Türk bankalarının sıkıntılı borcu 46 milyar doları aştı

Türkiye’de enflasyon Eylül ayında %83’e ulaştı ve bankanın takipteki kredi portföylerinde daha fazla büyümeye katkıda bulunması muhtemel.

Türk bankaları şişen kötü kredileri satmak için iletişim içinde oldukları yabancı yatırımcıları çekmekte zorlanıyor. Çünkü söz konusu kredilerin nasıl değerleneceği ve ülkedeki ekonomik ve politik belirsizlikler nedeniyle artan endişeler uluslararası yatırımcıları performans göstermeyen sorunlu kredilerden uzak tutuyor.

S&P Global Market Intelligence analizine göre, Türkiye’nin takipteki kredileri veya NPL’lerinin satışları 2019’dan bu yana düşerken, bankacılık sistemindeki sıkıntılı borç seviyesi büyümeye devam etti. Son yasal reformlar, NPL piyasasında daha fazla yabancı yatırımın önünü açtı, ancak ilgi şu ana kadar düşük kaldı.

PwC birimi Strategy&’de Türkiye’de finansal hizmetler danışmanlığı alanında ortak olan Ozan Cığızoğlu, Market Intelligence’a verdiği demeçte, yabancı yatırımcıların herhangi bir Türk varlığına satın almak için koymak isteyecekleri yüksek riskli primin bankaların satış fiyatı beklentilerini karşılamayacağını söyledi. Bunun, Haziran 2023’teki seçimlerden önce makroekonomik görünümün iyileşmeden daha yüksek vitese geçmesi muhtemel olmayan Türkiye NPL pazarındaki mevcut fiyat farkını genişleteceğini ekledi.

Türk bankaları için bu, takipteki sıkıntılı borcun bilançolarında daha uzun süre kalacağı ve zayıf ekonomi ve yüksek enflasyon nedeniyle borçluların geri ödeme kabiliyeti kötüleştikçe potansiyel olarak artacağı anlamına geliyor. Daha fazla NPL, bankaların karlılıklarına, sermayelerine ve dolayısıyla ekonomiye borç verme yeteneklerine yük oluşturacak.

Sıkıntılı krediler artıyor

Market Intelligence verileri, 30 Haziran itibariyle Türk bankaları tarafından tutulan NPL’lerin ve Aşama 2 kredilerinin – önemli temerrüt riski altında olarak sınıflandırılanlar – seviyesinin, 2021 tam yıl toplamlarını aştığını gösteriyor. NPL’lerin toplam tutarı 192,67 milyar liraya, 2. Aşama kredilerin ise 667,48 milyar liraya yükselerek sistemdeki toplam sıkıntılı borç toplamı Haziran ayı sonunda 860 milyar liranın üzerine veya 46 milyar doların üzerine çıktı. 2021 yılının tamamı için toplam tutar 791,48 milyar lira olarak gerçekleşti ve bunun 191,18 milyar lirası NPL oldu.

Banka aktif kalitesinin, ekonomik yavaşlama, yaygın enflasyon ve liranın potansiyel olarak daha fazla değer kaybetmesi nedeniyle 2023’te daha da kötüleşmesi ve daha fazla Aşama 2 kredisinin NPL kategorisine girmesi bekleniyor. S&P Global Ratings, 4 Ekim’deki bir raporunda, daha zayıf bir liranın, hala döviz borcuna yüksek oranda maruz kalan Türk şirketler sektörünün kredibilitesini aşındıracağını ve bankaların kredi defterlerini vuracağını söyledi.

COVID-19 yardım önlemleri, 2020 ve 2021’de ekonomik performansı artırarak bankaların NPL tahsilatını kolaylaştırdı. Yine de bu iyileşme bu yıl sona erecek.  Dünya Bankası’nın 10 Ekim’deki tahminlerine göre, Türkiye’de GSYİH büyümesinin 2022’de %4,7’den 2023’te %2,7’ye düşmesi bekleniyor.

