ANALİZ: Borsa İstanbul'u Anlamak İçin Endonezya'yı Takip Edin

MSCI'ın hedefinde olan tek piyasa Borsa İstanbul değil. Endonezya'nın Jakarta Borsası çok daha ağır bir krizle karşı karşıya. Yabancı yatırımcıların milyarlarca dolarlık çıkışı, manipülasyon soruşturmaları ve endeksten çıkarılma tehdidi Endonezya hisselerini sarsıyor. Türkiye ile Endonezya arasındaki benzerlikler nedeniyle Jakarta'da yaşananlar, Borsa İstanbul'un geleceğine ilişkin önemli ipuçları sunuyor.

FÖŞ: Borsa İstanbul'un geleceğini Jakarta'da arayın

MSCI'ın hedefinde olan tek borsa Borsa İstanbul değil. Jakarta Borsası çok daha kötü durumda.

Türkiye, en kötü senaryoda nazikçe Frontier Markets (Öncü Piyasalar) diye adlandırılan, ancak aslında çok az gelişmiş piyasaların yer aldığı lige düşürülebilir.

Jakarta'da ise manipülasyon ve denetim standartları o kadar kötü ki MSCI, Endonezya piyasasını karantinaya almayı, yani diğer piyasalardan ayrı bir statüde değerlendirmeyi planladığını açıkladı.

Aynen Türkiye'de yaşandığı gibi, Endonezya kamu otoriteleri de telaşla birtakım reformları hayata geçirmeye başladı.

Bu benzerlik nedeniyle Borsa İstanbul'un geleceğine ilişkin en iyi tahminlerden biri, Jakarta Borsası takip edilerek yapılabilir.

Bu satırlar yazılırken Jakarta Borsası'nın gösterge endeksi JCI yüzde 3,5 geriliyordu. Borsa İstanbul'da ise kayıp yüzde 0,7 civarındaydı.

Ancak hem JCI hem de Borsa İstanbul'da MSCI riski nedeniyle satış yapabilecek kuruluşlar, küresel gelişmekte olan piyasa (GOP) fonları.

Bunların büyük bölümünün Londra ve New York merkezli olması muhtemel. Dolayısıyla saat farkı nedeniyle satış baskısı öğleden sonra artabilir.

İşte Jakarta Borsası'nın dramı. Umarız Borsa İstanbul'un kaderi daha parlak olur.

Endonezya'dan yabancı sermaye kaçışı hızlanıyor

Endonezya hisse senedi piyasasında yabancı yatırımcıların satışları giderek ağırlaşırken, baskı tahvil ve döviz piyasalarına da yayılıyor.

Skandinaviska Enskilda Banken'in Singapur merkezli Asya Strateji Başkanı Eugenia Victorino, yabancı sermayenin Endonezya hisse senetlerinden kapsamlı bir çıkış gerçekleştirdiğini ve bu baskının artık tahvil piyasasına da sıçradığını belirtti.

Victorino'ya göre Endonezya rupisinin değer kaybı, yabancı yatırımcıların reel getirisini aşındırıyor. Para birimi istikrar kazanana kadar küresel fonlar Endonezya varlıklarına yeniden yatırım yapmak yerine gelişmeleri uzaktan izlemeyi tercih ediyor.

2026 yılı başından bu yana yabancı yatırımcıların Endonezya hisse senetlerinden gerçekleştirdiği net çıkış 5,1 milyar dolara ulaştı.

Mevcut eğilimin sürmesi halinde ülke, tarihinin en büyük yıllık yabancı sermaye çıkışını yaşayabilir.

MSCI'dan tarihi tehdit: Endonezya endekslerden çıkarılabilir

Krizin merkezinde küresel endeks sağlayıcısı MSCI'ın Endonezya piyasasına yönelik uyarıları bulunuyor.

MSCI, ocak ayında Endonezya sermaye piyasalarındaki şeffaflık, halka açıklık oranları ve ortaklık yapılarının yoğunlaşması konusunda ciddi endişeler dile getirmişti.

