara'nın Montrö Sözleşmesi çerçevesindeki konumu da bu yaklaşımı destekliyor.

Bununla birlikte askeri açıdan sınırlı görünen bir olayın hızla kontrolden çıkabileceği unutulmamalı.

Bir NATO savaş uçağının Rus İHA'sını düşürmesi veya Rusya'nın NATO unsurlarını hedef alması, tarafların istemediği bir tırmanmayı başlatabilir.

Bizim temel senaryomuz doğrudan NATO-Rusya savaşı değil, Karadeniz'de savunma tedbirlerinin artırılması. Ancak yanlış hesaplama ve kazara çatışma riski giderek büyüyor.

Türkiye için mesele yalnızca askeri güvenlik değil. Karadeniz'de deniz ticaretinin kesintiye uğraması, gıda fiyatlarını, enerji maliyetlerini, sanayi üretimini ve dış ticareti aynı anda vurabilecek bir ekonomik şok yaratabilir.

Sonuç olarak, Karadeniz'deki tehlike Türkiye'nin kıyılarına yaklaşırken Ankara hem güvenliği sağlamak hem de ticaret yollarını açık tutmak zorunda. Bunu Rusya ile doğrudan çatışmaya sürüklenmeden başarmak ise giderek zorlaşabilir.

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

 Bize e-mail atın:  istanbulanalytics@gmail com

 Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez