ABD, Çin'in YZ çiplerine erişimini sağlayan arka kapıyı kapatıyor
ABD, Çin'in üçüncü ülkelerdeki veri merkezlerinden Nvidia YZ çiplerine erişimini kısıtladı. Jensen Huang skandalı Washington'da krize dönüştü.
17 Kasım 2026

ABD Ticaret Bakanlığı, Çinli şirketlerin üçüncü ülkelerdeki veri merkezleri üzerinden Nvidia'nın gelişmiş yapay zeka (YZ) işlemcilerine erişmesini engellemek amacıyla yeni ihracat kısıtlamaları getirdi. Nvidia CEO'su Jensen Huang'ın istifasına yol açan casusluk iddialarının ardından gelen düzenleme, Washington'da teknoloji ihracatının denetimine ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi. ABD Hazine Bakanlığı ve Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi'nin doğrudan hazırladığı belirtilen karar, Ticaret Bakanı Howard Lutnick üzerindeki siyasi baskıyı da artırdı.
ABD, Çin'in YZ çiplerine erişimindeki boşluğu kapatıyor
ABD Ticaret Bakanlığı, Çinli teknoloji şirketlerinin gelişmiş Amerikan YZ işlemcilerine üçüncü ülkelerdeki veri merkezleri aracılığıyla erişmesini sınırlandıran yeni bir düzenlemeyi pazartesi günü duyurdu.
Bakanlığa bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS) tarafından yayımlanan geçici nihai düzenleme, Çinli şirketlerin Nvidia'nın gelişmiş işlem kapasitesini yurt dışındaki veri merkezlerinden kiralayarak ABD ihracat kontrollerini aşmasını önlemeyi amaçlıyor.
Mevcut uygulamada Çinli teknoloji şirketleri, doğrudan satın almaları kısıtlanan gelişmiş işlemcilere Singapur, Malezya ve diğer ülkelerde faaliyet gösteren veri merkezleri üzerinden erişebiliyordu.
Bu yöntem, Amerikan teknolojisinin doğrudan Çin'e ihraç edilmesini gerektirmeden Çinli şirketlerin gelişmiş YZ modellerini eğitmesine olanak sağlıyordu.
Washington yönetimi, söz konusu uygulamanın ulusal güvenlik açısından risk oluşturduğunu savunuyor.
Yeni düzenleme, Nvidia CEO'su Jensen Huang'ın istifasıyla sonuçlanan skandalın ardından ABD yönetiminin attığı ilk somut politika adımı oldu.
Beş ülkeye gelişmiş çip ihracatında lisans zorunluluğu
Yeni kurallara göre gelişmiş YZ yarı iletkenlerinin belirli ülkelere ihracatı, yeniden ihracatı veya ülke içindeki transferleri için ABD makamlarından lisans alınması gerekecek.
Düzenlemenin ilk aşamada kapsadığı ülkeler şunlar:
Singapur
Malezya
Endonezya
Tayland
Brezilya
ABD Ticaret Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı veya Beyaz Saray'ın ulusal güvenlik yetkilileriyle istişare ederek bu listeye yeni ülkeler ekleyebilecek.
Düzenlemede söz konusu ülkeler, gelişmiş Amerikan teknolojisinin başka ülkelere yönlendirilmesi açısından normalden yüksek risk taşıyan pazarlar olarak tanımlanıyor.
BIS açıklamasına göre düzenlemenin amacı, bazı yabancı aktörlerin Amerikan teknolojisine dayalı gelişmiş bilgi işlem kapasitesini ABD'nin ulusal güvenliğine ve dış politika çıkarlarına zarar verecek biçimde kullanmasını engellemek.
Yeni kuralların özellikle ABD'nin güvenlik riski olarak değerlendirdiği ülkelerde merkezleri bulunan şirketlerin, Amerikan yarı iletkenlerini kullanarak gelişmiş YZ modelleri eğitmesini zorlaştırması hedefleniyor.
Nvidia skandalı düzenlemeyi hızlandırdı
Yeni ihracat kısıtlamaları, Nvidia CEO'su Jensen Huang'ın geçen hafta görevinden ayrılmasına yol açan gelişmelerin hemen ardından açıklandı.
Huang'ın, Nvidia'nın Asya'daki en büyük müşterilerinden biri olan Singapur merkezli Megaspeed şirketinde çalışmış Alice Huang ile ilişki yaşadığı ve Alice Huang'ın Çin adına casusluk yaptığı yönündeki iddialar kamuoyuna yansımıştı.
İki kişinin akrabalık ilişkisi bulunmuyor.
Çin hükümeti, Alice Huang'ın casus olduğu iddiasını reddetti.
New York Times'ın haberine göre ABD makamları, Megaspeed ve şirket yöneticilerinden Alice Huang hakkında 2024 yılında soruşturma başlattı.
Soruşturmanın, Megaspeed'in Malezya'ya milyarlarca dolar değerinde gelişmiş Nvidia YZ ekipmanı ithal etmeye başlamasının ardından açıldığı belirtildi.
Gazetenin aktardığına göre Megaspeed, Alibaba dahil Çinli müşterilere hizmet vermek amacıyla Güneydoğu Asya'da veri merkezleri planlıyor ve inşa ediyordu.
Bu faaliyetlerin kendisi yasal olmakla birlikte ABD makamları, Megaspeed tarafından satın alınan bazı Nvidia işlemcilerinin yasa dışı yollarla Çin'e gönderilmiş olabileceğinden endişe ediyordu.
Megaspeed, Alice Huang'ın 2025 yılında şirketten ayrıldığını açıklarken iddialarla ilgili şirket içi soruşturma başlattığını duyurdu.
New York Times ayrıca ABD Dışişleri Bakanı ve Ulusal Güvenlik Danışmanı Marco Rubio'nun geçen ilkbaharda Başkan Donald Trump'ı Jensen Huang'ın Alice Huang ile yakın ilişkisi konusunda uyardığını bildirdi.
Hazine Bakanlığı ile Beyaz Saray doğrudan devreye girdi
Düzenlemenin hazırlanma süreci de Washington'da dikkat çekti.
BIS tarafından yapılan açıklamada, yeni kuralların Hazine Bakanlığı ve Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi'nin talimatıyla ve doğrudan bu kurumlar tarafından hazırlandığı belirtildi.
Normal koşullarda bu tür ihracat kontrol düzenlemeleri Ticaret Bakanlığı bünyesindeki BIS tarafından hazırlanıyor.
Yeni düzenlemede Hazine Bakanlığı ve Ulusal Güvenlik Konseyi'nin belirleyici rol üstlenmesi, Ticaret Bakanı Howard Lutnick'in uygulamalarına yönelik eleştirilerin yoğunlaştığı bir döneme denk geldi.
Lutnick, Nvidia'nın en gelişmiş işlemcilerinin Çin'e yönlendirilmesini engellemek için yeterli önlem almamakla suçlanıyordu.
Hazine Bakanı Scott Bessent de cuma günü CNBC'nin Squawk Box programına verdiği röportajda Ticaret Bakanlığı'nı eleştirdi.
Bessent, Singapur merkezli Megaspeed'in belirli Amerikan ürünlerinin ihracatını sınırlandıran yaptırım niteliğindeki kuruluş listesine alınmamasından Ticaret Bakanlığı'nı sorumlu tuttu.
Bu açıklamalar, ABD yönetimi içinde teknoloji ihracatının denetimi konusunda görüş ayrılıkları bulunduğunu ortaya koydu.
Kongre'den Ticaret Bakanlığı'na sert eleştiriler
Yeni düzenleme, ABD Kongresi'nde Çin'e yönelik teknoloji kontrollerinin güçlendirilmesi çağrılarının arttığı bir dönemde geldi.
Temsilciler Meclisi'nin Çin Komitesi Başkanı Cumhuriyetçi John Moolenaar, düzenlemenin Çin Komünist Partisi'ne açık bir mesaj gönderdiğini söyledi.
Moolenaar, Çin'in yıllardır yararlandığı tehlikeli ihracat kontrol boşluklarının kapatılması gerektiğini savundu.
Cumhuriyetçi milletvekili, ABD'nin en gelişmiş YZ işlemcilerinin ülkenin başlıca stratejik rakibinin kullanımına sunulmaması gerektiğini belirtti.
Moolenaar'a göre yeni kurallar, Amerikan ulusal güvenlik mevzuatını güçlendirirken ABD'nin küresel YZ yarışındaki teknolojik üstünlüğünü korumaya yardımcı olacak.
Demokrat Senatör Cantwell: Alibaba ve ByteDance boşluktan yararlandı
Washington eyaletinden Demokrat Senatör Maria Cantwell de düzenlemenin açıklanmasından bir gün önce Ticaret Bakanı Lutnick'e bir mektup göndererek mevcut ihracat kontrollerindeki boşluklara dikkat çekmişti.
Senato Ticaret, Bilim ve Ulaştırma Komitesi'nin kıdemli Demokrat üyesi Cantwell, Alibaba ve ByteDance gibi Çinli şirketlerin gelişmiş Nvidia işlemcileriyle donatılmış yurt dışı veri merkezlerini YZ modellerini eğitmek için kullandığını belirtti.
Cantwell'e göre bu şirketler, Çin'e doğrudan ihracatı yasaklanan Amerikan teknolojisine başka ülkelerdeki veri merkezleri üzerinden erişerek mevcut düzenlemelerdeki boşluklardan yararlanıyordu.