Endonezya yönetimi bunun üzerine halka açıklık kurallarını sıkılaştırdı, hissedar bilgilerinin açıklanmasına ilişkin düzenlemeleri güçlendirdi ve yoğunlaşmış ortaklık yapıları ile işlemler üzerindeki denetimleri artırdı.

Ancak MSCI, özellikle düzenlemelerin fiilen uygulanması ve yaptırımların etkinliği konusunda önemli sorunların devam ettiğini düşünüyor.

Endeks sağlayıcısı nihai kararını Haziran 2027'ye kadar açıklayacak.

Endonezyalı yetkililerin pazartesi günü MSCI yöneticileriyle bir araya gelerek endeks şirketinin uyarılarına ilişkin açıklama talep etmesi bekleniyor.

Ülkenin düzenleyici kurumları, MSCI'ın son açıklamasının kendileri açısından beklenmedik olduğunu belirtiyor.

Üç şirkette manipülasyon tespit edildi

Endonezya Finansal Hizmetler Otoritesi, cuma günü yaptığı açıklamada üç şirketin hisse senedi işlemlerinde ve halka arz tahsislerinde manipülasyon kanıtları bulduğunu duyurdu.

Düzenleyici kurumlar, bazı şirketlerle bağlantılı manipülatif piyasa uygulamaları nedeniyle geçen hafta yaklaşık 117 milyon dolar tutarında para cezası açıkladı.

Bu gelişmeler, MSCI'ın piyasa denetimi ve kurumsal yönetim konusundaki kaygılarını daha da önemli hale getiriyor.

Piyasa güvenini yeniden tesis etmeye çalışan yetkililer, pazar günü analistler, ekonomistler ve finansal içerik üreticileriyle bir toplantı gerçekleştirerek reformları değerlendirdi.

Borsada günlük düşüş sınırı yüzde 7'ye indirildi

Endonezya Borsası, satış dalgasını sınırlamak amacıyla olağanüstü önlemler aldı.

Pazartesi günü açıklanan kararla, bireysel hisse senetlerinde günlük azami düşüş sınırı yıl sonuna kadar yüzde 15'ten yüzde 7'ye indirildi.

Amaç, yoğun satış baskısının piyasa genelinde kontrolsüz fiyat hareketlerine dönüşmesini engellemek.

PT MNC Sekuritas analisti Herditya Wicaksana, özellikle büyük bankalar gibi JCI endeksi üzerinde önemli ağırlığı bulunan hisselerde satış baskısının güçlü kalmaya devam ettiğini söyledi.

Wicaksana, işlem limitlerinin sıkılaştırılması gibi önleyici tedbirlerin daha büyük kayıpların sınırlandırılmasına yardımcı olabileceğini belirtti.

Milyarderlerden hisse geri alım hamlesi

Piyasadaki güven kaybını sınırlamak amacıyla büyük şirketler de harekete geçti.

Milyarder Prajogo Pangestu ile bağlantılı üç şirket, toplam 2,5 trilyon rupi, yaklaşık 138 milyon dolar tutarında hisse geri alımı planladığını açıkladı.

Franky Widjaja'nın Sinar Mas Grubu bünyesindeki PT Dian Swastatika Sentosa da 1 trilyon rupilik hisse geri alım programı önerdi.

Ancak şirketlerin müdahaleleri, yabancı yatırımcıların satış baskısını henüz ortadan kaldırabilmiş değil.

Goldman Sachs: 8,3 milyar dolarlık çıkış riski

MSCI'ın Endonezya hisse senetlerini küresel endekslerden tamamen çıkarması, yabancı sermaye hareketlerinde çok daha büyük bir dalgaya neden olabilir.

Goldman Sachs'ın hesaplamalarına göre MSCI endekslerinden tamamen çıkarılma, yaklaşık 5,6 milyar dolarlık pasif fon çıkışını tetikleyebilir.

FTSE Russell'ın da benzer bir karar alması durumunda 2,7 milyar dolarlık ek çıkış riski ortaya çıkabilir.

Böylece toplam potansiyel çıkış 8,3 milyar dolara ulaşabilir.

