ABD'de Demokratların zaferi dünya ekonomisi için iyi haber mi? Trump'ın hareket alanı daralıyor

Özet: ABD ara seçimlerinde Demokratların Kongre'nin iki kanadında da çoğunluğu kazanması, Başkan Donald Trump'ın ekonomi ve dış politikadaki hareket alanını sınırlayabilir. Piyasalar, gümrük tarifelerinde yeni sürprizlerin azalmasını, Fed'in bağımsızlığının güçlenmesini ve İran savaşından müzakere yoluyla çıkış ihtimalinin artmasını olumlu karşılıyor. Ancak Çin ve Rusya açısından tablo farklı. Üstelik iç politikada engellerle karşılaşan Trump'ın dış politikada daha agresif bir çizgiye yönelmesi de mümkün.

Trump'ın yetkilerinin sınırlanması piyasalara nefes aldırabilir

ABD'de 3 Kasım'da yapılan ara seçimlerin ardından dünya ekonomisi açısından yeni bir dönem başlıyor.

Demokratların hem Temsilciler Meclisi'nde hem de Senato'da çoğunluğu ele geçirmesi, Başkan Donald Trump'ın ekonomi politikalarını uygulama biçimini değiştirebilir.

Piyasalarda öne çıkan beklenti, Trump'ın ikinci başkanlık döneminin ilk iki yılında görülen ani politika değişikliklerinin ve beklenmedik kararların azalması.

Trump yönetiminin gümrük tarifeleri, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) bağımsızlığı üzerindeki baskıları ve İran savaşıyla bağlantılı enerji fiyatı şoku, küresel ekonomide önemli belirsizlikler yarattı.

Yeni Kongre'nin Trump yönetimi üzerindeki denetimi artırması, bu belirsizliklerin bir bölümünü azaltabilir.

Ancak Demokratların Kongre'deki çoğunluğu, Trump'ın bütün yetkilerini ortadan kaldırmıyor. Özellikle dış politika ve ulusal güvenlik alanlarında başkanın geniş hareket alanı devam edecek.

İran savaşı: Petrol fiyatlarında düşüş ihtimali güçleniyor

Seçim sonuçlarının dünya ekonomisine en doğrudan etkilerinden biri enerji piyasalarında görülebilir.

ABD ile İran arasındaki savaşın petrol fiyatlarını yükseltmesi, Amerikan tüketicilerinin akaryakıt harcamalarını artırdı.

Benzin fiyatlarındaki yükselişin ara seçimlerde seçmen davranışını etkileyen önemli faktörlerden biri olduğu değerlendiriliyor.

Demokratların çoğunluğu ele geçirmesi, savaşın sürdürülmesine ilişkin siyasi ve mali denetimi güçlendirebilir.

Yeni Kongre, ocak ayında göreve başladıktan sonra ek savaş finansmanını, denetim oturumlarını ve yasama gündemini kontrol edebilecek.

Kongre'nin tek başına savaşı sona erdirme yetkisi bulunmuyor. Bununla birlikte yeni askeri operasyonların finansmanını zorlaştırması ve yönetimin kararlarını daha sıkı denetlemesi mümkün.

Bu koşullar altında Washington'ın İran ile müzakere yoluyla bir anlaşmaya ulaşma olasılığının arttığı değerlendiriliyor.

Böyle bir gelişme, petrol fiyatlarındaki jeopolitik risk primini azaltabilir.

Özellikle Avrupa gibi enerji ithalatına bağımlı ekonomiler, petrol fiyatlarında yaşanabilecek düşüşten yararlanabilir.

Enerji maliyetlerinin gerilemesi, enflasyon baskısını hafifletirken şirketlerin üretim maliyetlerini de azaltabilir.

Gümrük tarifelerinde yeni şokların önü kesilebilir

Trump'ın ikinci döneminde küresel ticareti etkileyen en önemli gelişmelerden biri gümrük tarifelerindeki sert değişiklikler oldu.

Başkanın Liberation Day olarak adlandırılan kapsamlı tarife düzenlemelerinin hukuka aykırı bulunmasının ardından yönetim, sektörel ve ulusal güvenlik gerekçelerine dayanan yeni tarifeleri uygulamaya koydu.

Demokratların Kongre çoğunluğunu kazanması, mevcut tarifelerin otomatik olarak kaldırılacağı anlamına gelmiyor.

Başkanın ticaret alanındaki yasal yetkilerinin önemli bölümü yürürlükte kalacak.

Bununla birlikte Kongre'nin denetim yetkileri, yeni tarifelerin siyasi maliyetini artırabilir.

Demokratlar, tarifelerin tüketici fiyatlarına etkisini inceleyen oturumlar düzenleyebilir, geçici önlemlerin uzatılmasını engelleyebilir ve belirli ürünler için muafiyet talep edebilir.

Böylece Trump'ın tek taraflı açıklamalarla yeni ticaret şokları yaratması daha zor hale gelebilir.