Demokrat senatör, BIS'in bazı uygulamaların mevcut kısıtlamaları ihlal edebileceği yönündeki uyarılarına rağmen Ticaret Bakanlığı'nın gerekli adımları atmadığını savundu.
Cantwell, bu durumun Çinli şirketlerin hassas Amerikan teknolojisini kullanarak YZ kapasitelerini geliştirmesine olanak tanıdığını ifade etti.
Eski Beyaz Saray yetkilisi: Düzenleme önemli ama yeterli değil
Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi'nin eski teknoloji ve ulusal güvenlik yetkililerinden Chris McGuire, yeni kuralları Çin'in gelişmiş YZ işlemcilerine erişimini sınırlandırmak açısından önemli bir ilerleme olarak değerlendirdi.
Dış İlişkiler Konseyi'nde (Council on Foreign Relations) kıdemli araştırmacı olarak görev yapan McGuire, X hesabından yaptığı açıklamada düzenlemenin ABD'nin gelişmiş çiplerinin Çin'e kaçak yollarla ulaştırılmasıyla mücadelede önemli bir adım olduğunu belirtti.
Ancak McGuire'a göre mevcut düzenlemede hâlâ kapatılması gereken kritik boşluklar bulunuyor.
Özellikle ABD sınırları içinde gerçekleştirilen bazı faaliyetlerin yeni kuralların kapsamı dışında kalması, ilave düzenlemeler yapılmasını gerektiriyor.
McGuire, Ticaret Bakanlığı'nın bu boşlukları kapatmak için hızla harekete geçmesi gerektiğini savundu.
Eski yetkili ayrıca yeni düzenlemenin hazırlanma biçimini olağanüstü olarak nitelendirdi.
McGuire, BIS tarafından yayımlanan bir düzenlemenin doğrudan başka kurumlar tarafından hazırlandığına daha önce tanık olmadığını belirtti.
Bu durumun, Beyaz Saray ve Hazine Bakanlığı'nın Ticaret Bakanlığı'nı daha sert bir düzenlemeyi kabul etmeye zorlamış olabileceğine işaret ettiğini öne sürdü.
McGuire'a göre Washington yönetimi, 18 ayı aşkın bir sürenin ardından ihracat kontrollerini yeniden ciddi biçimde ele almaya başladı.
Nvidia, AMD, Intel ve Micron hisseleri baskı altında
Yeni düzenlemenin açıklanması, ABD teknoloji hisselerinde yaşanan satışları da ağırlaştırdı.
Pazartesi günü Nvidia hisseleri gerilerken, YZ sektörüne bağlı diğer yarı iletken şirketlerinin hisseleri de baskı altında kaldı.
Satışlardan etkilenen şirketler arasında Micron Technology, Intel ve Advanced Micro Devices (AMD) yer aldı.
Yatırımcılar, Çinli şirketlerin gelişmiş işlemcilere erişiminin sınırlandırılmasının Amerikan yarı iletken üreticilerinin satışlarını nasıl etkileyeceğini değerlendiriyor.
Özellikle Nvidia açısından yeni ihracat kısıtlamaları, yönetim krizi ve şirketin gelecekteki gelir görünümüne ilişkin belirsizliklerin aynı döneme denk gelmesi dikkat çekiyor.
Nvidia'nın Jensen Huang'ın ayrılığından sonraki ilk bilançosunda yeni yönetimin vereceği mesajlar da yakından izlenecek.
Şirketin finans direktörü Colette Kress'in, yatırımcıların ihracat kontrolleri, Çin satışları ve YZ yatırımlarının geleceğine ilişkin sorularıyla karşılaşması bekleniyor.
ABD-Çin teknoloji rekabetinde yeni aşama
Washington'un son kararı, ABD ile Çin arasındaki teknoloji rekabetinin yalnızca fiziksel çip ihracatını değil, gelişmiş bilgi işlem kapasitesine uzaktan erişimi de kapsayacak biçimde genişlediğini gösteriyor.
Yeni kurallar, Çinli şirketlerin üçüncü ülkelerdeki veri merkezlerinden yararlanma imkânlarını sınırlandırırken, Güneydoğu Asya'daki veri merkezi yatırımları üzerinde de etkili olabilir.
Düzenleme aynı zamanda Amerikan teknoloji şirketlerinin uluslararası müşteri ilişkileri, ihracat uyumu ve tedarik zincirlerine yönelik denetimlerin daha da sıkılaşabileceğine işaret ediyor.
Nvidia skandalının ardından hızlanan bu süreçte yatırımcılar, yeni kısıtlamaların şirket gelirlerine etkisini ve Washington yönetiminin ilave önlemler alıp almayacağını takip edecek.
CNBC
Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?
Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com
Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.
Piyasalarda yalnız değilsiniz
Bu haberle ilgili detaylı rapor ve analizlere, uzman desteğiyle Akanak Insights'a ulaşın.




