Grönland Krizi Derinleşiyor: Avrupa, ABD’ye Karşı “Ticaret Bazukası” Seçeneğini Masada Tutuyor

Özet:

ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland üzerinden Avrupa’ya yönelik yeni tarife tehdidi, transatlantik ilişkilerde gerilimi tırmandırdı. Brüksel’de olağanüstü diplomasi trafiği başlarken, Avrupa Birliği’nin daha önce hiç kullanmadığı “Anti-Zorlama Aracı” (ACI) dahil sert ekonomik karşılıkları değerlendirdiği bildiriliyor. Piyasalar ise bu belirsizliği sert satışlarla fiyatlıyor.

---

Trump’tan Sekiz Avrupa Ülkesine Tarife Resti

ABD Başkanı Donald Trump, Washington’un Greenland’ı satın almasına izin verilmemesi halinde, sekiz Avrupa ülkesine yönelik gümrük tarifelerini kademeli olarak artıracağını açıkladı. Trump’ın planına göre tarifeler 1 Şubat’ta %10 ile başlayacak, 1 Haziran’da %25’e kadar çıkacak.

Hedefte Danimarka, Norveç, İsveç, Fransa, Almanya, Birleşik Krallık, Hollanda ve Finlandiya bulunuyor. Bu yeni vergiler, hâlihazırda ABD’nin uyguladığı tarifelere ek olacak. Mevcut durumda İngiltere için oran %10, AB için ise %15 seviyesinde.

---

Brüksel’de Olağanüstü Zirve ve “Nükleer” Seçenek

Trump’ın çıkışının ardından Avrupalı diplomatlar pazar günü Brüksel’de acil bir toplantı yaptı. Özellikle Fransa’nın, AB’nin en sert ekonomik karşılık mekanizması olarak görülen Anti-Coercion Instrument’ın (ACI) devreye alınmasını gündeme getirdiği bildiriliyor.

Bu araç, ABD’li tedarikçilerin AB kamu ihalelerinden dışlanmasını, mal ve hizmetlere ithalat–ihracat kısıtları getirilmesini ve doğrudan yabancı yatırımlara sınırlamalar uygulanmasını mümkün kılıyor. ACI bugüne kadar hiç kullanılmadı ve Brüksel’de “ticaret bazukası” olarak anılıyor.

Buna rağmen AB liderleri, önceliğin diyalog olduğunu vurgulamayı sürdürüyor. Financial Times, AB’nin 93 milyar euro (yaklaşık 108 milyar dolar) tutarında ABD ürününe tarife uygulamayı da masada tuttuğunu yazdı.

---

AB–ABD Ticaret Anlaşması Askıya Alınabilir

Reuters’a göre Avrupa Parlamentosu, geçen temmuzda varılan AB–ABD ticaret anlaşmasına ilişkin çalışmalarını askıya alabilir. Parlamento, 26–27 Ocak’ta ABD menşeli birçok ürüne uygulanan gümrük vergilerinin kaldırılmasını oylamayı planlıyordu. Ancak Grönland gerilimi nedeniyle bu takvimin ertelenmesi gündemde.

Fransa Maliye Bakanı Roland Lescure, AB’nin “anti-zorlama mekanizmasını kullanmaya hazır olması gerektiğini” söylerken, Almanya gibi bazı ülkelerin bu araca daha temkinli yaklaştığı biliniyor.

---

Avrupa İçinde Görüş Ayrılığı

Teneo’dan Carsten Nickel, AB’nin klasik bir ticaret savaşıyla mı yetineceği yoksa daha sert bir hatta mı yöneleceğinin önümüzdeki günlerde netleşeceğini belirtiyor. Fransa’nın ACI kullanımını savunmasına karşın, Almanya başta olmak üzere ihracata daha bağımlı ülkelerin çekinceleri sürüyor. Bu ayrışmada, Fransa’nın Avrupa’nın stratejik özerkliğini daha güçlü savunması ve görece daha az ihracat bağımlılığı belirleyici faktörler olarak öne çıkıyor.

---

Davos’ta Diplomasi Arayışı

Avrupalı liderler Trump’ın açıklamalarına sert tepki verdi. Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer, NATO müttefiklerine tarife uygulanmasını “tamamen yanlış” olarak nitelendirirken, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron bu tehdidi “kabul edilemez” diye tanımladı.

Buna karşın tarafların, bu hafta İsviçre’de düzenlenen World Economic Forum sırasında Trump ile temas kurmaya çalışması bekleniyor. Trump’ın çarşamba günü Davos’ta konuşma yapması planlanıyor.

---

“Aylarca Sürebilecek Belirsizlik”

Jefferies Baş Avrupa Ekonomisti Mohit Kumar’a göre, 1 Şubat tarifeleri büyük olasılıkla diplomasi yoluyla ertelenecek. Ancak Kumar, bu krizin Trump’ın geçmişteki “geri adım atar” (TACO) örneklerinden farklı olabileceği uyarısında bulunuyor. Avrupa açısından Grönland’ın “satılık olmadığı” net; Trump açısından ise ada stratejik bir hedef. Bu nedenle belirsizliğin aylar, hatta çeyrekler boyunca sürebileceği belirtiliyor.

---

Piyasalar Sert Tepki Verdi

Avrupa borsaları haftaya sert satışlarla başladı. STOXX Europe 600 açılışta %1’in üzerinde gerilerken, tüm sektörler eksideydi. Otomotiv ve lüks tüketim hisseleri başı çekti.

• Volkswagen %3’ün üzerinde düştü

• Porsche ve BMW sert kayıplar yaşadı

• LVMH, Kering ve Hermes hisseleri %3 civarında geriledi

Buna karşılık savunma hisseleri pozitif ayrıştı. Rheinmetall, Renk ve Thales yükseliş kaydetti.

---

Genel Değerlendirme

Grönland merkezli kriz, yalnızca bir tarife restleşmesi olmaktan çıkarak AB–ABD ilişkilerinin geleceğini test eden bir başlığa dönüşmüş durumda. AB’nin “ticaret bazukası”nı devreye alıp almayacağı belirsizliğini korurken, piyasalarda oynaklığın ve siyasi risk priminin yüksek seyretmesi bekleniyor.

---

Kaynak: CNBC, Reuters, Financial Times

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]