Avrupalı ihracatçılar açısından bu gelişme, ortalama ABD gümrük tarifelerinin hemen düşmesinden daha önemli olabilir.

Çünkü son iki yılda ticaret politikalarındaki belirsizlik, yatırım kararlarını geciktirdi ve uluslararası ticaret akımlarını olumsuz etkiledi.

Tarifelerin daha öngörülebilir hale gelmesi, şirketlerin üretim ve yatırım planlarını kolaylaştırabilir.

En önemli kazanım Fed'in bağımsızlığı olabilir

Seçim sonuçlarının dünya ekonomisi üzerindeki en önemli ancak daha az görünür etkilerinden biri, Fed'in kurumsal bağımsızlığıyla ilgili.

Kevin Warsh, mayıs ayında Demokratların desteği olmadan Fed Başkanlığı'na onay almıştı.

Demokratların temel kaygısı, Trump yönetiminin daha düşük faiz oranları için merkez bankasına siyasi baskı uygulamasıydı.

Trump, ikinci döneminde faizlerin düşürülmesini istediğini defalarca dile getirdi.

Ancak Senato'nun Demokratların kontrolüne geçmesi, başkanın Fed Yönetim Kurulu'na kendisine yakın isimleri atamasını zorlaştırabilir.

Aynı şekilde mevcut Fed yöneticilerinin görevden alınmasına yönelik girişimler de daha güçlü siyasi ve hukuki denetimle karşılaşabilir.

Fed'in siyasi baskılardan daha fazla korunması, ABD'de uzun vadeli enflasyon beklentilerinin istikrara kavuşmasına yardımcı olabilir.

Bu gelişme, ABD Hazine tahvillerindeki vade priminin sınırlanması açısından da önem taşıyor.

Doların küresel finans sistemindeki merkezi rolü nedeniyle Fed'in güvenilirliği yalnızca ABD ekonomisini ilgilendirmiyor.

Uluslararası sermaye akımları, döviz piyasaları, borçlanma maliyetleri ve gelişmekte olan ülkelerin finansman koşulları da Fed politikalarından doğrudan etkileniyor.

Dolayısıyla bağımsız bir Fed, küresel finansal istikrar açısından önemli bir unsur olarak değerlendiriliyor.

Çin için tablo daha karmaşık

Demokratların Kongre'deki çoğunluğu, ABD ile Çin arasındaki ilişkileri de etkileyebilir.

Trump, 2026 boyunca Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile dört zirve gerçekleştirdi.

Bu görüşmeler, iki ülke arasında daha uzlaşmacı bir diplomatik yaklaşımın işaretleri olarak değerlendirildi.

Ancak Washington ile Pekin arasındaki yakınlaşma, ABD'nin geleneksel müttefiklerinde kaygı yarattı.

Özellikle Japonya ve Avrupa ülkeleri, Trump'ın Çin politikasında müttefiklerin güvenlik ve ekonomik çıkarlarına yeterince öncelik vermediği görüşünü dile getirdi.

Demokratların Kongre'yi kontrol etmesi, Çin'e yönelik daha sert bir denetim mekanizmasının ortaya çıkmasına neden olabilir.

Temsilciler Meclisi ve Senato'daki dış ilişkiler ve silahlı kuvvetler komisyonları, yönetimin Çin politikasını daha yakından inceleyebilir.

Bu durum özellikle Tayvan konusunda önem taşıyor.

Trump'ın Şi Cinping ile gerçekleştirdiği görüşmenin ardından 2026'nın başlarında Tayvan'a yönelik bir silah satış paketinin ilerlemesi durmuştu.

Demokratların çoğunlukta olduğu Kongre, bu satışların yeniden gündeme alınması için baskı yapabilir.

Tayvan'ın Çin açısından taşıdığı stratejik önem dikkate alındığında, böyle bir gelişme ABD-Çin ilişkilerindeki yakınlaşmayı zorlaştırabilir.

Rusya ve Ukrayna: Moskova üzerindeki baskı artabilir

Seçim sonuçlarının jeopolitik etkilerinden biri de Rusya-Ukrayna savaşında görülebilir.

Trump'ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yakınlaşma girişimleri, Avrupa'da uzun süredir eleştiriliyor.

Avrupalı hükümetler, Washington'ın Moskova ile Ukrayna'nın güvenlik çıkarlarını yeterince gözetmeyen bir anlaşmaya varmasından endişe ediyor.

Kremlin ise ABD ara seçimlerinin sonuçlarını küçümseyen açıklamalar yaptı.

Rus yetkililer, Trump'ın görevde kalmaya devam ettiğini ve barış girişimlerini sürdürebileceğini vurguladı.

Ancak Demokratların Kongre çoğunluğunu kazanması, Rusya üzerindeki yaptırım baskısının artırılması açısından önem taşıyor.

Demokratlar, Ukrayna'ya daha güçlü askeri ve mali destek verilmesini ve Moskova'ya yönelik yaptırımların sertleştirilmesini savunuyor.