Piyasa gözlemcilerine göre, S&P Global Ratings’in 2022’de ortalama %74 ve 2023’te % 40 olacağını tahmin ettiği yükselen enflasyon ve ekonomik yavaşlama, bankalara, özellikle kurumsal kredi defterlerinde, kötü borç sorunlarıyla başa çıkmaları açısından daha fazla baskı oluşturacak. Lira sıkışıklığı, birçok işletmeyi hala banka bilançolarında yer alan döviz borçlarını ödeyemez hale getirdi.

NPL satışları düşüyor

Market Intelligence verileri, 2022’de şu ana kadar hepsi yerel varlık yönetim şirketlerine olmak kaydıyla sadece üç NPL satışı olduğunu göstermekte. 2019’da bu sayı 11’di.

Piyasa gözlemcilerine göre, ülkedeki oluşan kötü borç krizinin çözülmesi, şu ana kadar gerçekleşmemiş olan büyük ticari ve kurumsal kredi portföylerinin yeniden yapılandırılmasını ve satılmasını gerektirecek. Market Intelligence verilerine göre, şirket borçları son beş buçuk yılda Türk banka kredi portföylerinin yaklaşık %80’ini oluşturuyor.

Türkiye Bankalar Birliği verilerine göre de Türkiye’deki NPL’lerdeki kurumsal borçların oranı benziyor: tüketici NPL’leri Temmuz 2022 itibariyle ülkedeki toplam NPL’lerin sadece %16,7’sini oluşturmakta.

İstanbul merkezli Esin Avukatlık Ortaklığı’nın bankacılık, finans ve sermaye piyasası uygulamaları başkanı Muhsin Keskin, bir röportajda, bankaların, işletmelerden geri ödeme toplama olasılığının daha iyi olduğuna inandıkları için kurumsal NPL’leri satmaya veya bu portföyler için fiyat indirimlerini kabul etmeye daha az istekli olma eğiliminde olduklarını söyledi. Keskin, bankaların gelecekte toplamak için büyük umutları olmadığı perakende NPL’lerin satılmasının daha kolay olduğunu belirtti.

Ayrıca, ticari ve kurumsal NPL portföylerinin yerli varlık yöneticileri tarafından ele alınmasının daha zor olduğunu, bunların çoğunda ölçek sorunu olduğunu söyledi.

Son üç yılda Türk bankaları tarafından yabancı yatırımcılara doğrudan NPL satışı yapılmadı. Son yıllarda yabancı yatırımcıların Türkiye NPL piyasasına katılımını artırmaya yönelik çabalar sarf edildi. Ekim 2021’de menkul kıymetleştirme kanununda yapılan bir değişiklik sürecin önemli bir adımı olarak adlandırılmıştı. Yasa, daha önce yalnızca kredilerin gerçekleştirilmesi için izin verilen NPL’lere dayalı varlığa dayalı menkul kıymetlerin ihracına izin verecek şekilde değiştirildi.

Türkiye’nin yasama ortamı iyileştikçe, uluslararası finansal sponsorlar, kredi fonları ve endüstriyel ölçekli borç servisi firmaları, küresel finansal krizden bu yana geçen on yıl boyunca bekledikleri getirileri sağlamak için yeni fırsatlar arayacaklar.  Hukuk firması White & Case’in küresel M&A ve kurumsal uygulamasının ortağı Hyder Jumabhoy, bir röportajda, “Türkiye’yi muhtemelen bu yeni pazarlardan biri olarak görüyoruz” dedi.

Yine de, yaklaşan seçimler ve mevcut makro ortam göz önüne alındığında, gelgitin dönmesi muhtemelen birkaç yıl sürecek. Cığızoğlu, “Bankalar seçimden sonra görünümde bir değişiklik olacağını umuyor. Herkes ekonominin daha iyi olmasını bekliyor” dedi.

SP Global