Diğer yatırım kuruluşlarının tahminleri ise farklılaşıyor.

Mirae Asset Sekuritas Indonesia yaklaşık 3 milyar dolarlık pasif fon çıkışı öngörürken, Citigroup olası çıkışların birkaç milyar dolar düzeyinde olacağını tahmin ediyor.

Bu tahminler, endekslerden çıkarılmanın yalnızca hisse senedi fiyatlarını değil, ülkeye yönelik uluslararası portföy yatırımlarının tamamını etkileyebileceğini gösteriyor.

Kriz tahvil piyasasına sıçradı

Endonezya'daki satış dalgası artık yalnızca hisse senetleriyle sınırlı değil.

Rupinin dolar karşısında 18 bin seviyelerinde işlem görmesi, yabancı yatırımcıların yerel para cinsinden tahvillere yönelik ilgisini azaltıyor.

ABD'nin 10 yıllık tahvil faizlerinin yüzde 5'in üzerinde bulunması da Endonezya gibi gelişmekte olan ülkelerin yatırım cazibesini zayıflatıyor.

Pazartesi günü Endonezya'nın 10 yıllık devlet tahvili faizi 12 baz puana kadar yükselerek yüzde 7,47'ye ulaştı.

Beş yıllık tahvil faizi ise cuma günü 22 baz puan yükseldikten sonra pazartesi günü 11 baz puan geriledi.

MUFG Bank döviz stratejisti Lloyd Chan, MSCI'ın son açıklamasının yerel tahvil piyasasındaki satışların önemli tetikleyicilerinden biri olduğunu söyledi.

Chan'a göre rupideki ilave değer kayıpları, Endonezya tahvillerinin yabancı yatırımcılar açısından cazibesini daha da azaltabilir.

Merkez Bankası 100 baz puana kadar faiz artırmak zorunda kalabilir

DBS Group, krizin daha geniş finansal piyasalara yayılması halinde Endonezya'da finansman koşullarının belirgin biçimde sıkılaşabileceği uyarısında bulundu.

Bankanın değerlendirmesine göre piyasalarda daha kapsamlı bir düzeltme yaşanması, 10 yıllık devlet tahvili faizini yüzde 7,5 seviyesine taşıyabilir.

Bu senaryoda Endonezya Merkez Bankası'nın para birimini desteklemek ve sermaye çıkışlarını sınırlamak amacıyla 50 ila 100 baz puan arasında ek faiz artırımına gitmesi gerekebilir.

Bu ihtimal, zaten büyüme ve maliye politikası açısından baskı altında bulunan Endonezya ekonomisi için yeni bir risk oluşturuyor.

Bloomberg: Piyasalarda olumsuz geri besleme döngüsü

Bloomberg stratejistlerine göre Endonezya varlıklarında giderek güçlenen olumsuz bir geri besleme döngüsü oluşuyor.

Hisse senetlerinden yabancı çıkışları rupiyi zayıflatırken, rupideki değer kaybı tahvil yatırımcılarının getirilerini aşındırıyor.

Tahvil piyasasındaki satışlar faizleri yükseltiyor, artan finansman maliyetleri de şirketler ve ekonomi üzerinde yeni baskılar yaratıyor.

Bu döngünün kırılması için yerel otoritelerin yatırımcı güvenini yeniden tesis edecek etkili bir müdahalede bulunması gerekiyor.

Borsa İstanbul açısından çıkarılacak ders açık: MSCI gibi küresel endeks sağlayıcılarının uyarıları yalnızca teknik sınıflandırma meseleleri değildir. Piyasa güveni, denetim standartları ve yabancı sermaye akımları üzerinde doğrudan etkileri olabilir.

Endonezya örneği, güven kaybının hisse senetlerinden başlayarak tahvil ve döviz piyasalarına yayılabileceğini gösteriyor.

Türkiye'nin aynı süreci yaşaması kaçınılmaz değil. Ancak Jakarta'daki gelişmeleri yakından izlemek, Borsa İstanbul'da önümüzdeki dönemde oluşabilecek riskleri anlamak açısından son derece önemli.

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.