Kongre'nin yaptırımlar ve finansman üzerindeki yetkileri, Trump yönetiminin Rusya'nın taleplerine yakın bir barış anlaşmasını kabul etmesini zorlaştırabilir.

Bu gelişme, Ukrayna'nın finansman yükünün giderek daha büyük bölümünü üstlenen Avrupa ülkeleri tarafından olumlu karşılanabilir.

Avrupa'nın güvenlik kaygıları ortadan kalkmıyor

Demokratların zaferi, Avrupa açısından bütün risklerin sona erdiği anlamına gelmiyor.

Trump'ın dış politika yaklaşımı, ABD'nin geleneksel müttefikleriyle ilişkilerinde önemli gerilimlere yol açtı.

Grönland konusundaki baskılar, Avrupa'nın güvenlik kaygılarını artıran gelişmeler arasında yer aldı.

Ayrıca Pentagon'un Avrupa'daki Amerikan askeri varlığına ilişkin değerlendirmesinin aralık ayında tamamlanması bekleniyor.

Bu inceleme sonucunda Avrupa'da konuşlandırılmış ABD askerlerinin sayısında azaltıma gidilmesi ihtimali bulunuyor.

Demokratların Kongre çoğunluğu, bu tür kararları denetleyebilir ve yönetim üzerinde baskı oluşturabilir.

Ancak Amerikan dış politikasının yürütülmesinde başkanın yetkileri devam edecek.

Bu nedenle Avrupa'nın Washington ile ilişkilerinde öngörülemezliğin tamamen ortadan kalkması beklenmiyor.

Trump iç politikada sıkışırsa dış politikada daha agresif olabilir

Seçim sonuçlarının yarattığı en önemli risklerden biri, Trump'ın iç politikadaki hareket alanının daralmasına karşılık dış politikada daha fazla inisiyatif kullanmaya yönelmesi.

Demokratların kontrolündeki Kongre, başkanın ekonomi politikalarını ve yeni yasama girişimlerini zorlaştırabilir.

Buna karşılık dış politika ve ulusal güvenlik alanlarında başkanın tek taraflı hareket etme kapasitesi daha geniş.

Bu nedenle Trump'ın iç politikada karşılaştığı engelleri dış politikada elde edeceği başarılarla dengelemeye çalışması ihtimali bulunuyor.

Özellikle yeni Kongre'nin ocak ayı başında göreve başlamasına kadar geçecek yaklaşık iki aylık dönem önem taşıyor.

Bu süreçte Cumhuriyetçilerin mevcut Kongre üzerindeki kontrolü devam edecek.

Trump yönetiminin İran veya başka bir dış politika başlığında yeni adımlar atması ihtimali göz ardı edilmiyor.

Demokratların Kongre'ye hâkim olması, dış politika kararlarının daha fazla denetlenmesini sağlayabilir; ancak kısa vadede yeni gerilimlerin ortaya çıkmasını tamamen engelleyemez.

18-19 Kasım'daki Çin zirvesi ilk önemli sınav olabilir

Trump'ın seçim sonrasındaki dış politika yaklaşımının ilk önemli göstergelerinden biri, Çin'de düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi olabilir.

Trump, 18-19 Kasım tarihlerinde Shenzhen'de düzenleneceği belirtilen zirveye katılacağını açıkladı.

Zirve sırasında Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşmeler yapılması ihtimali gündemde.

Bu temaslar, Washington'ın seçim sonuçlarının ardından Çin ve Rusya ile ilişkilerini nasıl şekillendireceğine ilişkin ilk işaretleri verebilir.

Özellikle Tayvan, Ukrayna, ticaret politikaları ve enerji güvenliği konuları yakından izlenecek.

Kongre'nin Demokratların kontrolüne geçmesi, Trump'ın bu ülkelerle yapabileceği anlaşmaların iç siyasi koşullarını değiştirebilir.

ABD kurumları Trump'ı ne ölçüde sınırlayabilecek?

Ara seçim sonuçları, ABD'de başkanlık yetkileri üzerinde kurumsal denetimin devam ettiğini gösteriyor.

Demokratların Kongre çoğunluğu, Trump'ın ekonomi politikalarındaki ani değişiklikleri sınırlayabilir, Fed'in bağımsızlığını korumaya yardımcı olabilir ve yeni ticaret gerilimlerinin önüne geçebilir.

İran savaşının müzakere yoluyla sona erdirilmesi olasılığının artması da enerji ithalatçısı ülkeler açısından olumlu bir gelişme olabilir.

Ancak Çin ve Rusya ile ilişkilerde daha sert bir Kongre tutumu, yeni jeopolitik belirsizlikler yaratabilir.

Üstelik iç politikada hareket alanı daralan Trump'ın dış politikada daha fazla risk almaya yönelmesi ihtimali devam ediyor.

ABD ara seçimlerinin dünya ekonomisine etkisi, yalnızca Trump'ın hangi yetkilerinin sınırlandığına değil, başkanın bu sınırlamalara nasıl karşılık vereceğine de bağlı olacak.

Bruegel Enstitüsü

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.